Rýhanııat • 17 Qarasha, 2020

Izgilik ıirimderi

176 ret kórsetildi

Myna áńgimeni jaqynda belgili jýrnalıst Qýanysh Nursadyqovtan estidik. Sonaý el ishinde dúrbeleń týdyrǵan 1937-1938 jyldary aýyl belsendisi atanyp júrgen atasy Nursadyq «japon tyńshysy» degen jalamen jazyqsyz sottalyp, Irkýtsk oblysyndaǵy Kansk degen qalaǵa jer aýdarylady.

Jalǵyz emes, qasynda aǵasy Músiráli men týǵan jeri Katonqaraǵaı aýdanynan taǵy onshaqty adam bolǵan. Bular Sibirdiń qalyń ormanynyń ishinde aǵash kesýmen aınalysady. Qaryndary ash, ústine kıgen kıimderi de ońyp turǵan joq, tek toqtaýsyz qyzý eńbektiń arqasynda qystyń sýyǵyna tótep berip júredi.

Bular jumys istegen jerden 4-5 shaqy­rymdyq qashyqtyqta bir orys selosy bar eken. Sol selodan kún saıyn jasy 9-10 shamasyndaǵy orys balasy qolyna túıinshek ustap keledi. Ol túıin­shegin kesilgen tomar ústine qoıyp, asyq­paı jazǵanda ishinen birneshe pisken kar­top, kepken balyq, tuzdalǵan qııar, pııaz jáne qara nan shyǵady. Alǵashqy kún­deri tutqyndarǵa tamaq ákelgen balaǵa osqy­ryna qaraǵan konvoı soldattar da bul jaǵ­daıǵa et úıretip, tutqyndardyń tamaq jeýine qarsy bolmaıdy. Osy jaǵdaı kún saıyn qaıtalanady.

Kózine muń tunǵan sekpil bet orys balasy kóp sóılemeıdi eken. Surastyryp bilse, balanyń ákesi de GÝLAG lager­leri­niń birinde otyrǵan kórinedi. Bularǵa kúndelikti tamaq ákelip turýyna osy jaǵdaı da túrtki bolǵan sekildi. Tutqyndardyń bári, tipti olardy ańdıtyn soldattar da jańaǵy balany jaqsy kórip ketedi. Qoldaryna túsken qanttaryn sol balaǵa saqtap berip júredi. «Sen bizge kóp kele berme, myna qalyń orman ishinde ıt-qusqa jem bolarsyń» degendeı aqyldaryn da aıtady. Biraq bala bularǵa kúndelikti kelýin doǵarmaıdy.

Degenmen bala bir kúni tutqyndarǵa kelýin toqtatady. Bir kún, eki kún ótedi, bir aptadaı ýaqyt ótedi. Bala kelmeıdi. Tutqyn­dar qatty mazasyzdanady. О́zderin kúzetetin konvoılardan «balany izdep shyǵaıyq, ol birdeńege ushyraǵan bolar» dep suraı bergen soń, konvoılar da bulardyń yǵyna jyǵylyp, aqyry izdep shyǵady.

Bul kez jazǵa salym ýaqyt eken. Qaraqat butasyna ilinip qalǵan balanyń kónetoz kartýzy tutqyndardyń kózine ottaı basylady. Sol butanyń túbinen balanyń shashylyp qalǵan súıegi tabylady. Bala jyrtqyshqa jem bolǵanǵa uqsaıdy. Álgi jerde jyla­maǵan jan qalmaıdy. Bularǵa tamaq ákelip júrgen perishte balanyń aıanyshty ólimi báriniń saı-súıegin syrqyratady. Degenmen irgedegi selomen habarlasýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni túrme basshylyǵynyń ruqsatynsyz tek konvoılardyń kelisimimen ǵana izdeýge shyǵyp otyr. Álgi jerde balanyń súıegin jınap alyp jerlep, kelgen izderimen keri qaıtady.

Mine, qandaı qıyn zamandarda adamdar bir-birine sonshama meıirimdi bolǵan. Biz «halyq jaýlarynyń» Reseıden ákelinip ALJIR lagerine qamalǵan áıelderine qazaq balalarynyń da tamaq tasyǵanyn, qurt laqtyryp tamaqtandyrǵanyn bilemiz. Sol bir ashqursaq azapty zamannyń bir aqıqaty – adamdardyń bir-birine degen meıirimi, qamqorlyǵy edi ǵoı. Qazir qaıda sol meıirim?!

Birin-biri jekkórý, ulttar arasyna ot jaǵý men násilshildik – qazirgi zamannyń basty dertteriniń biri der edik. Munyń oqys saldary qazir dúnıe júziniń ár túkpirinen oqtyn-oqtyn boı kórsetip qalady. AQSh-ta qara násildi Djordj Floıdtyń polıseıler qolynan tunshyǵyp ólgeni elde úlken tolqýlar týdyrdy. Taıaýda Taýly Qarabaq úshin bolǵan urys qımyldarynyń da tútini áli seıile qoıǵan joq. Dúnıejúzilik qaýymdastyq aqyl aıtyp, eki jaqty beıbitshilikke shaqyrǵandary bolmasa, buǵan aralasqan joq. Sebebi, ázerbaıjandar ózderiniń basyp alynǵan aýmaǵyn azat etti. Endi osyndaǵy nazar aýdartatyn bir oqys jaǵdaı, ózderi mekendegen óńirden kóship ketip jatqan keıbir azamattar ózderi turǵan úılerdi ózderi órtep, tipti qaıtys bolǵan adamdarynyń múrdesine deıin qazyp alyp, ózderimen áketip jatyr eken.

Aıta bersek, osy tektes adamnyń oıyna syımaıtyn áreketter kún saıynǵy jańalyqtar hronıkasynda kórinis tabýda. Halyqtyń basyna kún týǵan qıyn kezeńde óz basyn qaterge tigip júrip basqalarǵa kómek qolyn sozǵan faktiler kóp. Al qazir she?! Bizdiń qoǵamda izgilik azaıyp bara jatqan joq pa?!

 

Sońǵy jańalyqtar

Kaspıı teńizine úsh adam batyp ketken

Aımaqtar • Búgin, 21:18

Tekeli laı kóshkininen tazartylyp jatyr

Aımaqtar • Búgin, 19:53

Bıyl Almatyda myń jas baspanaly bolady

Aımaqtar • Búgin, 17:44

AQSh-ta shirkeýge shabýyl jasaldy

Oqıǵa • Búgin, 17:15

Batys Qazaqstanda jastar shtaby quryldy

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 15:55

Uqsas jańalyqtar