Kásibine adaldyǵynan jańylmaǵan Qasan Qamashev týraly bir úzik syr
Qazaq eliniń ár óńiri tabıǵı baılyqqa, ásirese, Mendeleev kestesindegi tabıǵı mıneraldarǵa óte baı. Sonyń ishinde, quramynda bor, kalıı, magnıı, brom, lıtıı, rýbıdıı, sezıı sekildi elementter molynan kezdesetin hımııalyq ken jynystaryn zertteý men ıgerýdiń mańyzy aıryqsha deı alamyz. Qazaqstandyq ǵalymdar elimizdegi 109 tuz kúmbezinde kalııdyń, al 24 tuz kúmbezinde bordyń mol qory baryn zertteýlerinde anyqtaǵan. Jeti qat jer astyndaǵy osyndaı tabıǵı baılyqty kóz maıyn taýysa zertteýshilerdiń biri – Qasan Qamashev.
Kásibine adaldyǵynan jańylmaǵan Qasan Qamashev týraly bir úzik syr
Qazaq eliniń ár óńiri tabıǵı baılyqqa, ásirese, Mendeleev kestesindegi tabıǵı mıneraldarǵa óte baı. Sonyń ishinde, quramynda bor, kalıı, magnıı, brom, lıtıı, rýbıdıı, sezıı sekildi elementter molynan kezdesetin hımııalyq ken jynystaryn zertteý men ıgerýdiń mańyzy aıryqsha deı alamyz. Qazaqstandyq ǵalymdar elimizdegi 109 tuz kúmbezinde kalııdyń, al 24 tuz kúmbezinde bordyń mol qory baryn zertteýlerinde anyqtaǵan. Jeti qat jer astyndaǵy osyndaı tabıǵı baılyqty kóz maıyn taýysa zertteýshilerdiń biri – Qasan Qamashev.
Qasan Qamashevtyń bala kúninen tabıǵı baılyqty zertteýge, ıgerýge ańsary aýdy deýge bolady. О́ıtkeni, ol mektep bitirisimen Qazaq taý-ken ınstıtýtynyń taý-ken ınjener-geolog mamandyǵyna oqýǵa tústi. Sodan beri ken izdeý isine belsene aralasty. Onyń 1957 jyldan bergi eńbek joly Inder aýdanyndaǵy ken kózderin zertteýmen, ıgerýmen órbip keledi. Onyń óz kásibin jetik biletindigi 1964-1976 jyldary Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Sátımola kúmbezindegi tuzdy qabattarǵa júrgizilgen barlaý jumystar kezinde jarqyraı kórindi. Sol jyldary aǵa geolog laýazymyndaǵy Q.Qamashevtyń jetekshiligimen №25 uńǵyma burǵylanyp, qundylyǵy joǵary borat qory tabyldy. Kaspıı mańy jáne Sátımola kúmbezindegi bor, borly-kalııli tuzdardy izdeý, barlaý maqsatynda sala mamandarymen birlese 24 ǵylymı eńbek jazdy. Tabıǵı baılyq qorlary týraly 16 ret geologııalyq taldaý qorytyndysyn jasapty. 1974 jyly Máskeýdiń tórinde KSRO Ǵylym akademııasynda Sátımola ken ornyna qatysty geologııalyq taldaýyna jaqsy baǵa berildi.
Ken izdeýden, óz kásibine adaldyqtan jalyqpaǵan Q.Qamashevtyń jemisti jumysyna kezinde Inder borat rýdnıginiń dırektory bolǵan Qusaıyn Baıbosynov «Qamashev – bul Sátımola» dep pikirin bildirgen. ShQ «Satbor» JShS bas dırektory Talǵat Qasenov te tek Qazaqstanda ǵana emes, álemde teńdesi joq «Sátımola» ken ornyn bylaısha sıpattaıdy. «Bul – Qasan aǵanyń jas kezinde ashqan eń iri ken orny. Búginde «Sátımola» el ekonomıkasynyń órken jaıýyna yqpal etetin iri óndiris ornyna aınaldy. Taıaýda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginde 75 jyl boıy jylyna 25 mıllıon tonna ken óndiriletin joba bekitilýi, sóıtip, 45 jyldyq jumys baǵdarlamasy saraptamadan ótkizilýi kózdelip otyr», deıdi qazba baılyqty barlaýdyń úzdigi atanǵan asqar taýdaı akademık, alǵashqy ken ornyn ashýshy aǵasyn ardaq tuta biletin Talǵat Qasenov.
«Satbor» basshysynyń aıtýynsha, qazir atalǵan ken ornyna ınvestısııa tartylyp jatyr. 2014-2017 jyldar aralyǵynda «Sátımola» ken ornynda taý-ken óndirisi men ınfraqurylymdyq nysandar qurylysy aıaqtalmaq. Al taý-ken óndirisiniń negizgi jumystary 2017 jyldan 2089 jylǵa deıin jalǵasyn tabady. Demek, Qasan Qamashevtyń qatysýymen ashylǵan «Sátımolanyń» mol baılyǵy el ıgiligine jaratyla bermek.
Mine, muny jeti qat jer astynan ken izdegen Qasan Qamashevtyń tynymsyz eńbeginiń jemisi deı alamyz. Kúni-túni geologııalyq kartalarǵa úńilip, geologııalyq taldaýlar qorytyndylaryn tereń zerdelegen Qasan aǵa búginde jan-jaǵyna seksen jastyń bıiginen qýana kóz tastaıdy. Inder topyraǵyndaǵy mol baılyqty el qajetine jaratýdaǵy eńbegi elenip, Inder aýdanynyń qurmetti azamaty atandy. О́ziniń taý-ken óndirisin órkendetýge shejireli jolyn Talǵat Qasenovteı izbasary basqaratyn ShQ «Satbor» JShS-da keńesshi qyzmetimen sátti jalǵastyryp keledi. Tolymdy tájirıbesinen tálim alyp, Reseı, Ýkraına sekildi elderde abyroıly eńbek etip júrgen shákirtteri jıi habarlasyp, aqyl-keńesin surap turady. Margarıtadaı ómirlik serigimen birge ul-qyzynan taraǵan nemere-jıenderiniń shatty kúlkisine bólenip otyr.
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan».
