Qazaqstanymyz – Qarashańyraǵymyz!

Qazaqstan halqy Assambleıasy ult­tyq saıasatta jáne etnosaralyq qaty­­nasta qozǵaýshy kúshke aınalǵan. Osy­dan eki jyl buryn Astana qala­synda ótken halyqaralyq ǵylymı kon­ferensııaǵa qatysqanymda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń arqasynda Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń irgesi myqtap qalanǵanyn reseılik árip­testerim basa aıtqan edi. Bile bilsek, bul qýana quptarlyq jaıt emes pe?! Osydan eki jyl buryn Qazaqstan halqy Assambleıasy men L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıteti birlese uıymdastyrǵan «BAQ-tarda etnosaralyq toleranttylyqty bekitý» atty halyqaralyq ǵylymı konferensııaǵa qatysqanymda tanymal ǵalym, Reseı halyqtary Assambleıasy keńesiniń tóraǵasy Ramazan Abdýlatıpov osynaý ǵalamat ınstıtýt Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń arqasynda qoǵamdyq kúshti biriktiretin qýatty faktorǵa aınalǵanyn basa aıtqan edi. Bile bilsek, osynyń barlyǵy elimizdegi 140-tan astam ult ókilderiniń tatýlyǵy, dostyǵy ári etnostar arasyndaǵy yntymaqtyń naqty dáleli.

О́zgelerge úlgi bola alamyz

Qazaqstan halqy Assambleıasy ult­tyq saıasatta jáne etnosaralyq qaty­­nasta qozǵaýshy kúshke aınalǵan. Osy­dan eki jyl buryn Astana qala­synda ótken halyqaralyq ǵylymı kon­ferensııaǵa qatysqanymda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń arqasynda Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń irgesi myqtap qalanǵanyn reseılik árip­testerim basa aıtqan edi. Bile bilsek, bul qýana quptarlyq jaıt emes pe?! Osydan eki jyl buryn Qazaqstan halqy Assambleıasy men L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıteti birlese uıymdastyrǵan «BAQ-tarda etnosaralyq toleranttylyqty bekitý» atty halyqaralyq ǵylymı konferensııaǵa qatysqanymda tanymal ǵalym, Reseı halyqtary Assambleıasy keńesiniń tóraǵasy Ramazan Abdýlatıpov osynaý ǵalamat ınstıtýt Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń arqasynda qoǵamdyq kúshti biriktiretin qýatty faktorǵa aınalǵanyn basa aıtqan edi. Bile bilsek, osynyń barlyǵy elimizdegi 140-tan astam ult ókilderiniń tatýlyǵy, dostyǵy ári etnostar arasyndaǵy yntymaqtyń naqty dáleli.

Qazaqta: «Yrys aldy – yntymaq» degen ataly sóz bar. О́z basym qaıda júrsem de osynaý ulaǵatty aıtyp ári is júzine asyrýǵa sebepshi bolatynym bar. Ol degenimiz, kezinde taǵdyrdyń jazýymen ata-babalarymyz qasıetti qazaq jerine kelip, darqan halyqpen til tabysyp, urpaq sabaqtastyǵyn jalǵaýǵa múmkindik aldy ma, mine, sony keıingi lek­ke árkez aıtyp, eń bas­­ty­sy – tatýlyqtyń, yn­ty­maq­tyń ne ekendigin kór­sete bilýdiń bir paryz ekenin túısiný. Qudaıǵa shúkir bul rette ózgelerge úlgi bola alamyz. Bul rette 16 jyldyq tarıhynda ulttyq saıasat qurylymynda aqyldyń keni hám ortalyǵyna aınala bilgen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń orny bólek. Qashanda qadir tutyp, maqtanyshpen aıtýǵa laıyq. Birligimizdiń jarasyp, dostyǵymyzdyń artyp, etnos­tar arasyndaǵy yntymaqtyń nyǵaıǵan ústine nyǵaıa túsýine bul qurylymnyń qosyp otyrǵan úlesi zor.

Atsalım IDIGOV,

Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, Prezıdent syılyǵynyń

laýrea­ty, Almaty oblystyq «Ognı Alataý» gazetiniń bas redaktory.

TALDYQORǴAN.

Kıeli mekenim

Men – sanaly ǵumyrymnyń 45 jylyn ónerge arnaǵan janmyn. Almaty konservatorııa­syn bitirgen soń qalalyq mýzykalyq ýchılıshede kóp jyl ustazdyq ettim. Orkestrlik bólimniń meńgerýshisi boldym. Elimizdiń áıgili kompozıtory Evgenıı Brýsılovskııden dáris alǵanymdy maqtan etemin. О́nerge degen súıispenshiligim men qumarlyǵymnyń arqa­synda úrlemeli, sımfonııalyq jáne áıelderdiń úrlemeli orkestrlerin qurdym. Olar­dyń quramynda túrli ult ókilderi bar. Bárimiz birge týǵan baýyrdaımyz. Aramyzda kelispeýshilik, dúrdarazdyq bolǵan emes. Qazaqstandaı qasıetti mekenimizdi qıǵymyz joq. Keıingi urpaqtarymyz da qasterli ólkede ómir súrip, týǵan jerde eńbek etkendi, óz eliniń abyroıly azamaty atanǵandy bárinen bıik qoıady. Munyń bári ulttardyń etnosaralyq kelisimi men teńdigine negizdelgen Elba­symyzdyń memlekettik saıa­satynyń arqasy ekenin jaqsy túsinemiz.

Joldaýda jańa qazaq­stan­dyq patrıotızmge erekshe basymdyq berilip, kópultty jáne kópkonfessııaly qoǵa­my­myz tabysynyń negizi retinde alǵa tartyldy. Demek, erekshe jaýapkershilik bárimizge júk­teledi degen sóz. Barsha qazaq­standyqtar ózara dostyqta ómir súrýdi qashanda basty murat tutary anyq.

Búginde qurmetti eńbek dem­alysynda júrsem de shy­ǵar­mashylyqtan qol úzgen emespin. Qazaq ultyna qatysty saz folklory úlgilerin jınaýmen de aınalysamyn. Qa­zaqstan Respýblıkasynyń eń­bek sińirgen mádenıet qyz­met­keri Ivan Mıshenko jetekshilik etetin ardagerlerdiń qalalyq ulttyq horynyń belsendi múshesi retinde shırek ǵa­syr­ǵa jýyq qazaq ánderin shyr­qap kelemin. “On alty qyz­dy» áýeletkende án oryn­daý mánerime keıde qazaq­tardyń ózderi tańǵalady. Jas­taıymnan qazaq balalarymen qulyn-taıdaı tebisip bir­ge óskendikten, salt-dástúr­lerin, ádet-ǵuryptaryn jetik bilemin. 100-den astam ónerpaz shákirt tárbıelep shyǵardym. Olar Astana, Omby jáne No­vo­sibir qalalarynyń óner ujym­darynda qyzmet etedi. Búgin­de Petropavl qa­la­syn­daǵy Joǵary áskerı ıns­tı­týttyń jáne ishki ister ás­kerı bóliminiń úrlemeli or­kes­tr­lerinde oınaıtyn or­kes­­­trant­tardyń bári menen tálim alǵan.

Polıak saıahatshysy aıtsa aıtqandaı: qazaq dalasy maǵan da án salyp turǵandaı kórinedi. Qasıetti de kıeli mekenimdi eshnársege teńestirmeımin, ár tasy, ár tóbesi men úshin óte ystyq.

Saıdash ǴAISIN, Petropavl qalasynyń qurmetti azamaty,

«Doslyk» tatar-bashqurt qoǵamynyń múshesi.

Soltústik Qazaqstan oblysy.

Birligimiz berik, tatýlyǵymyz turaqty

Qazaq jeri – talaı ultqa dostyq qushaǵyn ashqan qut meken. Bolgarlar osynaý halqy jomart darqan dalada ǵasyrdan astam ýaqyt qoıan-qoltyq ómir súrip keledi. 1997 jyly bolgar ulttyq-mádenı ortalyǵy quryldy, búginde ol Aqtóbe oblystyq «Vıara» bolgar etnomádenı birlestigi dep atalady. Elbasy kópultty elimizdegi basty baılyq ulttar men ulystar arasyndaǵy birlik pen dostyqtan tamyr tartatynyn únemi aıtyp keledi. Prezıdent N.Nazarbaev óziniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda «Elimizdiń damýyna barsha ult pen ulys ókilderi birge úles qosty. Endeshe, Táýelsiz Qazaq eliniń azamattaryn alalaýǵa, baýyrlastyǵyn buzýǵa eshkimniń haqysy joq. Barlyq ult ókilderimen til tabysyp, tatý-tátti, beıbit­shilik jaǵdaıda ómir súrý – bar­sha qazaqtyń qaǵıdasy bolýy shart», dep atap ótken bola­tyn. Bul elimizdegi barsha halyqtyń qamyn oılaý, beıbit ómirin qamtamasyz etýdiń kepili ispetti oıymyzda qaldy.

Tózimdilik qazaq halqynyń ulttyq qundylyǵy dese de bol­ǵandaı. El-jurt, jeti atany bilý, qonaqjaılylyq, aına­lasyndaǵylarǵa asarlap kó­mek­tesý, syılastyq pen sa­byrlylyq qazaqtyń qa­nyna bit­ken qasıetter ekenin ómirde kórip júrmiz. Osyndaı izgilikterdiń arqasynda or­taq úıimiz – Qazaqstanda beı­bitshilik pen turaqtylyq qa­lyptasyp otyr. Buǵan bizde óz hal-qadirimizshe úles qosyp kele jatqanymyzdy maqtanysh tutamyz.

Elimiz úshin kúrdelileý bolǵan toqsanynshy jyldary Prezıdent Qazaqstan halqy Assambleıasy syndy biregeı ınstıtýt quryp, ár ult, ár ulystyń el úshin asa mańyzdy ekenin aıqyn ańǵartty.Táýelsizdik alǵan jyldary ulttardyń salt-dástúrin, ádet-ǵurpyn jáne tili men mádenıetin saqtaýǵa jáne damytýǵa aıryqsha kóńil bólingenin aıtý oryndy. Mine, osyndaı qamqorlyqty kórip otyrǵan ulttardyń biri – bolgarlar.

Elbasy barlyq ulttardy uıystyratyn qazaq tili eke­nin udaıy aıtyp keledi. Mem­lekettik tildi meńgerý, jas­tar­dyń qazaq tilin oqyp-úıre­nýge qulshynysy shynaıy otan­shyldyq sezimniń belgisi. Eger sen til bilseń, elińniń tarıhyn jáne mádenıetin bilesiń.

Gúldengen jáne órkendegen Qazaqstan – bizdiń jarqyn bolashaǵymyz. Elimizdegi ul­t­aralyq birliktiń qazaq­standyq modelin BUU men EQYU da tanydy. Ultaralyq tóz­imdilik alys jáne jaqyn shetel úshin qazaqstandyq brend retinde qabyldanǵany da shyndyq.

Bolgarlar qazaqtarmen júz jyldan astam birge turyp, ta­myryn tereńge jaıdy. Ob­lys­ta 1 myńǵa jýyq bolgarlar bar. Sonyń 500-den astamy Alǵa aýdany Bolgarka aýylyn­da turady. Bul aýylda qazaqsha bilmeıtin bolgardy kezdestirmeısiń, barlyǵy biledi. Qyz alysyp, qyz beri­sip, quda-jegjat bolyp ket­kenderi qanshama. Biz de qazaq kórshilerimiz sııaqty soǵym soıyp, sybaǵalasyp jatamyz.  

Oblysta etnomádenı bir­­lestikterdiń damýyna jaq­sy jaǵdaı jasalyp otyr. Olar «Dostyq» úıinde orna­lasqan. Munda ár ulttyń ózi­niń tilin, tarıhyn oqyp-úıre­nýine, salt-dástúrin saq­taýǵa, jastarǵa úıretýge múmkindik jasalǵan. Jyl saıyn oblys ákimi etnomádenı birlestikterge qar­jylaı grant bólip turady. Bizdiń «Vıara» bı ansamblimizdiń ónerin oblys tanıdy. Ansambl bıshileri qandaı bolmasyn mádenı sharany ajarlaı túsedi.

Elbasy «Qazaqstan -2050» Strategııasynda Qazaqstan bizdiń qasıetti mekenimiz ekenin, keıingi urpaqtyń osynaý qasterli ólkede ómir súrip, órken jaıatynyn jadymyzda jańǵyrtty. Qaı halyqtyń da urpaǵy úshin ómir súretini belgili. Qazaqstanda turatyn qaı ulttyń ókiline de erteńi úshin, urpaǵynyń keleshegi úshin alańdaýshylyqtyń bolmaıtynyna osy « 2050» Strategııasy kepildik qujat desem, artyq aıtqandyq bolmas. Biz osyndaı birligi jarasqan elde týyp, óskenimizdi maqtanysh tutamyz, keıingilerge ónege retinde aıtyp júremiz. Qa­zaqstannyń búgini de, bolashaǵy da mundaı qurmetke laıyq bola beretinine senim mol.

Anastasııa PODOLIаNOVA,

Aqtóbe oblystyq «Vıara» bolgar etnomádenı birlestiginiń tóraıymy.

Aqtóbe.

Alda bolý – asyl qasıet

Men shalǵaı aý­dan­da­ǵy mektepte tarıh pániniń muǵalimi bolyp 40 jyldan astam qyzmet atqardym. Osynaý uzaq merzimdi jumysymnyń máni ózim armandaǵan úmitimniń jemisin el táýelsizdigimen baılanystyramyn. О́ıt­keni, Qazaqstannyń taǵy­lymdy tarı­hy, jasampaz eńbegi, jarasty tirshiligi búgingi ulyq kún­de­ri­mizge jetkizip otyr. Al, táýelsizdigimizdiń tiregi retin­de Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaev qalyń eli­mizdiń qarym-qýatyn jer-jaHanǵa dáleldep, álemdik qaýym­dastyqtyń aldyńǵy sapyna bastady. Bul – maqsaty berik halyqtyń ustanymy. Sondyqtan, urpaqtan-ur­paq­qa jalǵasqan oqýshylaryma bergen dáristerimniń, qulaq­taryna quıǵan aqyl-keńesterimniń aqtalǵanyna qýanamyn.

Qazaqstannyń tálim tájirıbesi alda bolýdy maqsat etken halyqtyń muratyna jetetindigin aıǵaqtaıdy. Osy aqıqattyń barlyǵy Prezıdenttiń jigerli joldaýlarynyń árqaısysynda kórinis tapqan. Ásirese, búgingi kúnniń ǵana emes, bolashaqtyń tórinen ún qatatyn «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń mańyzy orasan. Temirqazyq nysana – qalyptasqan memleketimizdi barynsha damyǵan 30 eldiń qataryna qosý. Biz buǵan senemiz. Biraq, Nursultan Ábishuly aıtqandaı, barlyq salada jańasha jumys jasaý kerek.

Ara-tura ózimniń asyl mektebime baryp júrgende baıqaǵanym, búgingi ustazdardyń betburysy bekem ekendigi. Mektebimiz de prezıdenttik bilim uıalary úlgisinde jańadan salynǵan. Endigi mindet – daıyndyqtyń jańa sapaǵa kóshýi, oqytýdyń tıimdi júıesin qurý, ǵylymı zertteýlerdiń álemdik deńgeıge shyǵýy men ǵylymnyń ınnovasııalyq prosesterge qosylýy bolyp tabylady. Bokstan jasóspirimder arasyndaǵy álem chempıonyn tárbıelegen bizdiń aýyl mundaı isterge qabiletti dep sanaımyn. Bıznes qurylymdarynyń áleýmettik jaýapkershiligi aýyl tirshiligine silkinis ákelgenin de qanaǵatpen ataýǵa bolady. Aýdandaǵy barlyq mektepter jergilikti sharýashylyq nysandarynyń qamqorlyǵynda. Osyǵan baılanysty kásiptik mektepterdiń eńsesi kóterilip, jastardyń jumys izdep shapqylaýy azaıdy, aýyldarymyz ajarlanyp qaldy.

Meni Qazaq eliniń baýyrmaldyǵy únemi alǵa bastap keledi. Vladıvostoktan jer aýdarylǵanymyzda 10 jasta ǵana edim. Ákemdi kórmedim, anam tórt kúnnen keıin qaıtys bolǵan eken. Naǵashy ata-ájemniń qolynda Jaqsy eldi mekeninde ósip, tárbıelendim. El ishinde jetimdik kórmeı, joǵary bilim de aldym. Mektep dırektory, aýdandyq bilim bóliminiń meńgerýshisi bolyp ta istedim. Balalarym da ózim jumys istegen Jaqsy orta mektebiniń muǵalimderi. Nemerem Katıa dıssertasııalyq jumysymen Seýlde eki ret tálimdemeden ótti. Eshqashan eńbegimdi buldaǵan emespin. Soǵan qaramastan, Qazaqstannyń, Reseıdiń, Belorýssııanyń úzdik adamdary halyqaralyq ensıklopedııalaryna atymnyń jazylǵany bar. Munyń barlyǵy jasampazdyq uıasy sanalatyn Qazaqstanymyzdyń, onyń Tuńǵysh Prezıdentiniń bedeli dep bilemin.

Sergeı HVAN,

ardager ustaz.

Aqmola oblysy,

Jaqsy aýdany.

Otanshyldyq – tárbıe ózegi

Memleket basshysy N.Á. Nazarbaevtyń «Qa­zaqstan-2050» Stra­tegııasyn qaıtalap oqyǵan saıyn jańa qyrlary ashyla beredi. Munda Nursultan Ábishuly eldi odan ári damytýdyń asa mańyzdy strategııalyq maqsattaryn óte dál aıqyn kórsetip qana qoımaı, sonymen birge ony iske asyrý joldary men tetikterin belgilep berdi. Aıtalyq, elimizdiń bolashaǵy qandaı bolmaq degen bir ǵana saýalǵa qysqasha qandaı ja­ýap qaıtarýǵa bolar edi. Prezıdenttiń óziniń sózimen túıindesek: «Bul balalarymyz ben búgingi urpaǵymyzdy qalaı tárbıeleýimizge tikeleı baılanysty».

Dál osy máselege Elbasymyz úlken mańyz berip otyrǵany tekten-tek emes. Ári osy oı-pikirimizge Prezıdenttiń respýblıkanyń bilim berý júıesindegi uıymdarǵa «О́lketaný» oqytý kýrsyn engizý jóninde tapsyrma bergeni aıqyn dálel. joǵaryda aıtylǵandaı, patrıo­tızm men azamattyqqa baýlý jalań túsinikpen jasalmaıdy. Buǵan san túrli tásilder men úlgiler shoǵyry qol­danylǵanda ǵana tıisti nátıje bere alady.

Sonyń ishinde týrıstik-ólketaný qyz­meti meılinshe ámbebap, tıimdi qural­dardyń biri bola alatyny haq. Bul turǵyda tek óz elimizdiń ishindegi mysaldarmen shektelmeı, kórshi elderdiń ne istep, ne qoıyp jatqandaryna den qoıǵannyń artyqshylyǵy bolmasa kerek. Aıtalyq, aldaǵy 2014 jyl TMD elderinde Týrızm jyly bolyp belgilený deregi de atalǵan máseleniń ózekti de, salmaqty ekenin ańǵartady.

Osyndaı keleshek urpaq tárbıesi úshin asa qajetti qyzmet túri boıynsha Oral óńirinde mol tájirıbe jınaqtaldy. Atap aıtqanda, oblysta respýblıkamyzda balamasy joq balalar men jasóspirimder týrızmi júıesi quryldy. Bul úlken qurylym Oral qalasy men oblystaǵy on eki aýdandy túgel qamtıdy. Osy arqyly jyl saıyn ártúrli saıys­tar men jarystar, týr­nırler, joryqtar men festıvalder júıe­li túrde ótkizilip tura­dy. Budan basqa da týrıstik-ólketaný qyz­metiniń san-salaly tarmaqtary keńinen óris alyp keledi. Taǵy bir aıta keterlik má­se­le, bul keshendik is-sharalardyń aý­qy­my bir ǵana Aqjaıyq aımaǵymen shek­tel­meıdi. Buǵan kórshiles oblystar men Reseıdegi mektep oqýshylary da qatysyp júr.

Buǵan qosa aıtarym, memlekettiń jańa saıas­ı baǵyty memlekettik jastar saıasatyn da jańa tetikter arqyly júrgizýdi talap etedi. Bul oraıda patrıottyq tárbıe men týrıstik-ólketaný qyzmetine jańasha serpin berilse budan tek bárimiz de utar edik. Osy maqsatta biz elimizde tutas bir tujyrymdamanyń jasalýy artyqtyq etpeıdi, tipti búgingi kúnniń qajettiligi dep sanaımyz. Osy arqyly qazaqstandyq mektep oqýshylarynyń «Meniń Otanym – Qazaqstan» atty respýblıkalyq týrıstik-ólketaný ekspedısııasynyń qyzmetin jańa sapalyq deńgeı men bıikke kóterýge bolady ǵoı dep esepteımiz.

Vıktor FOMIN,

Batys Qazaqstan oblystyq balalar

men jasóspirimder týrızmi jáne ekologııa ortalyǵynyń dırektory,

pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty.

ORAL.

Aıaly alaqannyń jylýyn sezinemiz

London Olım­pıa­dasynda qazaqstandyq sportshylar jalpy-komandalyq esepte 12-oryn­dy ıelendi. Sport­tyń ár túri bo­ıynsha Qazaqstan týy­nyń astynda óner kór­setken túrli ult pen ulys­tyń ókilderi bol­dy. Budan biz elimiz­degi turaqtylyq pen et­nosaralyq tatýlyq­tyń belgisin kórgendeı boldyq. «Bizdiń bul ba­ǵyttaǵy basty maq­satymyz qarapaıym jáne túsinikti: Biz qoǵamdyq kelisimdi saqtaýǵa jáne nyǵaıtýǵa tıispiz. Bul – bizdiń memleket retinde, qoǵam retinde, ult retinde ómir súrýimizdiń aınymas sharty. Qazaqstandyq patrıotızmniń irgetasy – barlyq azamattardyń teń quqyly jáne olardyń Otan namysy aldyndaǵy jalpy jaýapkershiligi bolyp sanalady», dedi Elbasy óz Joldaýynda. Al bizdiń kópultty quramamyz Elbasy aıtqan kósheli sózdiń údesinen shyqty.

Biz Qazaqstandy ózimizdiń Otanymyz sanaımyz. Sebebi, qıyn-qystaý zamanda qo­lyndaǵy jarty nanyn bólip berip, eńsemizdi tiktep, aıaǵymyzdan tik turyp ketýimizge kómektesti. Budan basqa ózimizdiń saltymyzdy, ádet-ǵurpymyz ben mádenıetimizdi saqtaýǵa, damytýǵa úlken kómek kórsetip otyr. Elbasy: «Mem­lekette bári teń bolýǵa tıis. Etnostyq nemese basqa da belgiler boıynsha jaqsy ne jaman degen bolmaıdy», dep erekshe atap ótken edi. Muny biz qazaq halqynyń, Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń zor janashyrlyǵy retinde qabyldaımyz. Al óz kezegimizde biz Qazaqstan memleketine adal qyzmet etip, týǵan Otanymyzdyń ósip-órkendeýine bar kúsh-qaıratymyzdy jumsaımyz dep nyq senimmen aıta alamyz.

IýrııKIM,

Qazaqstan koreıleri qaýymdastyǵy

Qyzylorda oblystyq fılıaly

tóraǵasynyń orynbasary.