Jylyna 27 myń tonna las shyǵaryndylardy aýaǵa jaıyp jatqan zaýyttyń murjalary turǵyndardyń densaýlyǵyna zııanyn tıgizbeı qoısyn ba?! Bul – bir ǵana «Qazsınktiń» kórsetkishi. Deıturǵanmen, kásiporyn kúkirt dıoksıdinen 99%-ǵa tazartatyn qondyrǵy ornatqan. Nátıjesinde, kúkirt kólemi bir jyl ishinde 80 myń tonnadan 18 myń tonnaǵa deıin tómendepti. Alaıda jergilikti Ekologııa departamenti júrgizgen tekseris arqyly kompanııanyń birqatar sehynda kúkirt dıoksıdi jáne shańnyń kórsetkishi shekti kólemnen asyp ketkeni anyqtalǵan.
Demek, qoldanystaǵy fıltrlik qondyrǵylardyń bálendeı paıdasy joq.
Osy máselelerdi nazarǵa alǵan Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev kásiporyn basshylyǵymen kezdesip, úsh aı ishinde tazalaý qurylǵylarynyń aqaýyn anyqtaý jóninde kelisimshart jasasty. Bul jumystarǵa kompanııa 360 mln teńge bóledi. Budan bólek «Qazsınk» Shyǵys Qazaqstan oblystyq Ekologııa departamentimen qolaısyz aýa raıy kezinde, ıaǵnı jelsiz kúnderi ekologterge kedergisiz sehtarǵa kirip, jumys rejimin tekserýge múmkindik beretin shartqa da qol qoıady. Sebebi qolaısyz aýa raıy kezinde kásiporyndar óndiris kólemin tómendetip, shyǵaryndylardy belgili bir mólsherge tómendetý qajet. О́skemen qazanshuńqyrda ornalasqandyqtan, jelsiz kúni tútin men shań aýada turyp qalatyny qarýsyz kózge kórinedi. Mamandardyń pikirinshe, «Qazsınk» kompanııasy kombınatynyń qýaty qolaısyz aýa raıy kezinde shyǵaryndylardy arttyrmaı, 20%-ǵa shtattyq rejimde jumys isteýge múmkindigi jetedi.
Jaqynda Senat maquldaǵan Jańa ekologııalyq kodekste qolaısyz aýa raıy jaǵdaıynda ekologııa departamentteriniń qyzmetkerleri kásiporyndarǵa kedergisiz kirip, tekserý júrgizýine bolatyndyǵy kórsetilgen. 2021 jyly Qazaqstannyń jańa Ekologııalyq kodeksi qabyldanǵannan keıin «Qazsınk» eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizýge kóshedi. Bul ádis atmosferalyq aýaǵa shyǵatyn las zattar kólemin edáýir azaıtatyn kórinedi. Eger óndiristik kásiporyndar ozyq úlgidegi qoljetimdi tehnologııalarǵa búginnen bastap kóship, qorshaǵan ortaǵa tıgizip jatqan zııanyn azaıta bastasa, emıssııalyq tólemderden bosatylady. Bul týraly Ekologııa mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev aıtty. Mysaly, О́skemendegi jylý elektr ortalyǵy 2014 jyldan bastap óndiriske eń ozyq zamanaýı tehnologııalardy engizgen. Atap aıtsaq, kúl ótkizbeıtin qondyrǵylardy ornatqan soń aýaǵa shyǵatyn qatty bólshekter 51,3%-ǵa, kúkirt dıoksıdi 17%-ǵa, azot dıoksıdi 35%-ǵa tómendegen. Sondaı-aq sý basseınin qorǵaý jumysyna engizilgen eń úzdik tehnologııalar 2016 jyldan bastap Úlbi ózenine túsetin aǵyndylardy toqtatqan.
– О́skemenniń aýasyn lastaýshy kásiporynnyń biri – «Kazsınk» kompanııasy bolsa, ekinshisi – jylý elektr ortalyǵy. Ásirese qys mezgilindegi jelsiz kúnderi lastaýshy zattyń kóp bóligi jylý elektr stansasynan shyǵady. Qaldyqtardyń kólemi jylyna 16 myń tonnaǵa deıin jetedi. Biraq bul kásiporynnyń jasyl tehnologııa boıynsha aýqymdy jumys júrgizgeni kórinip tur. Qaldyq kólemin taǵy da azaıta túsý úshin qosymsha baǵdarlama ázirlep, halyq onyń nátıjesine kóz jetkizýi tıis, – dedi M.Myrzaǵalıev.
Budan bólek ekologııalyq ahýaldyń nasharlaýyn toqtatý úshin jumys istep turǵan qazandyq agregattaryn jańartyp, tazalaý qurylǵylaryn tolyǵymen aýystyrý kerektigi sóz boldy. Sondaı-aq «Qazgıdromet» respýblıkalyq memlekettik kásipornynyń zerthanasyna bas suqqan mınıstr atmosferalyq aýa sapasyn baqylaıtyn beketterdiń bárin avtomattandyrýdy tapsyrdy. Kim biledi, aıtylǵan usynystar men tapsyrmalar oryndalyp jatsa, tútinge tunshyqqan О́skemenniń turǵyndarynyń tynysy keńeıip qalar.
Jańa ken oryndary ashylady
Sonymen qatar mınıstr Maǵzum Myrzaǵalıev Shyǵystyń mıneraldy shıkizat bazasynyń jaǵdaıy men ony damytý máselelerine de nazar aýdardy. Shyǵys Qazaqstan oblysynda qazba baılyǵynyń barlyq túri kezdesedi. Munda mystyń – 39, myryshtyń – 30, qorǵasynnyń – 34, altynnyń – 122, kúmistiń – 48, qalaıynyń 11 ken orny bar. Halyq ıgiligine jarap jatsa, baılyq emeı nemene?!
Jer qoınaýyn paıdalanýǵa quıylatyn ınvestısııa turaqty bolǵanymen, sońǵy 10 jylda Shemonaıha, Iýbıleınyı-Snegırevo, Zyrıan syndy qorǵasyn-myrysh ken oryndary ıgerilip bolǵan eken. Al jaqyn on jyldyqta óńir ekonomıkasyna áser etip otyrǵan taǵy birneshe ken ornyndaǵy qazba baılyq túgeldeı taýsylady. Atap aıtsaq, Orlov, Beloýsovka, Ertis, Maleevka, Tıshın, Shýbınsk, Dolınnoe. Jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, óńirde paıdaly qazbalardyń 17-20 jylǵa jetetin ǵana qory qalǵan. Al jańa ken ornyn ashyp, ony qoldanysqa berý úshin kemi 10-15 jyl ýaqyt ketedi. Mamandar 2019 jyly mınıstrlik Belsý, Arǵymbaı ýchaskelerindegi altynnyń, Shirikaıaq, О́skemen jáne taǵy basqa ýchaskelerdegi sırek kezdesetin metall qoryn boljaǵan. Aldaǵy ýaqytta bul baǵyttaǵy jumystarǵa ınvestısııa tartylyp, jańa ken oryndaryn ashý josparlanǵan. Mınıstrdiń aıtýynsha, resýrstar qoryn tolyqtyrý úshin barlaýdyń zamanaýı geofızıkalyq, geohımııalyq jáne basqa ádisterin qoldanyp, ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzý qajet.
Búginde 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan geologııalyq barlaý baǵdarlamasy bekitilip, memlekettik bıýdjetten jer qoınaýyn geologııalyq zertteý júrgizýge múmkindik beredi. Shyǵys Qazaqstanda geologııalyq barlaý jumystaryn kúsheıtý máselesimen jáne qosymsha qarajat tartý jumystarymen aınalysatyn jumys toby qurylyp, oǵan osy salada zertteýler júrgizetin ǵalymdar, qyzyǵýshylyq tanytqan mamandar tartylmaq. Sol úshin de «Qazgeologııa» kompanııasy oblystaǵy joǵary oqý oryndarymen áriptestik qarym-qatynas ornatpaq nıette.
Alaıda ken shıkizatyn óńdeý oblys ortalyǵynda júrgiziletindikten О́skemenniń ókpesi qabynyp tur. Muny eń las qalalardyń ishinde aldyńǵy oryndy bosatpaıtyn О́skemenniń reıtıngterdegi kórsetkishterinen de baıqaısyz. Sondyqtan jergilikti turǵyndardyń densaýlyǵyn saqtaýdyń jáne qorǵaýdyń arnaýly baǵdarlamasy qajet-aq. Bul baǵdarlama aıasynda jergilikti bıýdjetten bólek qazba resýrstaryn ıgerip jatqan kásiporyndardyń da áleýmettik jaýapkershiligin keńeıte túsý qajet.
Kerek derek
Shyǵys Qazaqstan oblysynda mystyń – 39, myryshtyń – 30, qorǵasynnyń – 34, altynnyń – 122, kúmistiń – 48, qalaıynyń 11 ken orny bar.
О́SKEMEN
