Otyrysqa memlekettik organdardyń birinshi basshylary, otandyq jáne shetel ǵalymdary, sot, quqyq salasynyń kásibı mamandary qatysty.
Nursultan Nazarbaev Qory atqarýshy dırektorynyń orynbasary, dóńgelek ústeldiń moderatory Igor Rogov Táýelsizdik jyldary Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen elimizde quqyq qorǵaý jáne sot salalarynyń jańa júıesi qurylǵanyn, osy jyldar aralyǵynda atalǵan júıe únemi damyp, alǵa jyljyp otyrǵanyn jetkizdi.
– О́zderińiz biletindeı, keıingi iri reforma 2014 jyly júrgizildi. Sol jyly Qylmystyq jáne Qylmystyq prosessýaldyq kodekster qabyldandy. Bul kodeksterdi jańa zaman kodeksi dep aıtýǵa bolady. Sebebi osy kodekster óz kezeginde elimizdiń sot-quqyqtyq júıesine alǵa adymdap qadam basyp, eýropalyq júıelerge jaqyndaı túsýine múmkindik beredi. Alaıda eshteńe bir orynda turmaıtyny belgili. Sondyqtan búgin biz sot-quqyqtyq júıesiniń aýqymdy qaıta jańǵyrý, túrlený kezeńin bastaǵaly otyrmyz. Árıne, 2014 jylǵy reforma kezinde túrli jaǵdaılarǵa baılanysty sońyna deıin sheshilmeı qalǵan máseleler boldy, – deıdi
I.Rogov.
Onyń aıtýynsha, búginde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń atqaryp jatqan aýqymdy jumysy elimizdiń sot-quqyqtyq júıesiniń buǵan deıin jetken jetistikterin jetildirýge jáne ony aldaǵy synaqtardan súrindirmeýge negizdelgen.
– Sot-quqyqtyq júıesiniń reformasy tek qana sheteldik ozyq úlgini engizý ǵana emes, tereń ǵylymı zertteýlerge negizdelýi kerek. Elimizdegi basty máseleniń biri zań ústemdigin qalyptastyrý sanalady. Zań bárinen bıik bolýy kerek. Quqyqtyq memlekette sot júıesi ádil bolady. Al quqyq qorǵaý júıesi halyq senimine negizdelýi tıis. Bul Bes ınstıtýsıonaldyq reforma aıasyndaǵy uzaq merzimdi meje bolyp sanalady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda Qazaqstannyń sot jáne quqyqtyq júıesin reformalaýdyń basty baǵyttaryn atady. El Táýelsizdik alǵaly bul eki júıeni jańǵyrtý jumysy kezeń-kezeńimen iske asyrylyp keledi. Keıingi 25 jylda aýyr qylmystar sany birneshe ese azaıdy. 1996 jyly 2600 adam ólimi tirkelse, 2019 jyly 845 qylmys tirkeldi. Qaraqshylyq tonaý qylmystary 6 ese azaıdy. Álemdegi adamdardyń qaýipsizdigi jónindegi ındekste Qazaqstan ótken jyly 64-orynnan kórinip, TMD-nyń kóptegen elin basyp ozdy, – dedi Prezıdent kómekshisi – Qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Áset Isekeshev.
Prezıdent kómekshisiniń aıtýynsha, bul jetistik memlekettiń kópjyldyq jumysynyń nátıjesi sanalady. Á.Isekeshev qoǵam tarapynan, bıznes tarapynan quqyq qorǵaýshylar men sot jumysyna kóńil tolmaıtyn jaǵdaılar jıi kezdesetinin de jetkizdi.
– Bıyl Qazaqstanda ákimshilik prosessýaldyq kodeks qabyldandy. Bul qujat kelesi jyly kúshine enedi. Bul – elimizdegi asa iri reformalardyń biri. Sebebi múlde basqa zań qalyptasady. Ákimshilik jaýapkershilikti qabattastyrmaı jarııa quqyqtyq máselelerdi ǵana qarastyratyn múlde bólek sottar bolady. Baltyq jaǵalaýy elderi bul júıege burynnan kóshken. Postkeńestik elder endi aýysyp jatyr. Ýkraınada bul júıe bar. Barlyq ońtústik Kavkaz: Armenııa, Grýzııa, Ázerbaıjan osy júıege kóshti. Ortalyq Azııada Qyrǵyzstan birqatar shekteýmen, al О́zbekstan tolyq aýysyp jatyr. Qazaqstan da kelesi jyly osy júıege kóshedi, – dedi Berlın ákimshilik sotynyń sýdıasy, «Ortalyq Azııa elderinde quqyqtyq memlekettilikti ornatýǵa septesý» (GIZ) baǵdarlamasynyń dırektory, atalǵan uıymnyń Qazaqstan men О́zbekstandaǵy ókili Iorg Pýdelka.
Onlaın otyrysta Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Alık Shpekbaev ta oramdy oıymen bólisip, paıymdy pikirin bildirdi. Agenttik tóraǵasynyń aıtýynsha, sot jáne quqyq qorǵaý júıesin reformalaý jemqorlyqtan azat ári bıýrokratııadan taza ınnovasııalyq tıimdi memlekettik qurýdy qamtamasyz etedi.
– Sot júıesi men quqyq qorǵaý júıesin reformalaýdyń alǵashqy paketinde otstavka ınstıtýty jáne qol astynda jumys isteıtinderdiń jemqorlyq isi boıynsha jaýapqa tartylǵany úshin joǵary laýazym ıeleri jaýap beretini engizildi. Reformanyń ekinshi paketinde jemqorlyqpen kúres boıynsha jaýapkershilikti kúsheıtý máselesi engizildi, ásirese kvazımemlekettik sala boıynsha. Oǵan qosa Ulttyq kompanııalardaǵy jemqorlyqqa qarsy zańnamalar bekitildi. Bir uıymda týys adamdardyń jumys isteýine jáne syılyq alýǵa shekteý qoıyldy, – deıdi A.Shpekbaev.
