ULTTYQ О́RLEÝ BIIGINIŃ BASPALDAǴY

Ǵasyrlar qoınaýynan bastaý alǵan adamzat tarıhyna kóz salar bolsaq, búginde áleýmettik-eko­nomıkalyq damý bıiginiń kósh­ba­synda kele jatqan aldyńǵy qa­tarly elder­diń talaı-talaı taǵ­dyr synyna túsip, nebir daǵ­da­rystardy ótkergenin baıqaýǵa bolady. Mine, osyndaı syn­dar­ly shaq­tarda júzden júırik shyq­qan reformatorlar serpindi baǵdar­lamalar qabyldap, eldi damýdyń táýekeldi bas­pal­daq­taryna bas­taǵan. Bul rette HVI ǵasyrdaǵy Gollandııanyń, HVII ǵasyrdaǵy Anglııanyń, HIH ǵasyrdaǵy Ger­manııanyń, ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıingi Japonııanyń ekonomıkalyq damý tájirıbesi mysal bola alady. Qazirgi jahandyq qarjy-ekono­mıkalyq daǵdarysynan keıingi Qazaq­stannyń serpindi damý soqpaǵyna túsýi de osy tarıhı sabaq­tas­tyqtyń zańdy jalǵasy ispettes. Zamanaýı reformator, tuń­ǵysh Prezıdentimiz Nursultan Na­zar­baevtyń 2020 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınno­va­sııa­lyq strategııalyq damý baǵ­dar­lamasy shyn máninde elimizdi bá­sekelestik bıigine shyǵaryp, dáýir­lik damý deń­geıine kóteretin ulttyq órleý baspaldaǵy ekendigi aqıqat. Elbasy ótken jyly “Nur Otan” HDP-nyń HII sezinde sóılegen sózinde “2010 jyldyń 1 qań­tarynan bastap “Qazaqstan-2030” Strategııasynyń aıasynda biz ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq jedel damý besjyldyǵyn bastaımyz. Biz álemniń barlyq memleketterinde ótken ǵasyrdyń basynda bolǵan ın­dýstrııalandyrý týraly emes, ın­novasııalyq ındýstrııalandyrý tý­raly aıtyp otyrmyz. Bizdiń ın­dýs­trııalandyrý álemdik ekono­mıkanyń qazirgi damý ǵurpyna sáı­kes bolýy tıis” dep atap kórsetken bo­latyn. Iá, jahandyq daǵdarystan qınalyssyz shyqqan Qazaqstan el ekonomıkasyn jańa asýǵa shyǵarý maqsatynda batyl bas­tama – 2020 jylǵa deıingi údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnova­sııalyq damý baǵ­dar­la­masyn qabyldady. Bul stra­te­gııa­lyq baǵdarlama ındýstrııalyq damýdyń eki besjyldyq jospary   boıynsha is júzine asy­rylatyn bolady. 19 naýryzda Elbasynyń Jarlyǵymen 2010-2014 jyl­dardaǵy údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵ­darlama beki­tilgen bolatyn. Jaqynda Úki­met osy údemeli ındýs­trııalyq-ınno­va­sııa­lyq damýdyń (ÚIID) memlekettik baǵdar­lamasyn is júzine asy­rýdyń mynandaı negizgi te­tikterin belgiledi: Úkimettiń 2010-2014 jyl­dardaǵy ÚIID baǵ­dar­la­masyn is júzine asyrý jó­nindegi shara­la­rynyń jos­pary; óndi­ristik qýat­tardy tı­imdi orna­lastyrý kestesi; Qazaq­stannyń ındýstrııa­lan­dyrý kar­tasy; Bıznestiń jol kartasy-2020. Endi osy ma­ńyzdy mem­lekettik baǵ­dar­lamanyń basty tujy­rymdaryn saralap kóreıik. 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınno­vasııa­lyq damý jónindegi mem­lekettik baǵdarlama elimizdiń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damýynyń birinshi ındýs­trııa­lyq besjyldyq jospary bolyp tabylady. Bul jospardy bel­gileý meıilinshe ashyq jáne trans­­parentti túrde júzege asy­ryldy. Bıznes qaýym­das­ty­ǵy­men negizgi máselelerdi tal­qy­laǵan úılestirý keńesi quryldy. Údemeli ındýs­trııaldyq damý jónindegi mem­lekettik baǵ­darlama elimizdiń ekon­omıkalyq salasyndaǵy bes jylǵa ar­nalǵan birden-bir qujat bolyp sanalady. Buǵan deıingi qol­danysta bolǵan strategııalar men baǵdarlamalar (52 qujat) óz kúshin joıady. Besjyldyq jospardy júzege asyrý bary­synda damýdyń salalyq baǵ­dar­lamalary bekiti­letin bolady. Baǵdarlamanyń kózdegen maqsaty boıynsha Qazaqstan 2014 jylǵa deıin mynandaı jetistikterge jetýge tıis: – elimizdiń ishki jalpy ónimin 2008 jylǵy deńgeıden 50 paıyz arttyrý; – qaıta óńdeý salasynda eńbek ónimdiligin 50 paıyzǵa, ekonomıkanyń jekelegen sa­lalarynda 100 paıyzǵa ósirý; – shıkizattyq emes eksport úlesin 40 paıyzǵa jetkizý; – IJО́-niń energetıkalyq shyǵynyn 2008 jylǵy deń­geıden 10 paıyzǵa tómendetý; – jumys istep turǵan ká­siporyndar ishinde ınno­va­sııalyq kásiporyndardyń úlesin 10 paıyz arttyrý; Egemen elimizdi áleýmettik-ekonomıkalyq damý satysynyń jańa kókjıegine kóteretin bul strategııalyq baǵdarlamany júzege asyrý maqsatynda Mem­leket basshysy 7 basym baǵytty belgilep berdi. Olar: agro­óner­kásip, metallýrgııa, munaı óńdeý, energetıka, hımııa jáne farma­sev­tıka, qurylys ındýs­trııasy, kólik jáne ınfraqurylymdyq salalardy damytý bolyp ta­by­lady. Sonymen birge Elbasy taǵy da bes baǵytty, atap aıt­qanda, máshıne jasaý, ýran, jeńil óner­kásip, týrızm jáne kos­mos sa­la­laryn damytýǵa da basym­dyq berý qajettigin esk­ert­ken bolatyn. Jaqynda el Úkimeti 2010-2014 jyldardaǵy ÚIID jónindegi memlekettik baǵdarlamany is júzine asyrý jónindegi sharalar josparyn bekitti. Osy Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov “ÚIID baǵdar­lamasy negizgi maqsatqa jetýdiń naqty quraldary jáne mehanızm­derimen aıshyqtalǵan. Ol barlyq qatysty salalardyń ókilderiniń qatysýymen jan-jaqty sarap­talyp, talqylanǵan. Ishki jáne syrtqy ınvestısııalar kólemin naqty eskerip jasalynǵan. Eń bastysy ol – elimizdiń turǵyn­darynyń barlyq toptary úshin jańa múmkindikter ashady”, dep atap kórsetti. Barlyq memlekettik organdarmen, ákimdiktermen jáne ulttyq kompanııalarmen birlese otyryp belgilengen bul sharalar jospary ÚIID baǵdarlamasyn is júzine asyrýdyń úılestirilgen kartasy bolap tabylady. Árbir baǵdarlamany is júzine asyrýǵa bir ǵana memlekettik organ nemese vedomstvo jaýap beredi. Barlyq sharalar jospary negizgi 4 baǵytqa toptastyrylǵan. Birinshi, jalpy júıeli sharalardy qoldaý, ınfra­qurylymdy, ónerkásiptiń basym salalaryn damytý baǵdar­lamasy, ekinshiden, ÚIID baǵ­darlamasyn júzege asyrýdyń óńirlik aspek­tileri – óńirlerdi damytý baǵdar­lamasy, ındýstrııa­landyrý kar­tasy, Bıznestiń jol kartasy-2020, óndiristik qýat­tardy tıimdi ornalastyrýdyń kestesi, Qazaq­stannyń óńirlik-aımaqtyq damýynyń boljamdyq kestesi, úshinshiden ınstı­tý­sııa­lyq qaıta qurý, tórtinshiden, baǵdarlamany is júzine asyrýǵa tıimdi basshylyq jasaý. Qazaqstannyń 2010-2014 jyl­darǵa arnalǵan respýblıkalyq jáne óńirlik ındýstrııalandyrý kartasy ÚIID memlekettik baǵdar­lamasynyń mańyzdy qu­ram­­das salasy bolyp tabylady. Ol memleketke bıznes qaýymdas­ty­ǵymen birlese otyryp elimizdiń resýrstyq qýatyn jáne ınfra­qu­ry­lymyn damytýǵa, durys ın­ves­tısııalyq sheshimder bel­gileýge jaǵdaı jasaıdy. Jalpy alǵanda, “Indýstrııalandyrý kartasyna” jalpy quny 7,4 trıllıon teńgeni quraıtyn 240 joba engizilgen. Atap aıtqanda, respýblıkalyq kartaǵa jalpy quny 6,8 trıllıon teńgeni quraıtyn 101 iri joba kiredi. Bul jobalardy júzege asyrý bary­synda 130 myń ýaqytsha jumys orny ashylsa, joba tolyq iske qosylǵannan keıin 90 myń qa­zaq­standyq turaqty jumys ornymen qam­tylmaq. О́ńirlik karta sheń­berinde negizgi úılestirý mindetteri ákimdikterge júktelgen. О́ńirlik kar­talarǵa jalpy quny 580,4 mıllıard teńgeni quraıtyn 139 joba engizilgen. Bul jobalardy júzege asyrý barysynda 13,3 myń adam ýaqytsha jumyspen qam­tylsa, joba iske qosylǵanda 18,5 myń adam turaqty jumysqa ornalas­tyrylatyn bolady. Investısııalyq jobalardy saraptaý jáne monıtorıng jasaý maqsatynda ınvestısııalyq úrdis­terdi basqarý júıesin aqparat­tandyrýǵa erekshe mán berilmek. Bul jobalardy júzege asyrý maqsatyndaǵy sharalarda mem­leket jáne jeke salalardyń arasyndaǵy tıimdi úılesimdikti qamtamasyz etpek. Aqparat­tandyrý júıesi arqyly otandyq jáne sheteldik ınvestorlardyń qatysýy týraly jan-jaqty derekter beriledi. Karta jónindegi aqparattyq júıege bıznes qaýym­dastyǵynyń keńinen tartylýy qamtamasyz etiledi. Úkimet basshysynyń tapsyr­masymen jobalarǵa monıtorıng júrgizý mindeti Saýda- ónerkásip pala­tasyna jáne onyń óńirlik fılıaldaryna júktelip otyr. 2015 jylǵa deıin óndiristik qýattardy tıimdi ornalastyrý kestesi ÚIID baǵdarlamasyn is júzine asyrýda óndiristik qýat­tardy tıimdi ornalastyrý kestesi aı­ryqsha mańyzdy bolmaq. Bul keste “In­dýstrııalandyrý ka­r­tasyn” eskere otyryp elimizdiń ınfra­­­qury­lymdyq jáne resýrs­tyq bazasyn damytýdyń uzaq merzimdi jos­paryn úılestiredi. Ol biri­nshiden, memleketke bıznes qaýymdas­ty­ǵymen birlese otyryp, durys ınvestısııalyq sheshimder bel­gileýge, ekinshiden, elimizdiń ınfraqurylymdyq jáne resýrs­tyq qýatyn damytý negizinde jeke menshik salanyń jobalardy júzege asyrý jónindegi jumysyn retke keltiredi. Bul kestege mynandaı mańyzdy salalar engizilgen: Kesteni belgileý barysynda ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna qajetti jaǵdaılar, atap aıtqanda elimiz­diń jáne óńirlerdiń ekono­mıkalyq damý deńgeıiniń negizgi parametrleri, tabıǵı monopo­lııa­lyq sýbek­tilerdiń 2015 jylǵa deıingi tarıfteriniń deńgeıi eskerilýi qajet. Mem­lekettik jobalaý qury­lymynda bul kestelerdiń tıimdi orna­las­tyrylýy tómendegi keste boıyn­sha oryn almaq: Sonymen atalmysh kesteler “Indýstrııalandyrý kartasyna” baılanysty óńirlik-salalyq damýdyń alǵysharty retinde bız­nestiń ınvestısııalyq sheshim­derin josparlaýda baǵdarǵa alynady. О́ńirlerdi damytý josparlaryn belgilegende boljamdyq baǵdar retinde qoldanylady. Máselen, belgili bir kásipker óńirlik (ob­lystyq) rynokqa kirý aldynda sol óńirdiń jaǵdaıymen, atap aıt­qanda, bul óńirde osyndaı qansha óndiris orny bar ekendigi, satý rynogynyń dárejesi týraly, jylý jáne sý qubyrlarynyń jaǵdaıy týraly, maman kadrlar jóninde jan-jaqty derek alatyn bolady. Bul bıznes úshin de, Úkimet úshin de óte tıimdi. ÚIID baǵdar­lamasyn júzege asyrý sharalary barysynda keste tolyqtyrylyp, jańartylyp otyrylady. Bolashaqta bul keste elimizdiń 2020 jylǵa deıingi óńirlik-aımaqtyq damý kórsetkishteriniń quramdas bóligi bolyp tabylmaq. Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýynda memleket tarapynan keshendi kómekti qajet etetin 4 mańyzdy mindetti atap kórsetken bolatyn. Olar: – óńirlerdegi kásipkerlikti damytý; – jumys istep turǵan kásip­oryndardyń óndiristik qýatyn arttyrý jáne jańa óndiris oryn­daryn ashý; – ekonomıkanyń shıkizattyq emes salalaryna ınvestısııa tartý úshin qolaıly jaǵdaı qalyp­tas­tyrý; – otandyq ónim óndirý­shilerdiń taýarlaryn syrtqy rynokqa shyǵarý. Qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamada Elbasy basymdyq bergen osy mindetterdi is júzine asyrýǵa negiz qalandy. Qazaq­stannyń 2010-2014 jyldar­daǵy údemeli ındýs­trııalyq-ınno­vasııalyq damýy jónindegi memlekettik baǵdarlama elimizdiń ekonomıkalyq órleý bıiginiń alǵashqy tuǵyry bolyp tabylady. Bul ómirsheń jospardyń tolyq júzege asyrylatyndyǵyna qa­zirdiń ózinde berik negiz qalanýda. Máselen, bıylǵy jyldyń ózinde jalpy quny 713,6 mıllıard teńgeni quraıtyn 144 ındýs­trııa­lyq jobanyń qu­rylysy aıaq­talmaq. Qazirgi tańda osy maqsatqa tartylǵan ınves­tısııanyń 583 mıllıard teńgesi ıgerildi. Birinshi jar­tyjyldyqta jalpy quny 396 mıllıard teńge bolatyn 72 ınvestısııalyq joba paıdalanýǵa berilmek. Bul oraıda sáýir aıyndaǵy derekter boıynsha Pavlodar obly­syn­daǵy nysandar 97,5 paıyz, Mańǵystaý obly­syndaǵy ınve­stısııalyq jobalar 96 paıyz, Aqmola oblysyndaǵy nysandar 90,2 paıyz daıyndyq sapyna kelip qalǵan. Ekinshi jarty­jyldyqta jalpy quny 440 mıllıard teńge bolatyn taǵy 72 nysan paıdalanýǵa berilmek. Elimizdiń ekonomıkalyq da­mýynyń lokomotıvi bolatyn 2020 jylǵa deıingi údemeli ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵ­darlamasynyń sheń­berinde bıylǵy jyldyń ózinde birqatar iri qurylys nysandary qatarǵa qosyldy. Máselen, Ońtústik Qazaqstan oblysynda keramo­granıt óndirisi jónindegi zaýyt, maqta materıaldarynyń sortty tuqymyn óndirý jó­nin­degi zaýyt paıdalanýǵa berilse, Qyzylorda oblysynda qıyr­shyqtas zaýyty iske qosyldy. Osy sáýir aıynyń sońyna deıin Aqtóbe obly­syndaǵy “Ramazan” JShS qus ósirý fabrıkasy qaıta qurýdan ótkizilip, “Mań­ǵystaý oblysy keme jóndeý zaýyty” JShS-nyń shaǵyn ke­me­lerdi jóndeý jónindegi za­ýyty paıdalanýǵa beriledi. Al mamyr aıynda úde­meli ındýs­trııa­lyq-ınno­vasııa­lyq damý baǵdar­lamasy negizinde Pav­lodar oblysynda úsh iri zaýyt, Qaraǵandy, Aqtóbe jáne Qy­zylorda oblystarynda taǵy úsh iri ınvestısııalyq nysandar iske qosylady. Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaev óziniń el hal­qyna arnaǵan bıylǵy Jol­daýynda elimizdiń aldaǵy onjyl­dyq damý strategııasynyń negizgi tuǵyrlaryn naqty aıqyndap berdi. “Bul baǵdarla­ma­nyń túpki maqsaty – elimizdiń táýelsizdigin baıandy etý, qazaqtyń ult bolyp órkendeýine jol ashý, onyń tili men má­denıetiniń keń qulash jaıýyna múmkindik týǵyzý”, dep atap kórsetti Elbasy. Elimizdiń ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damýynyń alǵashqy besjyl­dyǵyn is júzine asyrý jónindegi memlekettik baǵdarlama ómirge joldama aldy. Iske sát! Jylqybaı JAǴYPARULY.