«Alty Alashtyń balasy bas qossa, tór muǵalimdiki» degen eken qazaq ádebıetiniń jaryq juldyzy Maǵjan Jumabaev. Iá, muǵalimge qandaı qurmet kórsetsek te laıyq. Árıne, ustazdyń da ustazy bar... Al qazaqtyń han apasy atanǵan – Qanıpa Bitibaevanyń qaldyrǵan izi máńgilik. Onyń esimi sonaý Odaq kezinde saýsaqpen ǵana sanarlyq pedagogtardyń qatarynda turdy. Áriptesteri Altynsarınniń izbasary dep baǵalady. О́ıtkeni, ol ádebıetti oqytýdyń tyń úlgisin qalyptastyryp, jańashyldyǵymen kózge túsken.
Qazaqqa Qanıpa Bitibaevanyń kim ekenin táppishtep túsindirip jatýdyń ózi artyq shyǵar. Deıturǵanmen, keshegi Keńester Odaǵy tusyndaǵy Qazaqstannyń tuńǵysh ári sońǵy KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atanǵan ulaǵatty ustazy – Qanıpa Bitibaevany О́skemen qalalyq máslıhatynda otyrǵan keıbir depýtattar bilmeıtin kórinedi. Bilse qoǵamnyń usynysyna qulaq assa kerek edi ǵoı. Sol úshin de sál sheginis jasap, ustazdyń ómir jolyna qysqasha ǵana sholý jasap óteıik.
Qanıpa Omarǵalıqyzy 1945 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy, Tarbaǵataı aýdany, Komsomol aýylynda kóp balaly otbasynda dúnıege kelgen. 1963 jyly, sol kezdegi aýdan ortalyǵy Aqjar aýylynda Abaı atyndaǵy orta mektepti támamdaǵan. Mektepti bitire sala, oqýǵa barýǵa aqsha jınaý úshin bir jyldaı mehanızator bolyp jumys ta istegen eken. Sodan keıin baryp, Semeıdegi pedagogıkalyq ınstıtýttyń qazaq tili men ádebıeti bólimine oqýǵa túsken. Ony úzdik dıplommen bitirip, 1968 jyly týǵan aýylyna muǵalim bolyp barady. Ol mektepte muǵalim, dırektordyń oqý-tárbıe jumystary jónindegi orynbasary qyzmetin atqarǵan.
1976 jyly oblystyq dırektorlar semınarynda ataqty ustaz Qumash Nurǵalıev jas muǵalimniń sabaǵyna qatysyp, eńbegine joǵary baǵa beripti. Baǵa bergende de sóz júzinde emes, «Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń úzdigi» ataǵyna usynǵan. 1977 jyldardan bastap, mektep ujymyn Máskeýdegi ataqty akademık Iý.Babanskııdiń «oqý-tárbıe jumysyn ońtaılandyrý» júıesimen jumys isteýge jumyldyrady. О́zi akademıkpen kezdesip, hat jazysyp, aqyl-keńesin alyp otyrǵan. Sóıtip tabandy eńbek ete júrip, aýdanda tuńǵysh ret «ádistemelik kabınet» ashady. Shalǵaı aýyldaǵy jas muǵalimniń eńbegi oblysqa tarap, respýblıkaǵa jetken. 1980 jyly Qanıpa Bitibaevanyń qabilet-qarymyn baıqaǵan basshylar О́skemendegi Jambyl atyndaǵy bilim ordasyna jumysqa shaqyrǵan. Munda ol ómiriniń sońǵy kúnine deıin qyzmet etken.
Eńbegi elenip, KSRO oqý isiniń úzdigi, Shyǵys Qazaqstandaǵy tuńǵysh búkilodaqtyq Krýpskaıa medaliniń ıegeri atanǵan. 1990 jyly elimizde alǵash bolyp, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreatyn alǵan da osy han apamyz.
Qanıpa Omarǵalıqyzy shákirt tárbıelep qana qoıǵan joq, Respýblıka ustazdaryna dáris oqyǵan. О́ziniń kásibı is-tájirıbesimen sheteldik áriptesterimen de bólisken. 1991jyly issaparmen Amerıkanyń Arızona shtaty, Týson qalasynda 15 kúndeı bolyp qaıtqan eken. Sonda kásibı tájirıbesine Týson muǵalimderi qyzyǵa qarap, taspaǵa túsirip alypty. Q.Bitibaevanyń is-tájirıbesimen Mońǵolııa, Qytaı, О́zbekstan, Túrkimenstan, Reseı qazaqtary da tanys.
Kózi tirisinde aty ańyzǵa aınalǵan ustaz týraly birneshe kitap jaryq kórdi. О́zi de kóptegen eńbektiń avtory. Abaıdy oqytý týraly úsh kitap, Áýezovti oqytý týraly úsh kitap jazyp, respýblıkada tuńǵysh irgeli zertteýler jasaǵan.
Qanıpa Omarǵalıqyzy ómiriniń sońǵy jyldarynda jazǵan «Egiz órim» atty kitabynda 45 jyldyq ustazdyq ǵumyryn «Tańymdy «mektep» dep atyryp, túnimdi «mektep» dep batyryp júrgenimde 45 jyldyń qalaı ótkenin bilmeı de qaldym. 45 mınýttan 45 mınýtqa jalǵasyp jatqan ǵumyr keshippin... 45 mınýt meni dáýlet, baılyq bıigine kótermese de, rýhanı baılyq syılady, esimimdi elge ańyz etip taratty. Osy 45 jylda men hal-qymnyń qazir ómirde joq asyl sóz ıelerin tiriltýge, tirisin ulyqtaýǵa ter tóktim» dep kórsetken eken. Tókken terin oqýshylary aqtap júr. Júzdegen shákirt tárbıeledi?! Olardyń qanshamasy ǵylym jolyna tústi?!
Mine, bul jazǵanymyz ulaǵatty ustaz eńbeginiń bir parasy ǵana. Ǵumyryn bilim jolyna sarp etken elge eleýli apasyndaı muǵalimniń atyn ózi turǵan Vınogradov nemese Amýrskıı kóshesine bere salsa, eshkim qyńq deı qoımas. Dál osy Vınogradov О́skemen úshin Qanıpa Bitibaevadaı eńbek sińire qoıǵan joq. Onyń ústine ıdeologııalyq turǵyda eskirip ketken ataý. Al Amýrskııdiń bizdiń jaqqa qandaı qatysy bary belgisiz. Áıteýir qalanyń sol mańynda Amýrskıı, Grýzınskıı, Iаkýtskıı syndy kósheler kóp. Tek Qanıpa Bitibaevanyń atyna bir kósheniń buıyrmaı turǵany.
– Qanekeń dúnıeden ozǵaly 6 jyldan asty. Ol kemeńgerimizdiń esimin máńgilikteý maqsatynda oblys ákimi Danıal Ahmetovke, qala ákimine Jazýshylar Odaǵynyń oblystaǵy fılıaly, «Altaı asý» QB-i, qaladaǵy zııalylardyń, usatazdyń shákirtteri atynan birneshe márte suranys-hattaryn jazdyq. Ol talap-tilekterdiń mazmuny jalqy: Bitibaevaǵa ózi ǵumyr boıy qyzmet etken Jambyl atyndaǵy mektep-gımnazııanyń atyn, ózi turǵan kósheniń ataýyn berý. Joldanǵan hattardyń kirgen izi bar da, shyqqan izi joq, – deıdi Jazýshylar Odaǵynyń Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy fılıalynyń tóraǵasy Álibek Qańtarbaev.
Qazaqtyń osynaý qadirli qyzyn qalaı áspettesek te artyqtyq etpeıdi. Jazýshy Álibek Qańtarbaevtyń aıtýynsha, Jambyl Jabaevtyń qazaqqa, onyń ústine О́skemenniń qazaqtaryna ókpesi joq. Ortalyq baq, onyń ortasyndaǵy eskertkish, taǵy da kóshe ataýy bar. Al, Bitibaeva kim edi degenderge: Bitibaeva – qazaqtyń HH ǵasyrdaǵy Altynsarıni! Ári qaraı bári túsinikti shyǵar.
Ustaz esimin kóshe men óziniń mańdaı teri sińgen gımnazııaǵa berý jónindegi usynysty bir top shákirtteri Qanıpa Omarǵalıqyzy ómirden óte sala kóterip keledi. Zań boıynsha adam qaıtys bolǵan soń bes jylsyz aty berilmeıtin bolǵandyqtan, tórt jyl ótken soń kóshe atyn suraǵan hatty oblystyq onamastıka bóliminiń aldyna tastaǵan bolatyn. Biraq olar keıin moratorıı desti. Odan synyqqa syltaý degendeı, qalada karantın, shekteýler bastalǵan.
– Bıyl aqpannyń basynda shákirtteri atynan Qanıpa Bitibaevanyń esimin Amýrskıı nemese Vıogradov kóshesine berý jóninde qala ákiminiń atyna hat joldadyq. Jaýapta hattaǵy usynys Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamalaryna sáıkes qaralatynyn jetkizgen. Shákirtteri birlesip máseleni nazarymyzda ustap júrdik. Jınalys bolsa, shaqyryńyzdar degenmin. Jýyqta qalalyq ishki saıasat bóliminde jınalys bolatynyn aıtyp habarlasty. Qatysamyn dedim. Biraq karantınge baılanysty bolmaıtyn boldy. Biz ustazymyzdyń qoǵamda laıyqty baǵasyn alǵanyn qalaımyz, – deıdi shákirtteri atynan fılologııa ǵylymdarynyń doktory, abaıtanýshy ǵalym, professor Aıjan Kartaeva.
О́zge dese óbek qaǵyp, qoǵammen aqyldasar-aqyldaspastan Qazybek bı dańǵylynyń boıyna Pýshkınge eskertkish qoımaq bolyp júrgen basshylar qazaqtyń Qanıpasyndaı ustazdy ardaq tutsa ǵoı, shirkin. Jalpy, esimderi ulyqtalmaı júrgen tulǵalar az emes. О́skemende Shákárimnen basqa Alash qaıratkerleriniń atymen atalatyn birde-bir kóshe tappaısyz. Esesine, eskirgen, tárbıelik máni joq Karbyshev, Dobrolıýbov, Bespalov, Kosmıcheskıı, Býrov syndy kóshe kóp. Jaraıdy, bul óz aldyna bólek taqyryp. Búgingi suraǵymyz; qashan Qanıpa Bitibaevanyń atyndaǵy kóshemen ketip bara jatamyz?
Shyǵys Qazaqstan oblysy
