О́ztúriktiń shákirti

Ol dep otyrǵanymyz – áıgili Mustafa О́ztúriktiń shákirti, taekvondodan ardagerler arasynda álemniń úsh dúrkin chempıony, taekvondodan qara belbeýdiń 6-shy dan ıegeri, Almaty qalasyndaǵy «Isa­taı» kásibı sport klýbynyń prezı­denti, Qazaqstan Ulttyq jekpe-jek fede­ra­sııa­synyń vıse-prezıdenti Isataı Qabekov.

Isataı Shotanuly 1967 jyly Pav­lo­dar oblysy Aqtoǵaı aýdany Shuǵa aýy­lynda týǵan. Osyndaǵy orta mektepti tá­mamdap, Pavlodar qalasynyń irgesindegi Kenjekól tehnıkýmynda oqyǵan. Ony aıaqtaǵan soń, «sýretshi bolamyn» degen asqaq arman Isataıdy Almatyǵa jetelep ákeldi. Sóıtip, mundaǵy kórkemsýret ýchılıshesine qabyldandy. Bul 1988 jyl bolatyn.

Aýyldastary Isataıdan úlken óner ıesi shyǵaryna senimdi edi. Ustazdary onyń boıyndaǵy talantty da erte ańǵarǵan bolatyn. Isataıdyń qolynan týǵan dúnıeler kenep betinde áli de saqtaýly. Alaıda onyń qylqalam sheberi emes, sańlaq sportshy bolyp shyǵatynyn eshkim kútken joq-ty. Ákesi Shotan aqsaqal da: «Úsh uıyqtasam túsime kirmepti», deıdi.

Stýdent Isataı bos ýaqytynda ózi qatarlas jigittermen birge sport seksııa­laryna barady. Kýng-fý, karate sekildi shyǵys jekpe-jekterin meńgeredi. Kózi tiri bolǵanda 23 qarashada 66 jasqa tolatyn marǵasqa Mustafamen de kezdesedi.

– 1990 jyly Mustafa О́ztúrik Qazaq­stanǵa alǵash ret keldi. Almatydaǵy sırk alańynda dańqty sportshymen kezdesý boldy. Ol dúıim jurttyń aldynda óner kórsetti. Tamsanbaǵan adam joq. Aǵanyń qolyn alyp, dıdarlasýdy armandadyq. Sáti túspedi biraq. Kóp ýaqyt ótpeı mýzyka ýchılıshesinde Mustafanyń taekvondo klýby ashyldy. Ýchılıshe ǵımaraty biz oqıtyn jerge jaqyn edi. Kópten qalmaı biz de jattyǵýǵa jazyldyq. Mustafa mektebiniń alǵashqy dırektory Asqar Ábdirahmanov qabyldap aldy. Ol alǵash kelgenderdi bólek jattyqtyrady da, deńgeıi joǵary jeti-segiz jigitti jeke daıyndaıdy eken. Oraıy kelgende Asqar aǵaǵa «Mynalardyń bireýimen jekpe-jekke shyǵýǵa bola ma?» dedim ońasha jattyǵyp júrgenderdi nusqap. Ol qıyn bolatynyn aıtty. Buǵan deıin karatemen, kýng-fýmen aınalysqanmyn. Bulardyń bári bir-birine uqsaıdy. Bapkerdiń bizge úıretkeli jatqan ádis-tásilderin de áldeqashan meńgerip alǵan edik. «Ruqsat berińiz» dep turyp aldym. Albert esimdi eńgezerdeı nemis jigitin (qazir Germanııada turady) shaqyryp alyp, «Mynaýmen biraz jumys iste. Qolyńdy batyrma», dedi bapker. Ortada arbasyp júrdik te, Albertti sulatyp túsirdim. Sol kúni úsh jigitpen jekpe-jekke shyqtym. Asqar aǵa ońashada qaıdan kelgenimdi, qaıda oqıtynymdy surady. Ol meni Almaty qalasyndaǵy qazirgi oqýshylar saraıyndaǵy Mustafa bastaǵan taekvondoshylardyń úlken zalyna shaqyrdy, – deıdi Isataı Qabekov.

Osylaısha, onyń batyldyǵy men ójettigi Mustafa О́ztúrikpen jaqyn tany­sýǵa túrtki boldy. 1990 jyldyń 4 jeltoqsanynda Almatydaǵy Ahmet Baıtur­synov atyndaǵy orta mektepte Mustafa­nyń taekvondo klýby ashyldy. Isa­taı Shotanuly osy úıirmege jattyq­tyrýshy bolyp keldi. Al 1992 jyly Qazaqstanda alǵash ret taekvondo synyby óz jumysyn bastady. Onyń jetekshisi bolý da Isataıǵa buıyrǵan eken.

1991 jyly Pavlodar qalasynda I.Qabekovtiń uıytqy bolýymen alǵash ret taekvondodan respýblıkalyq semınar ótti. Oǵan Mustafa О́ztúriktiń ózi kelip qatysty. Aıtpaqshy, Mustafanyń almatylyq shákirtteriniń ishinen alǵashqy qara belbeýdi de dál osy Isataı men Aqan Dıqaev alǵan.

– Mustafa aǵa shákirtterin jaqsy kórdi. Qaıda barsa da, bizdi qasynan tas­tamaıtyn. Meni Isataı emes, Isahan deıtin. Ol Almatyǵa kelgen saıyn «Jetisý» qonaqúıine túsedi. Únemi bir ǵana bólmege jatady. Áli esimde, onyń bólmesindegi telefonnyń nómiri 392-264 bolatyn. 392 – «Jetisý» qonaqúıiniń telefony osy sandarmen bastalady, 2 – ekinshi qabat, 64 – lıýks bólmeniń nómiri. Qonaqúıge kelgende jigitterdi túgel jınap alady. Ony kórýge kóp adam keledi. Biz bólmeniń syrtynda turyp, kelgen adamdardy kezekpen ishke ótkizemiz. «Jetisýdan» bólek, «Dáýlet» qonaqúıine de jıi aıaldaıtyn, – deıdi Isataı Shotanuly.

1992 jyly Isataı men Jeńiskúldiń shańyraǵynda ul bala dúnıege keldi. Balanyń esimin Mustafa О́ztúriktiń ózi qoıdy. Ábdirahman dep. Ábdirahman – Mustafanyń uly atasynyń esimi.

– Taekvondonyń otany – Ońtústik Koreıa. Biraq men kórip júrgen myqty degen sportshylar Mustafanyń deńgeıine jetpeıdi. Jaratýshy Ie ony erekshe etip jaratqan. Ol bizdi rýhanı turǵydan da tárbıeledi. Mustafamen áńgimeleskende erekshe rýhtanatynbyz. Otandy súıý, anany qurmetteý, dindi qasterleý týraly áńgimesin uıyp tyńdaımyz. Aǵa júrgizgen eki-úsh saǵattyq jattyǵý on mınýttyq sharýadaı áser qaldyratyn. Jattyǵýdy toqtatpasa eken dep tileıtin edik. Ol árdaıym «Jattyǵýdy qazaqsha júrgizińder. Aldyńda basqa ult ókili tursa da, qazaqsha júrgiz. Sebebi sender – qazaqsyńdar!» deıtin. Osy kúnge deıin jattyǵý zalynda ózge tilde sóılep kórgen emespiz. Birde Mustafa aǵa meniń zalyma keldi. «Shelek aýdanynyń 60 jyldyq mereı­toıy ótkeli jatyr. Jigitterińdi daıyn­da. О́ner kórsetesińder. Uıatqa qal­dyrma», dedi. Sosyn jattyǵýdy baqylady. Bir kezde «Isahan, munyń jaramaıdy. О́ziń bárin jetik bilgenmen, shákirt­terińniń áreketi olpy-solpy. Bári birdeı durys istemeıinshe, jatty­ǵýdy toqtatpa», dep eskertý jasady. Mus­tafanyń ózi 200-den astam adamǵa jattyǵý júrgizedi. Ol zalǵa kirip kelgende shybynnyń yzyńy ǵana estiletin. Jattyǵý barysynda ashýly arystandaı edi ǵoı, – deıdi Isataı.

I.Qabekov Mustafa О́ztúrikpen ótkiz­gen kúnderdi ómiriniń sáýleli shaqtary sanaıdy. Ár sátti saǵynyshpen eske alatyny da sondyqtan.

– Bir kúni Mustafa aǵa shaqyrdy. Aıtqan jerge ýaqytynda jınaldyq. Ol bizdi ǵımarattyń tóbesine alyp shyq­ty. «Al, Isahan, kórset ónerińdi», dedi. Bilgenimdi jasap jatyr edim, «Toq­ta!» dedi. Qarasam, qolynda qara taıaǵy bar, maǵan qarsy kele jatyr. «Ura­tyn shyǵar» dep oıladym ishimnen. Sóıt­sem, qolyndaǵysy temir lom eken. Taek­von­do­da jattyǵýdy qaı jerden bastasań, min­detti túrde sol jerde aıaqtaý kerek. Ol lom­men tóbeni syzdy da «Endi osynyń ishinde jasa» dedi. Bar yntamdy saldym. «Jaraısyń, Isahan!» dep arqamnan qaqty. Aǵadan alǵys estý úlken mártebe edi ǵoı, – deıdi ol.

Isataı Mustafa О́ztúriktiń jetek­shiligimen halyqaralyq jarystarǵa barǵan shaqtardy da erekshe tolqynyspen eske aldy.

– 1992 jyly Mustafa aǵa meni Túr­kııaǵa jarysqa aparatyn boldy. Biraq federasııa basshylyǵy jibergisi kelmedi. Sonda Mustafa aǵa: «Jigitter, Isahan erteń menimen birge Túrkııaǵa ushatyn bolsyn», dedi. Másele áp-sátte sheshildi. Túrkııaǵa keldik. Halyqaralyq dodada qola júldeger atandym. Jarys aıaqtaldy. Kún juma bolatyn. Mustafa jigitterdi jınap, meshitke alyp bardy. «Juma namazyna qatysamyz», dedi. Jaıshylyqta «Musylmanbyz» dep júrgenmen, qatty sastyq. Dáret alýdy da bilmeıdi ekenbiz. О́zgeniń istegenin qaıtalap, áýrege tústik. Áıteýir, nıet etip, namazǵa turdyq. Sóıtip, aǵanyń arqasynda Juma namazyn oqyp shyqqanbyz, – deıdi Isataı.

«Biz odan Brıýs Lı týraly kóp suraı­myz, – deıdi Isataı Shotanuly. – Sonda Mustafa aǵa: «Brıýs Lıdi jaqsy tanımyn. Asyp bara jatqan óneri joq. Tek onyń bet pishini kınoǵa túsýge laıyq­ty boldy. Áıtpese, ony eki oraıtyn ji­gitter bar edi. Men Brıýs Lıdi bir qasıeti úshin ǵana syılaımyn. Ol júrgen-turǵan jerinde «Men – Qytaıdyń ulymyn!» dep maqtanatyn», dedi. Dál osy qasıetti bizdiń de boıymyzǵa sińirýge tyrysty».

Mustafanyń ólimi áli kúnge deıin jumbaq. «Ol qandaı jaǵdaıda qaza bol­dy?» degen saýal kópshilikti áli tolǵan­dyryp keledi. «Jumbaq bolyp qalǵany jaqsy ǵoı», deıdi Isataı.

– 1995 jyldyń 1 naýryzy. Mustafa О́ztúrikti sońǵy ret kórgen kúnim. Dál osy kúni ol Germanııaǵa ushyp ketti. Men Pavlodardy betke aldym. 12 naý­ryz­da ma, álde 13 naý­ryzda ma Mustafa aǵa Ger­manııa saparynan Almatyǵa oraldy. Kele aýrýhanaǵa tústi. Birneshe kún jansaq­taý bóliminde jatty. 15 naýryz kúni kóz jumdy. Men sol kúni Almatyǵa oraldym. Biraq ustazymnyń qaıtys bolǵanyn estimegen edim. Halıfa Altaı, Talǵat Temenov aǵalar Mustafanyń qazasyn estirtti. Senbedim. Mustafanyń máıitin qaladan áýejaıǵa deıin kóterip apardyq. Sóıtip, ony týǵan-týystary, jora-joldastary Túrkııaǵa alyp ketti. Ushaq qozǵala bastaǵanda ǵana odan shyn aıyrylǵanymdy uqtym. Ony Qazaqstanda da jerleýge bolatyn edi. Biraq anasy Rázııa qarsy boldy. Keıin Rázııa anamyz Qazaqstanǵa oraldy. Qolymda bir jyldaı turdy. Ol kisiniń baqılyq bolǵanyna da birshama jyl boldy. Mustafa Nurılá jeńgemizben 1980 jyly shańyraq kóterip, eki qyz, bir ul tárbıelep ósirdi. Balalary Germanııada turady. Ulynyń esimi – Názirbek. Úlken qyzy – Neslı, kishisi – Asly. Árdaıym hat-habar almasyp turamyz. Jyl sa­ıyn Túrkııaǵa – Mustafa aǵanyń qabirine baryp, duǵa baǵyshtaımyn. Almatyda onyń atynda dástúrli týrnır ótkizemin. Ustazymnyń esimin ulyqtaý – meniń mindetim, – deıdi Isataı Qabekov.

Keıipkerimiz Isataı Almaty qala­synda turyp jatyr. Kezinde Mustafa О́z­tú­riktiń ózi ashyp bergen klýbty basqa­rady. Shákirt tárbıeleıdi. Qoǵam­dyq jumystardan da tys qalǵan emes. Kezin­de ónerdiń ókili, sýretshi bolýdy armandaǵan Isataı ónerden alystaǵanym joq deıdi. О́ıtkeni túsine bilgen adamǵa taekvondo da erekshe óner.