Urpaq tárbıesi – uly paryz

Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdentiniń saıasaty árbir halyqtyń qymbatty da qasıetti tili, mádenıeti men salt-dástúrleriniń damýyna baǵyttalǵan. Sondaı sarabdaldyq nátıjesinde tatýlyq pen turaqtylyq jóninen biz álemniń kóptegen elderine úlgi bolyp otyrmyz. «Biz bú­kil qa­zaq­standyqtardyń basyn biriktiretin basty faktor – memlekettik til – qa­zaqtardyń týǵan tilin damytý úshin barlyq kúsh-jigerimizdi jum­saýymyz kerek» degen Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy sózderi búgingi ómirimizden shynaıy kórinis taýyp jatqandyǵyna erekshe qýanyshtymyz.

Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdentiniń saıasaty árbir halyqtyń qymbatty da qasıetti tili, mádenıeti men salt-dástúrleriniń damýyna baǵyttalǵan. Sondaı sarabdaldyq nátıjesinde tatýlyq pen turaqtylyq jóninen biz álemniń kóptegen elderine úlgi bolyp otyrmyz. «Biz bú­kil qa­zaq­standyqtardyń basyn biriktiretin basty faktor – memlekettik til – qa­zaqtardyń týǵan tilin damytý úshin barlyq kúsh-jigerimizdi jum­saýymyz kerek» degen Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy sózderi búgingi ómirimizden shynaıy kórinis taýyp jatqandyǵyna erekshe qýanyshtymyz.

Demek, memlekettiń Ata Zańyn syılaıtyn árbir azamat ultyna, tegine qaramaı, qazaqsha úırenýge, is-qaǵazdaryn júrgizýge mindetti. Adam til mádenıetin oqý-tárbıe ar­qy­ly sanaly túrde úırenedi. Mine, osy bilikti usynatyn, til zańdy­lyqtaryn júıeli túrde úırenetin oryn – balabaqsha. Qazirgi ýaqytta balabaqshamyzda Qazaqstandaǵy tilderdi qoldaný men damytýdyń baǵ­darlamasy aıasynda aýqymdy jumystar atqarylýda.

Barlyq oqý-tárbıe jumystary, is qaǵazdary memlekettik tilde júrgiziledi. Pedagogıkalyq kadr­lar ujymyndaǵy jáne balalar arasyndaǵy is-sharalar ana tilinde aıshyqtalady. Tárbıeshilerimiz shyǵarmashylyq izdenispen jumys isteýde «Ana tildiń aıbyny», «Til qadiri», «Sheshendik sózder», «Balalar ádebıeti», «Meniń Otanym – Qazaqstan» degen taqyryptar tálim-tárbıemizdi taǵylymdy ete túsýde.

Bizdi qalamyzda qazaq balabaq­shalary, qatary jyldan-jylǵa kóbeıip kele jatqany qýantady. Táýelsizdiktiń arqasynda kóptegen orys tildi jáne aralas balabaqshalar taza qazaq balabaqshalary bolyp órken jaıýda. Dúnıe esigin ashqan sábıdiń shyr etken daýy­sy qandaı ǵajap bolsa, onyń balabaqshaǵa kelgennen keıingi pák sezimmen, tátti sózimen Qazaqstan Respýblıkasynyń gımnin shyrqap aıtýynyń ózi sondaı sheksiz qýanysh emes pe. Osyndaı ǵajapty olarǵa Nursultan atalary syılap otyr.

Ana tilimizdi qasterlep, qadirleý paryz ári mindet. Olaı bolsa, ulttyq ıdeologııamyzǵa basymdyq berip, bóten tildiń kóleńkesinde qaldyrmaı, namysymyzdy eshkimniń tabanyna taptatpaı Otanymyzdyń ıgiligine aınalýyna bar kúshimizdi salaıyq, áriptester degim keledi. Táýelsizdik jyldaryndaǵy Qazaq elin bar jahanǵa tanytqan Elbasy taǵylymy bizdi osyndaı órnekti ónegege shaqyrady.

Baǵdat BEKJANOVA,

Bostandyq aýdanyndaǵy №68 sanatorııalyq-bóbekjaı balabaqshasynyń meńgerýshisi.

ALMATY.

Men baqyttymyn!

Az ǵana jyldardyń ishinde Qa­zaq­standy dúnıejúzine tanyt­qan, buryn bosaǵasynan da syǵa­latpaıtyn alpaýyt eýropalyq el­dermen terezemizdi teńgergen Elba­symyz Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń barlyq jol­daý­larynda bizdiń basty baılyǵymyz – adam, sondyqtan da respýblıka halqynyń orta jasyn jetpiske jetkizýimiz kerek degenimen bárińiz de tanys bolarsyzdar. Qazir meniń jasym jetpis emes, seksen ekiden asty. Bul kúnde nemereden shóbere súıip otyrǵan qart ájemin. О́tken ǵasyrdyń alpys ekinshi jylynan bastap partııa, sovet qyzmetkeri bolyp, 1970 jyly Oıyl aýdandyq partııa komıtetiniń hatshysy bola júrip respýblıkalyq dárejedegi zeınetkerlikke shyqtym. Qazir Aqtóbe qalasynyń turǵynymyn. Bizdiń oblysymyzda meniń qur­das­tarym myńdap sanalady. Qajet bolsa aldy toqsannan asqan aǵalarym men jeńgelerim de jetkilikti. Sózim dáleldi bolý úshin solardyń eki-úsheýin atap keteıin. Olar – bıyl toqsannyń ekeýine shyqqan jeńgem Sýqasheva Qalıma, bıyl toqsan jasyn toılaǵan oıyldyq Asqarova Bıbi men Sherııazdanova Márııalar. Bizdiń bulaısha kóp jasaýymyz Aqtóbe oblysy áleýmettik-ekonomıkalyq damý jaǵynan respýb­lıka boıynsha aldyńǵy bestiktiń qatarynda bolýynyń, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsarýy men joǵarǵy dárejeli hırýrg Qaırat Sabyr basqaryp otyrǵan aq halatty abzal jandardyń arqasy.

Elbasy tapsyrmasy boıynsha oblys kóleminde salynýǵa tıisti bes emhananyń bireýi Oıyl aýdanynda, qalǵan tórteýi qalada salynyp bitip, paıdalanýǵa be­rilgen edi. Osy emhanalardyń bá­ri de jıyrma birinshi ǵasyrdyń syr­qat­tardy anyqtaıtyn, emdeıtin tehnıkalarymen túgel jab­dyq­talǵan. Osy emhanalardyń báriniń de dám-tuzyn tatyp, emdelip shyǵyp júr edim. Jas ulǵaıyp boıdan qýat azaıǵan soń adam aýrýshań bola ma, solar azdaı-aq, ótimde tas paıda boldy. Kári denege aýrýdyń qaı-qaısysy da jaqsy emes qoı. О́timdegi tas eki kúnniń birinde alyp uryp, tamaq ishýden, júrip-turýdan qaldym. Endi kári kisige kim ota jasar dep kúder úzgende, balalarym habarlady ma, Qaırat Sabyr: – Apaı, qoryqpańyz, tasty alyp tastaımyz! – demesi bar ma...

Aqyry janym qınalǵan soń qala syrtyndaǵy oblystyq emhananyń jalpy ota jasaý bólimine jattym. Qaırat Sabyr bastaǵan ota­shy Marat Jumabaev ota jasap, óttegi tasty alypty. Otadan keıin qolyma ustatqanda qatty tańǵaldym. Tas bireý eken desem, burshaqtyń kólemindeı jeteý bolyp shyqty. Qazir tastan qutyldym, densaýlyǵym jaqsy, dárigerlerdiń aıtýymen dıeta saqtap júrmin. Myń kúngi jumaqtan bir kúngi tirlik artyq degendeı, ómirge anam­nan jańa týyp kelgendeı bol­dym. Qaırat Sabyrǵa, onyń qara­ma­ǵyndaǵy otashylarǵa aıtar alǵysym sheksiz.

Men respýblıkalyq Densaýlyq saqtaý mınıstrinen Aqtóbe ob­lys­­tyq densaýlyq saqtaý bas­qar­ma­synyń halyq úshin atqaryp jat­qan eńbekterin kópke jarııa etip, olardyń tájirıbesin el kó­le­mine taratýdy ótiner edim. El­ba­symyzdyń qanatty qamqorlyǵyna bólengen ardager retinde ózimdi baqytty adam sezinemin. Bárimizdiń basymyzdan baqyt ketpesin.

Qarlyǵa KEREIQYZY,

respýblıkalyq dárejedegi zeınetker.

AQTО́BE.

О́rkendeý, damý jolyn salǵan

«...jalǵyz jer baılyǵyna senip qalýǵa bolmaıdy.

Eń aldymen, el baılyǵyna sený kerek.

El baılyǵy degen ne? Ol – bilim, ol – jańa tehnologııa, ol – osy zamanǵy ınfraqurylym, ol – bárinen buryn otanshyldyq sezim, qazaqstandyq patrıotızm».

N.Á.NAZARBAEV.

Táýelsiz Qazaq­stan­nyń irgetasyn qalap, shekarasyn shegelep, bolashaqqa baǵyt-baǵdar bergen Tuńǵysh Prezıdenttiń halyq aldyndaǵy eńbegi ushan-teńiz. Ǵasyrǵa bergisiz jıyrma eki jyldyń ishinde qazaq degen ultty, Qazaqstan atty memleketti BUU quramyndaǵy barlyq memleket túgel moıyndady, táýelsizdigin tanydy. Álemniń 150-den astam elimen dıplomatııalyq qarym-qaty­nas ornatty. Elimiz eldigi men erligin kórsetti. Qazaq halqy ege­mendigin alyp, Táýelsizdikke qol jet­kizgende óz aldymyzǵa el bola alatyndyǵymyzǵa kúmándanǵan jandar da bolǵan. Biraq ar-namysty tý etken Elbasymyz ben Úkimet ba­syndaǵy el úshin eńbek etken aǵa­larymyzdyń aıanbaı eńbek etýi osy nurly kúnderge jetkizdi. Táýel­sizdik aıasynda el úshin jaǵymdy jańalyqtar men eleýli ózgerister mol bolǵany sózsiz.

El Prezıdentiniń barlyq qyzmeti, barlyq áleýmettik-ekono­mıkalyq reformalar tek halyq ıgiligi úshin jasaldy. Osynaý ýaqyt ishinde ekonomıka, saıasat, áleýmettik jáne bilim, ǵylym salalarynda orasan zor jetistikterge qol jetkizdik, osylardyń barlyǵy N.Nazarbaevtyń eńbegimen tikeleı baılanysty. Búkil álem kezinde Keńes Odaǵynda artta qalǵan memlekettiń biri sanalǵan Qazaqstannyń qazir osynshama orasan tabystarǵa jetkenine qaıran qalady. Elimizdiń jahandyq reıtıngte álemdik ozyq damyǵan elder ishinde 50-shi tuǵyrǵa kóterilýi bizge zor senim men jiger beredi. Qazaqstanda sońǵy jyldardyń ózinde qanshama oqý oryndary, aýrýhanalar salynýda. Qazaq­stan­dyqtardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan qanshama áleýmettik baǵdarlamalar júzege asýda. El Prezıdenti halyqpen jıi kezdesýler ótkizip, buqaranyń qoldaýy men senimi arqasynda memleketimizdiń turaqtylyǵy jáne órkendeýine qol jetkizdi. Kóshbasshy memleketter qatarynan kóriný baǵytyndaǵy tyń ıdeıalary men bastamalaryn júzege asyryp keledi.

Búgingi tańda elimizdiń tabys­ty damýyn qamtamasyz etetin, árbir azamattyń bilimge degen suranysy men qyzyǵýshylyǵyn qanaǵattandyratyn memleket pen qoǵam arasyndaǵy jańa ózara qarym-qatynas qurý qajettiligi týyndady. Bul básekege qabiletti bilim júıesin qurýdyń basy bolyp sanalady. Qazir elimizde sapaly bilim berýge jáne oǵan qol jetkizýge barlyq alǵysharttar bar. N.Á.Nazarbaev aıtqandaı, «Alǵa qaraıtyn kez keldi. Iske kiriser kez keldi. Erik-jigerimizdi tanytatyn kez keldi. О́mirdi ózgertetin kez keldi». Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń bilim berý júıesi jańǵyrtylyp, «О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy osynaý ýaqyt talabymen quryldy. Ulttyq ortalyqtyń barlyq fılıaldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi júrgizip otyrǵan reformanyń álemdik damý tendensııalarynyń talaptaryna saı biliktilikti arttyrýdyń kópbaǵdarly modýldik baǵdarlamalaryn, oqý ádistemelik quraldar men sıfrlyq formattaǵy bilim resýrstaryn jasaýǵa jumyldyrylýda.

Ustaz degen mártebeli mamandyq ıeleriniń áleýeti men biliktiligin arttyra otyryp, qoǵamnyń damýyna, órkenıet pen rýhanı mádenıettiń joǵary talabyna saı eńbek jasalýda. Biz damý baǵytyndaǵy satyly joldarmen júrip, bıik bir belesti baǵyndyrdyq, zor múmkindikterge de ıe boldyq. Ortalyq jumysynyń ǵylymı jáne ınnovasııalyq baǵyttylyǵynyń nátıjesinde atqa­rylyp jatqan ıgi ister san alýan. Instıtýt ujymy «Zamanaýı bilim berý júıesine kirigý maqsatynda oqy­týdyń ınnovasııalyq nysan­dary men ádisterin engizý arqy­ly pedagogtardyń kásibı quzy­ret­tiligin joǵary deńgeıge kóterý» máselesimen aınalysa otyryp, ulttyq bilim berý modelin jańǵyrtý jaǵdaıynda biliktilikti arttyrýdyń mazmunyn aıqyndap, kásibı damýyn qamtamasyz etýde.

О́zgermeli ómir talabyna saı jeke tulǵanyń qalyptasýy ustazdan bastalady, qoǵamdaǵy ózgerister ustazdardyń kásibı bilimindegi jańashyldyqty talap etedi. Ulttyń básekelestik qabileti birinshi kezekte onyń bilimdilik deńgeıimen aıqyndalady. Ustaz negizi bolmysynan jańalyqqa jany qushtar, jarshysy bolýǵa tıisti jan. Eń bas­tysy – adam faktory: onyń erki, kúsh-jigeri, tabandylyǵy men bilimi. Olaı bolsa, ǵylym men aqyl-oı básekesiniń ǵasyrynda ǵylym men tehnıkanyń ozyq úlgilerin meńgere otyryp, Elbasynyń «Elimizge boıyna ata-babamyzdyń el men jerge degen súıispenshilik qasıeti daryǵan, egemendi elimizge aıanbaı qyzmet etetin, oı-órisi keń, alǵyr da júrekti, saýatty da salaýatty azamattar qajet» degen bıiginen kórine bereıik.

Marjan ǴALYMJANOVA,

«О́rleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy» AQ fılıaly Atyraý oblysy boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyń dırektory.

Búkil álem tanıdy

Táýelsiz Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń damý tarıhy onyń negizin quraýshy jáne Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń esimimen tyǵyz baılanysty. 1991 jyldyń 1 jel­toqsany – Qazaqstan úshin mańyz­dy kún. Sol kúni Nursultan Ábish­uly Nazarbaev Qazaqstannyń Prezıdenti bolyp saılandy. Bul jeńis joǵary senimniń belgisi jáne de Qazaqstan halqynyń jaýapty tańdaýy boldy. Sol sebepti 1 jeltoqsan elimiz tarıhynda máń­gige qalady jáne biz qazir ony Tuń­ǵysh Prezıdent kúni retinde atap ótemiz.

10 jeltoqsandaǵy Alma­ty­daǵy Respýblıka saraıynda ót­ken ulyqtaý rásimi kezinde N.Na­zar­baev ózine júktelgen Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezı­denti mindetin oryndap, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryna kepil bolýǵa, Qazaqstan Res­pýb­lı­kasynyń Konstıtýsııasyn qatań saq­tap, kópultty respýblıka hal­qyna adal qyzmet etýge ant berdi.

Bizdiń Prezıdent – de­mo­kra­tııalyq qoǵam ıdeıasyn negizdeýshi. Mine, úshinshi onjyldyq, onyń barlyq kúsh-jigeri azamattardyń jaqsy ómir súrýi men qoǵamnyń nyǵaıýyna baǵyttalǵan. Nursultan Ábishulynyń basshylyǵymen elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń naqty baǵdarlamalary jasalyp, júzege asyrylyp keledi. Osynyń nátıjesinde búginde elimizdi búkil álem tanıdy.

Saıası ǵylymdar doktory Beıbit Isabaev: «...Elbasy Nursultan Nazarbaev esimin bireýler kúshti jáne myqty basshymen baılanys­tyrady, endi bireýler úshin – ol únemi óz maqsattaryna jetetin adam, endi bireýlerge – súıikti áke. Biraq, bárinen buryn onyń esimi óz eli men halqynyń taǵdyryna jaýapkershilikti óz moınyna alǵan adammen baılanysty», deıdi. Bul pikirdi bizdiń Prezıdentimizdiń qyzmetin ádil baǵalaǵandyq dep bilemin.

Memleket basshysy bilim men mádenıettiń de damýyna kóp kóńil bóledi. «Nazarbaev Ýnıversıteti» men búkil Qazaqstan Respýblıkasy boıynsha zııatkerlik mektepter júıesi ashyldy.

Nursultan Nazarbaev sııaqty tulǵalarǵa arnap óleńder men ánder jazylady, ózim óleń shyǵarmaıtyn bolǵandyqtan, maǵan Vladımır Tashpekovtiń myna óleń joldary óte unaıdy:

Býd slaven, Prezıdent stepnoı strany,

Otes kazahov, vseh rasseıannyh po mırý.

Narod sbereg moı vse obrıady starıny

I pochıtaet mýdrost, trýd ı lırý!

О́z atymnan Memleket basshy­syna tabys tileımin. Onyń bar­lyq jasampaz ıdeıalary halyq ıgiligi úshin oryndala bersin. Biz, kele­shek urpaq, úlgili oqýǵa jáne sol arqyly týǵan Qazaqstanymyzdy je­tistikterimizben tanytýǵa ýáde beremiz!

Adelıa BAKIEVA,

Q.Sátbaev atyndaǵy №56 gımnazııanyń 11 V synyp oqýshysy.

ALMATY