Bolashaqty boljaǵan baǵdarlama

Balamasy joq joba

Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen ómirge kelip, búginde óziniń 20 jyldyq mereıtoıyn atap ótkeli otyrǵan «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııa­sy dúnıejúzinde balamasy joq áleýmettik-mádenı joba bolyp tabylady. Baǵdarlama túlekteri álemdik deńgeıdegi joǵary oqý oryndary men zertteý ortalyqtarynda alǵan bilim-biligin qazirgi tańda el ıgiligine jumsap, jemisti eńbek etýde.

Balamasy joq joba

Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen ómirge kelip, búginde óziniń 20 jyldyq mereıtoıyn atap ótkeli otyrǵan «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııa­sy dúnıejúzinde balamasy joq áleýmettik-mádenı joba bolyp tabylady. Baǵdarlama túlekteri álemdik deńgeıdegi joǵary oqý oryndary men zertteý ortalyqtarynda alǵan bilim-biligin qazirgi tańda el ıgiligine jumsap, jemisti eńbek etýde.

Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetiniń ustazdary da solardyń qatarynda. Máselen, Baǵdarlamanyń 2011 jylǵy túlekteri Sáken Nurbekov pen Qarlyǵa Mysaeva búginde fakýltettiń oqý-tárbıe jáne ǵylymı jumys jónindegi baǵyt-baǵdaryna basshylyq etip, ozyq úlgilerdi ómirge engizýde. Al, ústimizdegi jyly Amerıka Qurama Shtattarynan oralǵan Áıgerim Áljanova ǵylymı taǵylymdamada ıgergen is-tájirıbesin áriptesterimen bólisý ústinde.

Polshanyń irgeli joǵary oqý oryndarynyń biri – Adam Mıskevıch atyndaǵy Poznan ýnıversıtetiniń osy joldardyń avtory – ǵylymı tálimgerge bergeni mol, úıretken, kóńilge toqytqan tustary kóp boldy. Ýnıversıtet soltústik-batys Polshadaǵy ejelgi de eń iri memlekettik oqý orny bolyp tabylady. Ýnıversıtettiń 15 fakýltetinde búginde 47 myńnan astam stýdent oqıdy. Oqý orny Eýropalyq odaqtyń «Erazmýs» jobasyna, qazaqstandyq «Bolashaq» baǵdarlamasyna múshe bolyp tabylady. Munda dúnıejúziniń túkpir-túkpirinen kelgen jastar polıak mádenıetinen sýsyndaý ústinde. Polıak tili jáne klassıkalyq fılologııa fakýlteti sheteldikterge polıak tilin arnaıy baǵdarlama boıynsha oqytyp-úıretedi.

Ýnıversıtettiń mańdaıaldy fakýl­tetteriniń biri saıası ǵylymdar jáne jýrnalıstıka fakýlteti, jýrna­lıs­tıka, saıasattaný, halyqaralyq q­atynastar mamandyqtary boıynsha kadrlar daıarlaıdy. «Jýrnalıstıka jáne kommýnıkasııa», «Saıasattaný», «Ulttyq qaýipsizdik», «Halyqaralyq qatynastar» sııaqty 4 kafedra jumys isteıdi. «Jýrnalıstıka jáne qoǵamdyq qatynastar» mamandyǵy boıynsha stýdentter «Jýrnalıstıka», «Qazirgi zamanǵy BAQ», «Jarnama jáne promosııa», «Bıznestegi aqparatty basqarý» kásipterin tańdaı alady.

Oqý ordasynda 90-nan astam oqytýshy, sonyń ishinde 31 doktor men professor jumys isteıdi. Sondaı-aq, ózge fakýltetterden, Poznannyń ózge joǵary oqý oryndarynan ǵalymdar men kásiptik orta ókilderi sabaq berýge shaqyrylady. Praktıkter arasynda belgili jýrnalıs­ter, jarnama agenttikteriniń mamandary men baspasóz hatshylary jeterlik. «Jýrnalıstıka, aqparat jáne qoǵamdyq baılanystar salasyndaǵy kommýnıkasııa» mamandyǵynda óndiristik sabaqtar kóp. Stýdentter ınternet-radıo men teledıdar habarlaryn júrgizedi, qoǵamdyq teledıdar úshin apta saıyn 15 mınýttyq baǵdarlama ázirleıdi. Oqýdy támamdaý úshin redaksııalardaǵy 6 aptalyq praktıkadan keıin mindetti túrde synaq tapsyrý kerek bolady.

Oqý ǵımaratynda baı kitaphana bar, mundaǵy kitap qory 28000 dana. Kitaptardy esepke alý elektrondyq tásilmen júrgiziledi. Stýdentter zaldaǵy turaqty kompıýterlerdi, sondaı-aq, óz noýtbýkterin paıdalana alady. Vaı-faı jumys isteıdi. Munda ózge shetel tilderinde, sonyń ishinde qazaq tilinde de kitaptar men gazet-jýrnaldar bar. Fakýltet 28 sheteldik oqý oryndarymen baılanys ornatqan. Olar negizinen alǵanda Eýropalyq oqý oryndary, sondaı-aq, Ońtústik Koreıada, Taıvanda, Túrkııada, AQSh pen Brazılııada da áriptesteri bar. Mundaı yntymaqtastyq ortaq jarııalanymdar ázirleý, áriptes oqý ornynda taǵylymdamadan ótý jáne ortaq konferensııalar uıymdastyrý men zertteý toptaryn qurýǵa negizdeledi. Tıisinshe poznandyq stýdentter eýropalyq baǵdarlamalar aýqymynda stýdenttik almasý sharalaryna qatysa alady. Bul tańdap alynǵan ýnıversıtette bir semestr nemese tutas oqý jylynda bilim alýǵa múmkindik beredi. Ekijaqty kelisimder negizinde stýdentter óz jumystaryn osy merzimde Eýropalyq odaq aýqymynan tys jerlerde de qorǵaı alady.

Fakýltet mańyzdy ǵylymı basqo­sýlar ótkizip turady. Byltyrǵy qyr­kúıekte munda Ekinshi Búkilpolshalyq saıasattaný kongresi bolyp ótti. Polıak ǵylymy úshin asa mándi oqıǵa bolǵan kongreske saıasat, halyqaralyq qatynastar, eýropalyq ıntegrasııa, BAQ jáne buqaralyq kommýnıkasııa salalaryn zertteýshiler men mamandar jınaldy.

Jyl saıynǵy dástúrli ǵylymı jıyndar da bar, mysalǵa Slýbısa qalasynda aqpannyń alǵashqy onkúndiginde ótetin halyqaralyq konferensııany alaıyq. Bul alqaly ǵylymı jıyn 14 jyldan beri ótkizilip keledi. Konferensııanyń jumys tili polıaksha bolǵanymen, talqylaýlar aǵylshyn tiline ilespe aýdarma arqyly júrgizildi. Baǵdarlamada, sondaı-aq, aǵylshyn jáne orys tilderindegi panelder boldy. Bıylǵy konferensııa daǵdarys sııaqty óte mańyzdy taqyrypqa, Eýropalyq Odaqty ǵana emes, qurlyq retinde búkil Eýropany sharpyǵan qazirgi daǵdarys taqyrybyna arnaldy.

Poznan ýnıversıtetinde ǵylymı taǵylymdamadan ótken jáne bilim alyp jatqan qazaqstandyqtar sany jyldan-jylǵa óse túsýde. Saıası ǵylymdar jáne jýrnalıstıka fakýltetinde bıylǵy oqý jylynda «Bolashaq» baǵdarlamasynyń bir taǵylymdamashysy jáne akademııalyq almasý boıynsha kelgen tórt stýdent bilim kóterýde. TMD elderinen kelgen oqýshylar ishinde qazaqstandyq stýdentter sany jaǵynan ýkraınalyqtardan keıin ekinshi oryn alady.

Jetpisbaı BEKBOLATULY,

«Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıaty, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ professory.

Qanat qataıtqan qamqorlyq

Men óz basymnan kóz jetkizgendeı, bizdiń elimizde talapty jastarǵa álemniń úzdik oqý oryndarynda bilim tereńdetip, biliktilik shyńdaýǵa memlekettik qamqorlyq qushaǵy keń. Sonyń jarqyn dáleli retinde Elbasynyń tikeleı bastamashylyǵymen qurylyp, zaman talabyna saı alǵa umtylýǵa qushtar zamandastarym arman-maqsatyna jol ashýshy «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasyn aıtýǵa bolar edi. Budan eki jyl buryn sol boıynsha kásiptik beıindi beriktirý mańdaıyma buıyrǵan túlekteriniń biri ekenimdi maqtanysh tutamyn. Anglııada magıstratýrada «Bolashaqtyń» stıpendııasy arqyly oqyp, «Bilim berý salasyn basqarý» magıstri dárejesin alýym búginde bilim berý júıesinde belsendilikpen qyzmet etýime shapaǵatyn molynan tıgizip júr. «Bir kúndigin oılaǵan – kúrish egedi, on jyldyǵyn oılaǵan – aǵash egedi, júz jyldyǵyn oılaǵan – adam tárbıeleıdi» deıdi halyq danalyǵy. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń mán-mańyzyn osy sóz aıqyn tanytady.

Mektep qabyrǵasynan aǵylshyn tilin úırenýge búırek burylǵan bolatyn. Akademık E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń atalǵan fakýltetinde oqýdy qalaýyma osy qushtarlyq ıtermelegen-di. Ony úzdik bitirýime baılanysty ustazdarym qataryna qosylýyma múmkindik bolǵanmen, bilimniń bastaý oshaǵy – mektepten eńbek jolymdy bastaǵandy jón kórdim. Qaraǵandydaǵy №68 mektep-ınternat balalar baqshasynda, odan soń Dýbovka selosyndaǵy mektepte sabaq berý mamandyq jaǵynan tájirıbe tolystyrýmen birge, jetkinshekterdi tárbıeleý isindegi biliktilikti ushtady. Nege ekenin ishteı sezinemin, qazir keıbir jas áriptesterim birden jaıly orynǵa jaıǵasýǵa qumar. Naǵyz ustaz bolǵysy kelgen janǵa eń aldymen oqýshylar ortasynan tabylyp, bite qaınasqan osyndaı joldan ótý úlken ómirlik mektep bolyp qalmaqtyǵyn aıtar edim.

Shákirtterime sabaq bere júre bilim jetildire túsýge ózindik izdenis-talpynystan bir sát qol úzbeýimniń arqasynda shetelderde arnaýly kýrs­tarda oqýǵa qol jetkizip, aqyrynda kópten bergi túpki tilegim «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda halyqaralyq standartqa sáıkes maman atanýym eńbek jolymdaǵy zor beles dep esepteımin. Osyny maqsat etýshi talapker zamandastaryma jaǵdaı jasalyp, qoldaý kórsetilýdegi memlekettik qamqorlyqqa rızalyq sheksiz. Bizdiń tarapymyzdan endigi bıik mindet, mereıli paryz-senimdi aqtaı bilý. Soǵan talpynamyn.

Anglııada magıstratýra bitirgen soń bolashaqtyqtardyń qaı orynda da asyǵa kútilip otyrǵandyǵy kóńil ósirdi. Astanadaǵy «Aqparattyq-saraptamalyq ortalyq» AQ orta bilim berý bóliminde sarapshy bolyp qyzmet ettim. Osy ýaqytta Qaraǵandyda hımııa-bıologııa baǵytyndaǵy Nazarbaev Zııatkerlik mektebi ashylyp, soǵan shaqyryldym.

Oqý, bilim – odan artyq ne baılyq bar deseńizshi. Búginde ýaqyt ilespes keremet ózgerister zamanynda oqý ústine oqý talapqa aınalyp otyr emes pe. Jaqynda Anglııada taǵy da bir bilim ushtaýdyń sáti tústi. Osylaısha, óse túsken bilimim men tájirıbemdi mektebimizde zamanaýı bilim berýdi qalyptastyrýǵa, oqytýdyń sapaly júıesin qurýǵa, shákirtter darynyn damytýǵa arnaýdamyn.

Baıqaǵanymdaı, shetelderde qazaqstandyq jastardy aldyńǵy qatarly oqý oryndarynda kóptep oqytýǵa degen ynta-yqylasqa súısinis erekshe. Osyny baǵalaı bilýimiz kerek.

Shyryn JUMABEKOVA,

Qaraǵandydaǵy hımııa-bıologııa beıindegi Nazarbaev Zııatkerlik mektebi dırektorynyń syrtqy baılanystar jónindegi orynbasary.

Zerdeli jas baspaldaǵy

Shette oqyp, ózge jat jerde bilimińdi shyńdaý, ózge elge qazaq ekenińdi, «Qa­zaqstan» atty memlekettiń balasy eke­nińdi kórsetý – ekiniń birine buıyra ber­meıtin baq bolsa kerek. Alaıda, osynaý baq meniń mańdaıyma jazylǵan eken.

О́zim 2010 jyly Abylaı han atyn­daǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıtetin bakalavr dárejesimen bitirdim.

Ýnıversıtetti támamdaǵan soń, men de ózge qazaq balasy sııaqty bar bilgenimdi ári qaraı shyńdaý maqsatynda «Bolashaq» baǵdarlamasyna qujattar tapsyryp kórdim. Abyroı bolǵanda synaqtan súrinbeı ótip, Shveısarııa memleketinde bilimimdi jalǵastyrýǵa múmkindik aldym. Osynaý jyldar men úshin úlken synaq boldy. Elbasynyń, elimniń úmitin aqtaý – meniń basty paryzym dep bildim. Bilim men biligimdi ushtastyryp ózge eldiń mamandarynan mol tájirıbe jınap keldim. Búginde sol bilgenimdi, ózge jerde júrip kókeıge túıgenimdi elime kelip iske asyryp jatyrmyn. Elimniń erteńi úshin nurly bolashaq jolynda qyzmet jasaý meniń endigi mindetim.

Elbasynyń «Bolashaq» baǵdarlamasy Qazaqstandy álemge tanytty. Bilimdi jastardyń ordasy, talantty da talapty azamattardyń eli ekenin kórsettik. Budan ózge, bilimmen qatar, biliktiligińdi shyńdaý, tájirıbe jınaý, el, jer kórý, ózińdi bolashaqqa shyńdaý – munyń bári baǵdarly «Bolashaq» baǵdarlamasynyń arqasynda júzege asty.

«Bolashaq» baǵdarlamasy – zerdeli jastyń erteńine sara jol ashar baspaldaq boldy. Sondyqtan da Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qurylǵan baǵdarlamanyń alatyn aýqymy, ondaǵy ıdeıa kókjıegi de tereńde jatyr. Elbasynyń keshegi arman-maqsaty búgin oryndaldy.

Sondyqtan, bolashaǵynan úmit kútetin barlyq qazaq jastary eshteńeden taısalmaı «Bolashaq» baǵdarlamasynda baq­taryn synap, el erteńine adal qyzmet etýi tıis dep bilemin. Jas óskin urpaq, qazaq balasy, biz bilimdi jastar biriksek, erteńimiz jarqyn, keleshegimiz kemel bolady.

Dýlat JAQSYBEKOV.

«Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi, «Nazarbayev University Graduate School of Education» dekanynyń assıstenti.

Bıikke shyǵarar jol

«Otan otbasynan bastalady» dep babalarymyz qalaı oryndy aıtqan. Es jıyp, etek jınaı bastaǵan kezde mamandyǵy ekonomıst ákem Málik Muhametqalıuly «Baı bolmasań bolma, biraq óner men bilimge saı bol!» degen aqyl-keńesin qulaqqa quıyp otyrýshy edi. Joǵary sanatty ustaz, qazir de otbasymyzdyń uıytqysy anam Habıba Qalıqyzy «Elimizdiń baqytyna bitken Elbasy N.Nazarbaev tehnıkalyq mamannyń maıtalmany metallýrg bolyp, Temirtaý qalasynda bilimi men biliktiligin shyńdaǵan, sen de metallýrg bolsań, qataryńnan qalmaısyń», deıtin. Jastaıymnan matematıkaǵa, fızıka men hımııaǵa qyzyǵýshylyǵym arta tústi.

Asa bir qýanatyn   sátim, 2009 jyly Tuń­ǵysh Pre­zıdent N.Nazarbaevtyń «Bolashaq» baǵ­dar­lamasynyń stıpendıaty atanýym edi. Aty aıtyp tur­ǵan­daı, «Bolashaq» baǵdarlamasy jastarymyzǵa tyń kúsh-serpin syılap, alǵa jeteledi. Qabileti bar jas­tar talpynyp, bilim jolynda saıystarǵa qatynasyp, básekege túsetin boldy. 20 jyldyń ishinde 9250 stıpendııa taǵaıyndalyp, 5714 adam 33 shet memlekette bilimin tolyqtyryp, eline aman-esen kelip, eńbek etip jat­qany belgili. Oqyp jatqany qanshama.

О́zime keletin bolsam, Kendi Altaı­daǵy Zyrıan qalasyndaǵy tehnıkalyq lıseıde oqyp, О́skemendegi D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetin «qyzyl dıplomǵa» támamdap, «О́skemen tıtan-magnıı kombınatyna jumysqa shaqyryldym da, 3 jyl eńbek etip, tájirıbe jınaqtaǵan soń «Bolashaq» baǵdarlamasyna qujattarymdy tapsyrdym. Reseıdiń ortalyǵy Máskeý qalasyndaǵy bolat jáne qorytpa ınstıtýtynyń (MISıS) magıstratýrasyn qyzyl dıplomǵa támamdadym. Reseıde oqý men úshin eshqandaı qıyndyq týǵyzǵan joq. Qazaqstandaǵy bilimimdi dáleldeı túskendeı boldym. Reseıdiń ǵalymdary bilimdi ári sondaı qarapaıym, qazaqstandyq magıstranttardyń bilimine tánti boldy. Bitirgen soń doktorantýraǵa qalýdy ótindi, biraq otbasylyq jaǵdaıyma baılanysty oqýdy jalǵastyra almadym.

Ataǵy jer jarǵan bizdiń ujymdy shırek ǵasyr boıy Qazaqstannyń Eńbek Eri Baǵdat Shaıahmetov basqarǵany belgili. Tulǵaly azamattyń qamqorlyǵyn kóp kórgenderdiń biri menmin. Ol kisi Máskeýge attanyp bara jatqanda meni qabyldap, «Bizge bilimdi de bilikti metallýrg mamandar kerek. Oqýdy bitirgen soń kombınatqa kel. Jumys árqashan tabylady» degen edi. Barlyq sehtardaǵy atqarylatyn jumysty birtindep kózimmen kórip, qolymmen ustap degendeıin, iske kirisip, tájirıbe jınaqtadym. Endi, alǵan bilimimdi el ıgiligine jarata alsam, maqsattyń oryndalǵany.

1991 jyly qabyldanǵan «Qazaqstannyń tıtan-magnıı ónerkásibin damytý baǵdarlamalaryn» iske asyr­ǵannan keıin, «О́skemen tıtan-magnıı kombınaty» AQ (budan ári – «О́TMK» AQ) joǵary ústeme baǵamen shıkizatty óndirýden bastap ónimdi shyǵarýǵa deıin dúnıejúzindegi jalǵyz tolyǵymen ıntegraldanǵan tıtan óndirýshisi atandy. Kombınattyń ónimi dúnıejúziniń áýe ǵaryshtyq salalarynyń barlyq óndirýshilerimen sertıfıkattalǵan. «О́TMK» AQ ekologııalyq jáne ónerkásiptik qaýipsizdiginiń sapa menedjmenti «ISO 14001» jáne «OHSAS 18001» halyqaralyq standarttarynyń talaptaryna saı. Qazirgi kezeńde «О́TMK» AQ tıtan óniminiń 100 paıyzyn ónerkásibi gúldengen elderge eksportqa shyǵarady. Dúnıejúzilik naryqtaǵy qazaqstandyq tıtannyń úlesi shamamen 11 paıyz, al áýeǵaryshtyq salada 17 paıyzdan astam.

Kombınat 2012 jyly «2012-2022 jyldardaǵy «О́TMK» AQ-tyń damý baǵdarlamasyn» jasap shyǵardy jáne Dırektorlar keńesi ony bekitti, onyń quramyna óndiristi modernızasııalaý, sozyla túsken daǵdarys jaǵdaıyndaǵy dúnıejúzilik naryqta qazaqstandyq tıtan úlesin saqtaý, sonymen qatar, ishki naryqta tıtandy qoldaný aıasyn keńeıtý boıynsha strategııalyq josparlar kiredi.

Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Bola­shaq» baǵdarlamasy meniń jeke ómirime de áserin tıgizbeı qoıǵan joq. MISıS-te oqýda júrip, ózimniń jerlesim Gúlfat Aqyljanqyzymen tanysyp, oqýymyzdy bitirgen soń úılendik. Ol da magıstratýrany oıdaǵydaı aıaqtady. Qazir ekeýmiz de TMK-da eńbek etemiz. Sultana atty qyzymyzdy tárbıeleýdemiz.

Muhametjan MÁLIKOV,

Máskeýdegi bolat jáne qorytpa ınstıtýtynyń magıstranty, «О́skemen tıtan-magnıı kombınaty» AQ-tyń jetekshi ınjeneri.

О́SKEMEN.