J.Shanın atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatry Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Astanadaǵy mádenıet kúnderine oraı K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynda kórermenge E.Tóleýbaıdyń «Jeńgetaı», Iran-Ǵaıyptyń «Men ishpegen ý bar ma?» shyǵarmalary boıynsha qoıylǵan spektaklderdi usyndy.
J.Shanın atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatry Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Astanadaǵy mádenıet kúnderine oraı K.Baıseıitova atyndaǵy opera jáne balet teatrynda kórermenge E.Tóleýbaıdyń «Jeńgetaı», Iran-Ǵaıyptyń «Men ishpegen ý bar ma?» shyǵarmalary boıynsha qoıylǵan spektaklderdi usyndy.
Baǵdarlamadaǵy barlyq qyzyqtan qur qalǵyń kelmeıdi. Oblystyq ázil-syqaq jáne satıra teatrynyń Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynda qoıǵan R.Kýnıdiń «On úshinshi nómir» qoıylymy, Kongress-Holdaǵy «Shyraıly ońtústiktiń shejiresi» atty Ońtústik Qazaqstan oblysy murajaılarynyń jáne qolóner sheberleri men sýretshileriniń keńeıtilgen kórme-ekspozısııasy, balalarǵa bazarlyq retinde «Ońtústikfılm» mekemesiniń Astana qalasyndaǵy balalar úılerine alyp kelgen «Qazaqstan barysy», «Qanatty barys týraly ańyz», «Qazaqstan brendi», «Tolaǵaı», «Sapa olımpıadasy», «Ertegiler eline saıahat», «Muńlyq pen zarlyq» anımasııalyq fılmderi, Astana sırkindegi «Ońtústik-sırk» mekemesiniń «Alaqaı, Balaqaı» qoıylymy jáne osynyń báriniń túıini ispetti Ońtústik Qazaqstan oblysy óner sheberleriniń «Án-shashýym ózińe, mereıli Astanam» konserti sııaqty óner tartýynyń qaı-qaısysyn alyp qarasańyz da qoǵam úshin óte qajet rýhanı qundylyqtar.
Sonyń biri, mysaly J.Shanın atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatrynyń «Jeńgetaı» komedııalyq qoıylymy qazirgi tańdaǵy óte bir ótkir máselege den burǵyzady. Avtory – belgili kıno jáne teatr akteri, rejısser, dramatýrg Ersaıyn Tóleýbaı, al qoıýshy rejısseri – Imanáli Saparov.
О́mirden árkimniń de óz baqytyn tapqysy keledi. Biraq sol baqyt degen nárseni kim qalaı túsinedi? Baılyq pa, qyzmet pe, mansap pa...? Mundaıda aqyn Muhtar Shahanovtyń:
«Talaılarǵa baılyq jınaý bolsa-daǵy bas arman, Keıde Baqyt baılarǵa da qolyn bermeı qasarǵan. Álde Baqyt sulýlyq pa, olaı deıin desem men, Sulýlar júr baı aıaqqa kilem bolyp tóselgen...» degen jyr joldary eriksiz eske oralady. Al Jumeken Nájimedenovtiń:
«Baqyt degen nemene? sulý qyz ba dep qalam, ár jigitpen bir bılep, bir jigitke toqtaǵan. Menimen de bir bılep ketpedi dep kúımeńiz: shaqyrýshy kóbeıse shyqpaıdy ǵoı bıge qyz» dep keletin óleńi óz aldyna bir tóbe. Spektakl avtorlary osy bir úlken taqyrypty ázil-qaljyńmen ezýge kúlki úıire otyryp, tereń oıǵa batyra baıandaıdy.
О́mirde jumyr basty, julyn ózekti jandardyń qaı-qaısysy da baqyt qusyn baqshasyna qondyrýdy armandap ótedi emes pe? Eki jastyń úılený toıynda jalpaq qaýym jabylyp taǵy da baqyt tilep jatady. Ińgálap jańadan dúnıe esigin ashqan sábıge de sol tilek. Bireýler adamnyń baqytty bolýynyń bes túrli baǵytyn aıqyndap shyǵypty. Birinshi baılyq – densaýlyq alǵashqy kezekti ıelense, ekinshi orynda mahabbat pen otbasy turady eken. Sodan keıin baryp qana – dostary, baılyq jáne mansap, qyzmet degender ról atqarady. Osy bes nárse mańdaıyna birdeı jazylǵan adam baqytty adam bolyp esepteledi-mis. Solaı degenmen de kóp rette qazaq ómirlik jar taýyp, otbasyn qurýdy, bala súıýdi baqytqa balap jatady. «Jeńgetaı» spektaklindegi ómirlik serigin izdegen pendeler de sondaı baqytqa bir taban jaqyn turǵan jandar.
Qoıylymda Tolym apaıdyń páterin jaldap turatyn 4 boıjetken qyzdyń taǵdyryna alańdap, olarǵa jar tańdaǵan jeńgetaıdyń áńgimesi baıandalady. Kúlimkóz jeńgetaı (róldi somdaǵan Uljalǵas Safarálıeva) minez-qulqy tórt túrli arýdy tórt seri jigitpen tanystyryp, erterek turmysqa berip qutylýdyń qamyna kirisedi. Sebebi, Tolym apaıdyń (róldi somdaǵan Aıjan Jumabekova) ózi de jasy egde tartyp qalǵanyna qaramastan Qotan aqsaqalǵa turmysqa shyǵyp, qalǵan ǵumyryn onymen shattyqta ótkizýdi kókseıdi. Komedııalyq janr bolǵanmen qoıylymnyń kóterip otyrǵan oıy óte aktýaldi bolyp sanalady. Baıaǵy zamanda qazaqta jeńgetaılar qalyń qaýymnyń jumyla kiriskende qolynan kelmeı jatatyn kóp jumysyn bir ózi tyndyryp shyǵatyn. Al búginde jeńgetaı uǵymy birte-birte solǵyn tartyp, tipti, qazirgi quqyqtyq tilmen aıtqanda kerisinshe teris sıpat alyp ketti. Jymysqy buzyq áreketpen, adam tánin saýdalaǵan alaıaqtardyń isine kóbirek qoldanylatyn termınge aınaldy. Oǵan taǵy bir sebep – adamdar arasyndaǵy qarym-qatynastyń sýyp, meıirim, qamqorlyq, janashyrlyq sáýlesiniń báseńsýi. Rejısser Imanáli Saparov sahnalaǵan «Jeńgetaı» spektakli umyt bolyp bara jatqan sol dástúrdi tiriltse, baqytyn saryla izdegen qazaqtyń qazirgi sandaǵan qarakóz qarlyǵashtary baǵyn taýyp, baıandy tirshilik kesher edi degen oıdy alǵa tartady. Sebebi, qazir joǵary bilim alyp, ózi tańdaǵan kásipke qol jetkizgenmen, eń basty paryz – turmysqa shyǵyp, bala súıý shattyǵynan kesh qalǵan taǵdyrlar jetip artylady. Eger jeńgelerimiz sol joldan taımaı, ejelgi mindetin minsiz atqara bergende, mundaı jaǵdaı tym etek jaımas edi degen oı jatyr qoıylym astarynda. Sondyqtan, bul týyndy jeńil-jelpi sııaqty bolyp kóringenmen, ar jaǵynda ózekti oı qylań berip, halyqtyq qalyptyń tamyry nelikten tartylyp barady degen ıdeıany meńzeıdi.
Sahnalyq shyǵarmadaǵy keıipkerler boıyndaǵy minez-qulyq kúlkili ári jeńil qabyldanady. Ziltemir kóteretin sportshy qyz Kúlqaısha (Nurjamal Qalambaeva), orys tildi Lola (Jámıla Bekmurzaeva), elgezek minezdi Áıbat (Aqmaral Ádilbekova), jany názik, jasqanshaq Januıa (Bátıma Orazova) beıneleri arqyly búgingi qyzdardyń jıyntyq obrazy bederlenedi. Olardyń taǵdyry da, ómirden alǵan tálim-tárbıesi de bólek-bólek. Bir-birin qaıtalamaıdy, árqaısysynyń tanym-talǵamy da túrlishe. Ne biriktiredi? Joldary qaı tusta toǵysady? Baqyttaryn izdeý jolynda. Ana atanýdy alǵa qoıǵan kezden bastap. Bir shańyraqtyń astynda taǵdyrlary túıisken arýlar eń sońynda sol armandary oryndalyp, bir-bir aq otaýdyń jarasymdy gúlderine aınalady. Spektakl Kópbaı, Ápchan, Shaıqy, Kerimsal rólderimen shıryǵa túsip, qyzyqty oqıǵalarymen tartady. Qoıylymdaǵy bastaý, sharyqtaý, túıin syndy qajetti sharttar muny kórermenniń bir demmen tamashalaýyna múmkindik týǵyzyp tur. Sahnanyń basty mindeti kórýshini jalyqtyryp almaý, oqıǵalar arasynda zeriktirer bos, qýys oryn bolmaý, zaldy ózinen alystatpaı ustaý desek, mine, osy talaptarǵa ol tolyǵymen jaýap bere aldy dep oılaımyz.
Qoıylym rejısseri Imanáli Saparovpen áńgimeleskenimizde komedııa janrynyń ózge janrlarmen salystyrǵanda erekshe bolyp keletinin aıtty. «Bul janr ári kúrdeli, ári ártis úshin óte qyzǵylyqty. Kúrdeli deıtinimiz, ómirdiń ashy aqıqatyn mundaı jeńil úlgide oryndaý óte qıyn. Bul zaldaǵy syrttaı tamashalaǵan adamǵa kúlkili bolǵanmen, róldi oryndaýshy úshin olaı emes. Qyzǵylyqty deýimiz, munda akter óziniń boıyndaǵy qabilet-qarymdy barynsha ashyp kórsete bilýine múmkindik mol» dedi.
Keshkisin Qazaqstannyń halyq ártisi E.Orazymbetov sahnalaǵan Iran-Ǵaıyptyń «Men ishpegen ý bar ma?» spektakli tamashalandy. Abaıdy «Parasat» ordeniniń ıegeri Sapar О́temisuly, Qunanbaıdy mádenıet qaıratkeri Muhan Shakırov, Orazbaıdy Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi Oshat Rahımov, Kópbaıdy Qazaqstanǵa eńbegi sińgen qaıratker Májıt Ilııaasqarov, Kúntýdy Sadyq Jaqypov syndy teatrdyń beldi de jetekshi ártisteri oryndady. Rólder nanymdy, shynaıy qabyldandy. Kóńil kórkem oıǵa sýaryldy. Jyr otynyń jylýy tarady.
«Júrektiń kózi ashylsa,
Túsedi haqtyń sáýlesi.
Ishtegi kirdi qashyrsa,
Adamnyń hıkmet keýdesi»
degen Abaı atamyzdyń kemel oıy qaldy sanamyzda.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV.
