Prezıdent aldaǵy tórtinshi onjyldyqtyń basty mindeti dál qazir el kútip, qoǵam talap etip otyrǵan ədiletti qoǵam men tıimdi memleket qurý ekenin, kez kelgen isti ədildik qaǵıdatyn basshylyqqa alyp atqarsaq, maqsatymyzǵa tolyq jetetinimiz týraly aıtty.«Mysaly, turǵyndardyń turmysyn jaqsarta túspesek, elimizdiń jetistikteri men halyqaralyq tabystaryn maqtan etý artyq. Azamattarymyz ekonomıkalyq ósimniń ıgiligin sezine almasa, odan esh qaıyr joq. Men ərbir sheshimdi qabyldar sətte osy ustanymdy basshylyqqa alamyn. Biz halyqtyń əleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýmen qatar, barlyq azamattardyń múddesin birdeı qorǵaımyz. Meniń uǵymymdaǵy ədiletti memleket degenimiz osy», dep atap ótti Prezıdent.
Q.Toqaev Qazaqstan Prezıdenti bolyp saılanǵannan bastap óziniń basty ustanymy ədilettilik ekenin, onsyz qoǵam eshqashan damymaıtynyn aıtyp keledi. «Ədilettilik saltanat qurmaǵan qoǵamda tek qaıshylyq, qıynshylyq, quldyraý ústemdik etetini belgili. Ony joǵaltyp alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin ózi joǵaltyp alýmen birdeı. Sondyqtan ədiletsizdikpen memleket, qoǵam, ər adam kún saıyn birigip kúresýimiz kerek. Halqymyz aıtqandaı, «Ədilet joly – aýyr jol», biraq aýyr bolsa da odan basqa týra jol joq», degen bolatyn Prezıdent óziniń saılaýaldy baǵdarlamasynda.
Qoǵam ədilettilik saltanat qurǵanda ǵana jańarady, damıdy. Qoǵamda bolyp jatqan barlyq keleńsiz jaǵdaılar: sybaılas jemqorlyq, baılar men kedeıler tabystarynyń alshaqtyǵy, ulttyq baılyqtyń teńdeı jəne ədil bólinbeýi, azamattardyń quqyqtarynyń qorǵalmaýy, qoldanystaǵy zańdardyń tolyqqandy oryndalmaýy bıliktiń júrgizgen saıasatynyń ədilettiligine baılanysty. Sondyqtan da basty məsele – qazaq qoǵamynyń ədiletti jolmen damýynda. Təýelsiz elimizdiń tuǵyrynyń bıiktigi, myzǵymastyǵy qoǵamdaǵy ədilettilik deńgeıimen ólshenedi. Elimizdiń alǵa damýy úshin kelisim men yntymaq, aýyzbirshilik kerek ekeni bərimizge aıan bolsa, ol tek ədilettilik bar jerde ǵana bolady. Ədilettilik – təýelsizdiktiń temirqazyǵy. Ádiletsizdik beleń alǵan kez kelgen qoǵam tyǵyryqqa tireledi, toqyraýǵa ushyraıdy. Sondaı jaǵdaı oryn alsa, təýelsizdigimizge qaýip tónedi, memlekettiligimizge degen senim tómendeıdi, bılikke narazylyq kúsheıedi. Sondyqtan ədiletsizdikpen aıaýsyz kúresý bizdiń basty mindetimiz bolýy kerek.
Memleket basshysy egemendigimizdiń máńgilik ushtaǵany keń-baıtaq jerimiz, qasıetti de, qasterli tilimiz jáne barlyq qıyndyqtan súrinbeı alyp kele jatqan halqymyzdyń birligi týraly aıta kelip: «biz osy úsh qundylyqty kózdiń qarashyǵyndaı saqtaımyz. Bizge osynaý ulan-ǵaıyr aýmaqty syrttan eshkim syıǵa tartqan joq. Bul jer – ejelden qazaqtyń ataqonysy, qasterli mekeni», dedi. Elimizdiń qaýipsizdigin nyǵaıtýdyń negizgi sharttarynyń biri ulan-ǵaıyr shekaramyzdy shegendeý. Ol úshin shekara mańyndaǵy shuraıly jerlerdi ıgerip, agroqalashyqtar salý, eldi mekenderdi órkendetip damytý, halyq sanyn kóbeıtý úshin keshendi sharalar qabyldaý qajet. Shekara aýmaǵyn damytý týraly arnaıy zań, memlekettik baǵdarlama qabyldap, ońtústiktiń jurtyn solaı qaraı qonystandyrýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý, buǵan qosa sońǵy jyldary túrli sebeptermen báseńdep qalǵan qandastar kóshin barynsha qoldap, olardy soltústik, shyǵys óńirlerine ornalastyryp, olardyń turaqtanýyna, kəsipkerlikpen aınalysýyna jeńildik jasap, kómektesýimiz qajet. Iá, bular strategııalyq óte mańyzdy əri elimizdiń qaýipsizdigine qatysty ózekti məseleler, sondyqtan da oǵan kezekti naýqan retinde qaramaı, arnaıy memlekettik baǵdarlama jasap, oryndalýyn qatań baqylaýǵa alý kerek. Osy óńirlerdiń aýyl, aýdan, qala, oblys ákimderiniń jumys nátıjeleriniń ólshemi shekara aýmaǵynda halyq sanynyń ósýi men olardyń ómir súrý deńgeıi bolýy tıis. Qurlyqta da, teńizde de bekem bekitilgen, babalar amanat etken qasıetti ulan-ǵaıyr jerimizge eshkim kóz alarta almaıtyndaı bolýy kerek. Jerimiz eshqandaı sheteldikterdiń menshigine berilmeıdi, eshqashan satylmaıdy dep qadap aıtqan Q.Toqaev: «Aýmaqtyq tutastyǵymyzǵa kúmən keltirip, tatý kórshilik qatynastarǵa syna qaqqysy keletin keıbir shetel azamattarynyń arandatýshylyq is-əreketterine resmı jəne qoǵamdyq deńgeıde toıtarys bere otyryp, aǵartýshylyq jumystaryn ustamdylyqpen júrgizgen jón. Biz ulttyq múddeni aspen de, taspen de qorǵaýǵa daıyn bolý qajettigin taǵy da basa aıtqym keledi», dedi.
Saıası reformaǵa toqtalyp, onyń bir kúnniń nemese bir jyldyń sharýasy emes ekenin, ony el irgesin shaıqaltpaı, bereke-birligin buzbaı, baıyppen jəne birtindep iske asyrýymyz kerektigin aıtqan Memleket basshysy: «Biraq reformany soza berýge de bolmaıdy. Bılik halyqtyń aldyndaǵy óz jaýapkershiligin sezingeni jón. Sol sebepti biz aýyl jəne kent əkimderin saılaýǵa kóshemiz. Osy arqyly eń tómengi deńgeıden bastap jergilikti ózin ózi basqarý júıesin nyǵaıtamyz. Bul qadam ózekti məselelerdi turǵyndar men jergilikti bıliktiń birlesip sheshýi úshin qajet. Sodan keıin aýdan əkimderin saılaımyz. Jańa júıe óziniń tıimdiligin kórsetse, budan da joǵary deńgeıdegi əkimderdi saılaıtyn bolamyz», dep ákimder saılaýy bastalǵanyn jáne onyń tómennen joǵary qaraı jalǵasa beretinin málimdedi.
Prezıdentimiz óz maqalasynda buryn aıtyla bermeıtin azattyq jolynda qurban bolǵan Alash arystarynyń tarıhymyzdaǵy eren eńbegin jastarymyzǵa jəne búkil əlemge pash etý kerektigi, mıllıondaǵan adamdy qazaǵa ushyratqan, tiri qalǵanyn bosyp ketýge məjbúr etken alapat asharshylyq, azattyqtyń aq tańyn jaqyndata túsken Jeltoqsan oqıǵasy sııaqty tarıhymyzdyń aqtańdaq betteri əli kúnge deıin jan-jaqty zerttelmeı kele jatqandyǵy týraly aıta kele, munyń bəri bizdiń tarıhymyz, al tarıhty dəripteý – barshamyzdyń abyroıly mindetimiz, sol sebepti ultymyzdyń ótkenine təýelsiz kózqaraspen qaraıtyn kez kelgenin, al tarıhı zertteýlerdi uranshyldyq pen dańǵazasyz, taza ǵylymı ustanymmen júrgizý qajettigin atap ótti.
Prezıdenttiń maqalasyn jiti qarap, oqyp shyqtym. Maqalada táýelsiz elimizdiń múddesin qorǵaıtyn, bolashaǵyn aıqyndap bergen túıindi, batyl oılar aıtylǵan, halqymyzdyń, ultymyzdyń kókeıinde júrgen ótkir suraqtarǵa naqty jaýaptar berilgen. Buǵan deıin bılik tarapynan halyq kóńilinen shyqqan mundaı tereń oılar, ıdeıalar ashyq aıtylǵan emes.
Memleket basshysynyń maqalasy mynaý almaǵaıyp zamanda, elimizge jan-jaqtan kózderin alartyp, arandatýshylyq aqparattar berilip jatqanda, kópshilik bılik ne aıtar eken, qandaı baǵyt ustar eken, qandaı reaksııa bolar eken dep alańdap otyrǵan kezeńde, árbir qazaqstandyqtyń sanasyna silkinis jasap, baǵdar beretin, baǵdarlamalyq qujat boldy dep oılaımyn. Prezıdentimiz aıtqan «Táýelsizdik bárinen qymbat» degen sóz árqaısymyzdyń júregimizden oryn alyp, rýhymyzdy asqaqtatatyn uranǵa aınalýy tıis.
Qýanysh AITAHANOV,
qoǵam qaıratkeri
