Qazaq tilin oqytý – ózekti másele

Onyń jumysyna Túrkııanyń Ankara Hacı Bayram Veli ýnıvetsıtetiniń professory, qazaq tilin óz elinde nasıhattaý­shy, Maǵjan Jumabaev shyǵarmashylyǵy­nyń zertteýshisi, professor Chengel Ǵulııa, Al­ma­tydaǵy Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq peda­gogıkalyq ýnıversıtetiniń professory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Gúlmıra Saýdabaeva, osy ýnıversıtettiń Mektepke deıingi bilim berý jáne áleý­met­tik pedagogıka baǵdarlamasynyń je­tek­­shisi, professor Ulbosyn Qııaqbaeva, Nur-Sultan qalasyndaǵy «Turan-Asta­na» ýnıversıtetiniń professory, Áleý­­mettik gýmanıtarlyq jáne tildik pán­der kafedrasynyń meńgerýshisi Gúlnaz Ká­ripjanova, Reseıdiń Omby oblysyndaǵy «Bi­lim berý uıymyn damytý ınstıtýtynyń» ádiskeri Bátken Tóleýlınova jáne t.b. so­ny­men qa­tar Soltústik Qazaqstan obly­sy­­nyń ýnı­versıteti, kolledjderi men mek­tepteriniń ádis­ker oqytýshylary qatysty. Forým ju­mysyn Soltústik Qazaqstan ob­lystyq bi­lim basqarmasynyń basshysy Gúlmıra Ká­rimova ashyp, júrgizip otyrdy. ZOOM júıesi arqyly júrgizilgen forým jumysyn oblys mektepteriniń qazaq tili men áde­bıetiniń mamandary túgel estip jáne kórip otyrdy.

Bilim basqarmasynyń basshysy G.Ká­rimova óziniń sózinde atalmysh halyqaralyq forým aıasynda aǵymdaǵy jyldyń 8 qa­za­ny men 6 qarashasy aralyǵynda 7 seksııa ótkizilip, nátıjesinde maqalalar men tańdaýly sabaqtardyń jınaǵy baspadan shyǵarylǵanyn jetkizdi. Tuńǵysh Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy bizdiń basty rýhanı baǵdarymyz bolyp qa­la beredi. Tarıhqa qurmetpen qaraý, Otanǵa adal bolý, ǵylym men bilimge degen umtylys – munyń barlyǵy bizdiń qa­zaqtyń boıyndaǵy asyl qasıetter. Qazirgi mindet – halqymyzdyń jańa bolmy-
­syn qalyptastyrý, tutas ult sapasyn art­tyrý.

Rýhanı jańǵyrý aıasynda sońǵy jyldarda ulttyq mádenıetimiz jahandyq arenada belsendilik tanytty, ádebı jaýharlarymyz álemniń 6 tiline aýdaryldy, tarıhymyzdy túgendegen tolyqqandy kınojobalar shyqty, shet tilderden – joǵarǵy oqý oryndaryna arnalǵan 100 oqýlyq aýdaryla ­bastady. Til maıdanyndaǵy búgingi isimiz – erteńimizdiń kepili. Iаǵnı búgingi til taǵdyry – erteńgi el taǵdyry. О́ıtkeni Qazaqstan – qa­zaqtyń jer betindegi jalǵyz Otany. Barlyq qazaqstandyqtar úshin qazaq tilin bilý – birinshiden bizdiń ulttyq birligimizdiń kepili.

Bilim berý júıesinde ana tilin úırenýge úlken kóńil bólinedi, til – adamǵa berilgen baǵa jetpes baılyq. Ana tilimen tanysýdyń mańyzdy aspektileriniń biri – kitap oqý. Alaıda qazirgi áleýmettik damý jaǵdaıynda kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyqtyń kúrt tómendeýi baıqalady. Bul joǵary damy­ǵan elderde de, halyqtyń jalpy bilim deńgeıi áldeqaıda tómen jerlerde de kóri­nedi. Osy máseleni sheshý úshin bilim be­rý uıymda­ryn­da oqý saǵaty engizildi já­ne bul jaq­sy dástúrge aınaldy. Bul ózin ózi tárbıeleý­diń bastaýy. «Kitap – bilim bulaǵy» dep danalarymyz beker­ge aıtpaǵan. Kitap oqıtyn jastardyń sa­nyn arttyrý maqsatynda Bilim jáne ǵy­lym mınıstrligi 2021 jyly «Kitap oqý­ǵa qushtar mektep» jobasyn iske asyrý­dy josparlap otyr. Onyń aıasynda kitaphana qorymyz balalarǵa arnalǵan álemdik kór­kem ádebıettiń úzdik úlgilerimen tolyq­tyrylýda.

Odan ári Gúlmıra Kárimova sońǵy eki jylda oblysta úsh qazaq mektebiniń ashyl­ǵanyn aıtty. Búgingi tańda oblysymyzda jalpy 1300 qazaq tili men ádebıeti muǵalimi bar, onyń ishinde joǵary jáne birinshi sanatty – 315, jańa formattaǵy sanattar boıynsha – 620. «Tek 2020 jyly oblys mektepterine qazaq tili men ádebıetin oqytýǵa 110 jas maman keldi. Jyl sa­ıyn qazaq tili muǵalimderine arnalǵan ob­lystyq pán olımpıadasy ótkizilip tura­dy, oǵan oblys muǵalimderiniń 70%-dan astamy qatysady», dedi odan ári Bilim bas­qarmasynyń basshysy.

Osydan ári forýmǵa qatysýshy spıkerlerge sóz berildi. Alǵashqy bolyp Ankara ýnıversıtetiniń professory Chengel Ǵulııa ha­nym sóılep, óziniń qazaq tilin úırenýine sebep bolǵan onyń kórkem áýezi men keń qu­lashty, barynsha baı qory ekenin aıtty. «Qazaq tili túrki tilderiniń ishindegi eń baıy, sózdik qory eń moly», deı kelip ol Maǵjannyń, Mirjaqyptyń óleńderinen úzindiler oqyp berdi.

Forýmda Reseıdegi qazaq tilin oqyp-úıretýdiń jaǵdaıy jóninde aıtqan Bát­ken Tóleýlınova bir ókinishti jaıtty jetkizdi. Qazir onda qazaq tili pán re­tinde oqytylmaıdy eken. Tek synyptan tys ýaqytta ǵana úıretiledi. Munyń ózi oqý­shylardy mindettemegendikten til bilýdiń sa­pasyn tómendetken kórinedi. «Biraq keı­bir balalardyń ana tilin úırenýge degen yntasy jaqsy», dedi ol óziniń sózinde.

Qazaq tili men ádebıetiniń mamandary ózderiniń ádisteri men oqytý tásilderin or­taǵa saldy. Bári de óz ádistemelerin bú­gin­gi ozyq tehnologııalarǵa negizdegenin jet­­kizdi. Sonymen qatar latyn álipbıine kó­shý boıynsha da mamandar ózderiniń oıla­ryn aıtty.

Forýmda qazaq tiliniń búgingi qoǵamdaǵy tynys-tirshiligi týraly óz kózqarasymyzdy bil­dirýdi ótinip «Egemen Qazaqstan» gazetiniń tilshisi retinde bizge de sóz berildi. Biz til­ge qatysty is-sharalar formaldy túr­de ótkizilmeı árbir muǵalimniń, ár­bir ádis­kerdiń júreginen oryn alatyn máse­lelerdi qamtyǵanyn qalaıtynymyzdy jetkizdik. Sonymen qatar bılik oryndary qazaq ti­linde halyq sóılesin, al biz ózimizshe aıtamyz degen sııaqty ana tiline degen salǵyrt kózqarastan arylýy kerektigin aıttyq. Bı­lik pen halyq birtutas bolsyn desek, tili de bir bolýy kerek qoı. Halyq báribir bılikke qarap túzeledi, sondyqtan bıliktiń tilge degen salǵyrttyǵy halyq­qa juǵady. Osynyń ózi saıyp kelgende tilimizdi joǵaltýǵa da soqtyrýy múmkin de­gen qaýpimizdi de bil­dirdik.

Forým sońynan qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimderiniń oblystyq olımpıa­dasy, «Úzdik qazaq tili men ádebıet kabı­neti – 2020» oblystyq baıqaýynyń je­ńimpazdary marapattaldy. Qazaq tildi mek­tepterdegi qazaq tili men ádebıeti páni muǵa­limderiniń oblystyq olımpıadasynyń jeńimpazy bolyp Jambyl aýdanynyń Bla­goveshenka jalpy orta bilim berý mek­tebiniń muǵalimi Dına Zikirına, orys tildi mektepter boıynsha jeńimpaz bolyp Esil aýdanynyń «Ilınka orta mektebiniń» muǵalimi Rýstam Esjanov tanyldy. «Úzdik qazaq tili men ádebıet kabıneti – 2020» konkýrsynyń jeńimpazy bolyp Aıyrtaý aýdany Saýmalkól qazaq orta mektebiniń muǵalimi Saıa Qajykenova tanyldy. Al ekinshi oryndy Qyzyljardaǵy Ábý Dosmu­ham­betov atyndaǵy oblystyq daryndy bala­larǵa arnalǵan mamandandyrylǵan gımnazııa-ın­ter­natynyń ustazy Jadyra Qarjaýova aldy.

Soltústik Qazaqstan oblysy