Bul másele Shyǵys Qazaqstannyń sharýa qojalyqtaryn tuıyqqa tirep otyr
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy et eksportyn 2016 jylǵa qaraı 60 myń tonnaǵa deıin jetkizý mindetin qoıdy. Tıisti baǵdarlamany júzege asyrýǵa qyrýar qarjy – 120 mıllıard teńge bólindi. Al osy qarjynyń qanshasy Shyǵys Qazaqstan oblysyna kelip tústi? Et eksportyn kórshi memleketterge shyǵarýda qandaı sharýa tyndyryldy? Osy saýaldarǵa jaýap berýge tyrysaıyq.
Bul másele Shyǵys Qazaqstannyń sharýa qojalyqtaryn tuıyqqa tirep otyr
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy et eksportyn 2016 jylǵa qaraı 60 myń tonnaǵa deıin jetkizý mindetin qoıdy.Tıisti baǵdarlamany júzege asyrýǵa qyrýar qarjy – 120 mıllıard teńge bólindi. Al osy qarjynyń qanshasy Shyǵys Qazaqstan oblysyna kelip tústi? Et eksportyn kórshi memleketterge shyǵarýda qandaı sharýa tyndyryldy? Osy saýaldarǵa jaýap berýge tyrysaıyq.
Shyǵys Qazaqstan oblysynda iri qara malynyń sany bir mıllıonnan asady. Alaıda, Reseı nemese kórshi memleketterdiń ettiń sapasy men dámine, baǵasyna nazar aýdaratynyn esten shyǵarmaǵan jón. Sondyqtan Úkimet arnaıy baǵdarlama qabyldap, shetelderden asyl tuqymdy maldardy ákele bastady. Al olar kim kóringenniń qolyna tıe bermeıdi. Arnaıy bıznes-joba jasap, ony qorǵap shyǵýyń kerek. Kepildemege qoıatyn qymbat múlik óz aldyna bólek áńgime. Aqyry Shyǵys Qazaqstannyń birneshe myqty sharýa qojalyqtary shetelderden asyl tuqymdy mal alýǵa qol jetkizdi. Shyndyǵyn aıtý kerek, olar talaı tar jol, taıǵaq keshýden ótti.
Kókpekti aýdanynda «Elimaı» atty jaýapkershiligi shekteýli seriktestik bar. Olar aýdan ortalyǵynda turmystyq qyzmet kórsetý ortalyǵyn, basqa da birqatar nysandardy salyp, turǵyndardyń alǵysyna bólendi. Istiń kózin tapqan Serik Ýálıev pen Bolat Bekbergenov degen azamattar ótken jyly shetelden 194, al bıyl 500 bas asyl tuqymdy mal satyp aldy. Ádette mal bolǵan soń onyń jaıly qorasy, mal týǵyzatyn jer bolýy kerek.
– Reprodýktordyń (sıyr týǵyzatyn keshen) qurylysyn salý ońaı sharýa emes eken. «QazAgro» onyń qurylysyna 1 mıllıard 200 mıllıon teńge bólemiz, biraq onyń qurylysyn basqa kompanııaǵa beremiz dep shart qoıdy. Surap otyrǵandary orasan zor qarjy bolǵandyqtan, «júz oılanyp, myń tolǵanyp» baryp, keshendi óz kúshimizben salýǵa bel býdyq. Qazir 400 mıllıon teńgege qurylysty aıaqtap qaldyq, – deıdi «Elimaı» JShS-niń dırektory B.Bekbergenov.
Dál osyndaı beıqamdyq pen jaýapsyzdyqqa «QazAgronyń» basshylary «Shyǵys-sút» seriktestigimen 1000 basqa arnalǵan bordaqylaý alańy men keshen qurylysyn salý kezinde jol berdi.
Kendi Altaıdaǵy eń iri seriktestik izdenis pen ilkimdilik tanytyp TMD elderinde joq robotpen sút saýatyn keshendi Bobrovka aýylynda paıdalanýǵa berdi. Bul kúnderi Ýkraınka aýylynda taýarly-sút fermasyn salyp jatyr. Amanshylyq bolsa, et pen sútti eksporttaý máselesi sheshilip qalatyn túri bar.
Et eksportyn jolǵa qoıý úshin eń aldymen iri qaranyń asyl tuqymdy túrlerin kóbeıtý qajet ekeni belgili. Elbasy Úkimet otyrysynda atap kórsetken 120 mıllıard teńgeniń 10 mıllıon 200 myń AQSh dollary oblysqa kelip túsken. Bul 1,5 mıllıard teńgeden sál ǵana artyq. Osy qarjyny 14 oblysqa bólsek, óńirge qarjynyń az kelip túskeni taıǵa tańba basqandaı belgili. Alaıda, másele sanda emes, sapada. 2012 jyly memleketten mal satyp alýǵa 2,53 mıllıon AQSh dollary kelip tússe, bıyl 7,67 mıllıon AQSh dollary kelgen. Bul qarjyǵa Úrjar aýdanyndaǵy Máýletbek Qalıev basqaratyn «Alǵabas» sharýa qojalyǵy aıshylyq alystaǵy Avstralııadan «Angýs» tuqymdy 476 iri qarany satyp alǵan. Oǵan 288 mıllıon teńge qarjy jumsalǵan. Biz bir aı buryn «Alǵabas» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Máýletbek Qalıevpen jolyǵyp, áńgimeleskende biraz shyndyqqa kóz jetkizdik.
– Munyń aldynda Fransııadan 224 bas «Sharaole» tuqymdy sıyryn aldyq. Býdandastyrylǵan «Áýlıekól» maly da jaqsy ósip-ónip kele jatqan. Amal bar ma, budan eki jyl buryn kórshi Qytaıdan aýsyl aýrýy kelip, 400 bas sıyrdy órtegen kezde ózegimdi ot shaldy, ókindim. Qazir «Angýs» maldary karantınde tur. Erekshe saq bolmasa, maldyń túrli aýrýlary qurtatyn túri bar, – dedi M.Qalıev.
– Maldar egilmegen be, buǵan qalaı jol berildi,– degen saýalǵa sharýa qojalyǵynyń basshysy:
– Vaksınalar sapasyz bolyp shyqty, – dep jaýap qatty.
– Et eksportyn qashan jolǵa qoıasyzdar?
– Shyndyqty aıtaıyn ba, – dep qojalyq tóraǵasy syǵyraıa qarady. Kórshi Reseı bizdiń qymbat etti ne qylsyn. Onda bir keli ettiń kóterme baǵasy nebári 600 teńge. Al bizdiki 800 teńge. Kórshi Belarýste de et arzan. Sondyqtan et pen shujyqty tonnalap tasyp jatqanymyzdy moıyndaǵan jón. Eń aldymen, kórshi memleketterde et pen sútke sýbsıdııa kóp bólinedi. Sondyqtan azyq-túliktiń baǵasy tómen. Demek, Úkimetti basqaryp otyrǵan azamattar Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń jumysyna baqylaý jasap, sharýa qojalyqtaryna jaǵdaı jasasa oń bolar edi.
Muhıt Tumabaev basqaratyn «Prıırtysh» qojalyǵy 670 mıllıon teńgege 1005 bas «Angýs» sıyrlaryn alypty. Amanshylyq bolsa, jaqyn arada eksportqa et jóneltemiz dep otyr. Shetelderden mal alǵan basqa qojalyq ıeleri de mal keshenderi men týǵyzatyn qoralardy salǵan kezde memleketten bólinetin sýbsıdııa kólemi ulǵaısa degendi aıtady.
Et eksportyn shyǵarýda «Semeı et kombınaty» seriktestigi bıyl Reseıge 100 tonna konservi jibergen eken. Jaqynda ǵana paıdalanýǵa berilgen «Aıtas» seriktestigi qus etin tereńdetip óndiretin zaýyt Reseıge bıyl 2 myń tonna et jóneltpek. Desek te, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy mamandar men basshylar Elbasy tapsyrmasyn oryndaýda izdenister tanytatyn merzim jetti. Sebebi, ýaqyt yrǵalyp-jyrǵalǵandy kótermeıdi.
Ońdasyn ELÝBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
