Keneptegi kemeńger beınesi

Otandyq beıneleý ónerinde búginge deıin júzdegen sýretshi Abaı keıpin somdaýǵa hal-qaderinshe ún qosypty. Solardyń kósh basynda qazaqtyń tuńǵysh kásibı sýretshisi Ábilhan Qasteev tur. Ol alǵash bolyp 1945 jyly «Jas Abaıdyń portretin» akvareldik mánerde oryndap shyqty. «Jastyqtyń oty jalyndap, Jas júrekte janǵan shaq. Talaptyń aty aryndap, Ár qıynǵa salǵan shaq» dep jyrlaǵan hakimniń jastyq jalynyn, kóńil kúı yrǵaqtaryn dál berýge talpynǵan týyndy bul kúni Qasteev murajaıynyń tórinde tur. Al óner ıesiniń 1971 jyly salǵan «Jaılaýdaǵy Abaı» shyǵarmasynda qazaq aýylynyń mańynda otyrǵan egde Abaıdyń oıly beınesi sýretteledi. Dańqty sýretshiniń Abaı portretin somdaý úshin aqyn týǵan topyraqqa arnaıy at basyn burýy tegin emes. Dala rýhyn sezinip, ǵazız álemge Abaı kózimen úńilgisi kelgen sheber sol saparynda «Shyńǵystaýdaǵy jaz», «Qaraýyltóbe» shyǵarmalaryn sátti oryndap shyqty.

1960-1967 jyldary «Abaı ánderi» fılmine «Aıtys», «Ajar men Aıdar», «Bıler soty» sekildi toptamalyq no­baı­lar jazǵan Aısha Ǵalymbaeva uly oıshyl zamanynyń shýaǵy men kóleń­kesin qaz-qalpynda bederleýge tyrys­ty. Ǵalymbaeva qalamyndaǵy Abaı Alataýdaı aıbyndy taqyrypqa aınaldy. Sol sekildi Naǵymbek Nurmuhammedovtiń 1971 jylǵy «Abaı portretinde» hakimniń monýmentaldy denesi shyǵarma shegine syımaı turǵandaı. Ol osy arqyly Abaıdyń rýhanı qýatyn jetkizgisi keldi. Talantty sheber Toqbolat Toǵysbaev bolsa óziniń «Oıshyl Abaıyn» Jer sha­rynyń jartysyna ornalastyryp, aqyn beınesin bizdiń planetamyzdyń úlkendigimen teńestirdi. Sol arqyly Abaı tulǵasyn ǵalamdyq deńgeıdegi kemel bıikten kórsetkisi keldi.

Reseı jáne Qazaqstan sýret­shisi Evgenıı Sıdorkındi de Abaı taqyryby erekshe yntyzar etti. She­berdiń M.Áýe­zovtiń «Abaı joly» romanyna eki ret toqtalyp, 1960 jyly «Abaı men ájesi», «Toǵjan», «Analar», «Qu­nanbaı», «Báıge» syndy toptamaly ıllıýs­trasııalar somdaýy buǵan dálel. Aıtýly daryn ıesi Isataı Isabaev 1970 jyldary avtolıtografııa tehnıkasynda Abaıdyń «Qalamqas», «Eskendir», sondaı-aq jyl mezgilderine arnalǵan óleńderiniń jelisi boıynsha ıllıýstrasııalaryn kórkem túrde ómirge ákeldi. Abaı óleńderindegi lırıka tilin tereń túısingen Qadirbek Kametov 1986 jyly «Altybaqan», «Kósh», «Barymta» atty lıtografııalardy jazdy. Grafık óleń joldaryn ózdiginshe elestetip, ótken tarıhtyń bulyńǵyr esteligi sekildi bederledi. Músinshiler Esken Sergebaev pen Vagıf Rahmanov ta Abaı obrazyn aqyn-fılosof retinde somdady.

Joǵaryda biz tilge tıek etken shy­ǵar­malardyń bári de Almatydaǵy Á.Qas­teev murajaıynyń eń bir qun­dy jádigerlerine aınalǵan. Kúni ke­she kórermenge jol tartqan «Abaı – halyq danalyǵy» atty aıryqsha kórme keneptegi Abaı beınesine tereńnen úńilýge shaqyrady. «Abaı beı­nesi – Qazaqstan sýretshileriniń kózi­men» toptamasy mýzeı qoryndaǵy aqyn ómiri men shyǵarmashylyǵyna qa­tysty shoqtyǵy bıik shyǵarmalardy qam­tyǵan. Mundaǵy armıan músinshisi E.Godjabashıannyń mýzeı qoryna syıǵa tartqan Abaı bıýsti de kórermendi beıjaı qaldyrmaıdy.

– Kórme qazaq halqynyń uly aqyny, aǵartýshy-fılosofy, kompozıtory, kór­kemsóz sheberi Abaı Qunanbaıulynyń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraılastyrylyp otyr. Oıshyl qarapaıym halqynyń joǵyn joqtap, aýyrtpalyǵyna birge qaıǵyra bildi, halyq ómirin óte jaqsy túsine aldy. О́ner mýzeıi qorynan alynǵan bul shyǵarmalarda tek Abaıdyń ómir joly qarastyrylmaı, HIH ǵasyrdaǵy halyqtyń ulttyq minezin, taǵdyr-tálkegin, turmys-tirshiligin, keńdigi men su­lýlyǵyn, jalpy kóshpeli jáne oty­ryq­shy dala ómiriniń túgeldeı kórinisin baıan­­daıdy. Kórmege jetpisten astam Abaı beınesi men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan ár kezeńdegi sýretshilerdiń keskindemelik, grafıkalyq, músindik shyǵarmalary qo­ıylǵan, – deıdi ónertanýshy Aqbota Alımhojına.

ALMATY