Prezıdent teleradıokesheni túsirip, keshe tusaýkeseri ótkizilgen «Túrki áleminiń tegeýrindi tulǵasy» atty derekti fılmdi tamashalaǵan árkimniń de júrek túkpirinde oı jelkeni kerilip, nebir tebirenisti sátterdi bastan kesheri anyq. О́ıtkeni, bul eńbek Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń san-salaly qyzmetiniń bir qyry – Altaı men Aqteńizdiń arasyn alyp jatqan ulan-baıtaq jerdi meken etken túbi bir túrki jurtyn túgendep, aǵaıyn arasyndaǵy aýyzbirlikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigeri, osy oraıdaǵy tyń oılary men qundy bastamalary, tyndyrǵan tolymdy isteri jaıly syr shertedi.
Prezıdent teleradıokesheni túsirip, keshe tusaýkeseri ótkizilgen «Túrki áleminiń tegeýrindi tulǵasy» atty derekti fılmdi tamashalaǵan árkimniń de júrek túkpirinde oı jelkeni kerilip, nebir tebirenisti sátterdi bastan kesheri anyq. О́ıtkeni, bul eńbek Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń san-salaly qyzmetiniń bir qyry – Altaı men Aqteńizdiń arasyn alyp jatqan ulan-baıtaq jerdi meken etken túbi bir túrki jurtyn túgendep, aǵaıyn arasyndaǵy aýyzbirlikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigeri, osy oraıdaǵy tyń oılary men qundy bastamalary, tyndyrǵan tolymdy isteri jaıly syr shertedi.
Kóz aldyńyzda ushqan qustyń qanaty talatyn Uly dala kósilip jatyr. Ash halyqty toq qylsam, az halyqty kóp qylsam, Máńgilik el ornatsam degen armannyń jeteginde kúndiz otyrmaǵan, túnde uıyqtamaǵan babalar, eliniń jeriniń tutastyǵy jolynda qanyn da, janyn da aıamaǵan bilekti batyrlar, ultynyń bolashaǵyn oılaǵan ǵulamalar... Tolqymaly tarıh... aýmaly-tókpeli zaman...Ekranda – el taǵdyry...
San ǵasyrlyq tarıhynda myń ólip, myń tirilgen qazaq elin ǵasyrlar toǵysynda taǵy bir syn kútip tur edi. Bári ótken ǵasyrdyń 90-jyldarynyń basynda ózgerdi. Allanyń syıy shyǵar, Qazaq eli de bodandyqtan qutylyp, bostandyqpen qaýyshty. Desek te, dál sol kezde alda ne kútip turǵany belgisiz edi. Qalypty júıe astan-kesten bolyp, el adamdardyń áleýmettik kúızelisi men beıjaılyǵy, psıhologııalyq shıelenisi tárizdi dertterdiń synaǵyna tústi. «Talmaý kúıdiń» óliara jaǵdaıynda kez kelgen keshigý men teris sheshim qabyldaýdyń zardaby «ólimmen aıaqtalatyny» sózsiz edi. Mine, osyndaı almaǵaıyp ýaqytta el tizginin qolyna alǵan N.Nazarbaev tar kezeńnen shyǵar jol izdedi, óńirlerdi aralady, halyqpen kezdesti, olarǵa qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıdy túsindirdi, qıyndyqtardy jeńý joldaryn usyndy. Mazasyz kúnder, uıqysyz túnder bastaldy. Oı ústinde otyrǵan Elbasy beınesi arqyly ózimiz kýá bolǵan osy sııaqty talaı oqıǵalardyń jadymyzda jańǵyrǵany anyq.
Elbasy osyndaı kúrdeli kezeńde eń aldymen elge babalar urpaǵyna mıras etken yntymaq, birlik kerek ekenin, tarıh usynǵan tar jol, taıǵaq keshýlerden qalyń kóshti tynyshtyqty, ultaralyq kelisimdi saqtaı otyryp aman alyp shyǵýǵa bolatynyn túsindi. Túsindi de el birligin saqtaýdy óz saıasatyna altyn arqaý etti, tý etip kóterdi. Onymen de shektelgen joq, kúrdeli geosaıası jáne geoekonomıkalyq halyqaralyq jaǵdaıda kez kelgen eldiń jalǵyz, jeke-dara damı almaıtynyn shegelep aıtyp, tarıhı-mádenı jáne geografııalyq-ekonomıkalyq turǵydan múddeles eldermen, onyń ishinde túrki memleketterimen yntymaqtasyp, aımaqtyq deńgeıde birlesý, ekonomıkalyq jáne mádenı ıntegrasııany damytý máselelerine erekshe nazar aýdardy. Túrki memleketteriniń birlesýi tańdaý emes, kerisinshe, qajettilik ekenin, ózara tıimdi ekonomıkalyq jobalardy iske asyrý kúrdeli jahandyq jaǵdaıda eldiń túrkilik bolmysyn, mádenıetin, tilin saqtap qalýǵa, ortaq mádenı-aqparattyq keńistik qurý jáne saýda-sharýashylyq baılanystaryn nyǵaıtýǵa jol ashatynyn túsindirdi.
Fılmde Nursultan Nazarbaevtyń naqty istiń adamy ekeni aıshyqty kórsetilgen. Qazaq eli basshysynyń 1991 jyly óziniń alǵashqy sheteldik saparyn Túrkııaǵa jasaýynyń ózi-aq kórermendi kóp oıǵa jeteleıdi. Sóıtip, N.Nazarbaev keńestik túrki respýblıkalary ishinde Túrkııaǵa kelgen alǵashqy prezıdent retinde tarıhqa endi. Osy qadamnan bastaý alǵan baýyrlas elder arasyndaǵy yntymaqtastyq jıyrma jyldan astam ýaqyt ishinde úlken joldan ótti. Biz sóz etip otyrǵan týyndyǵa osy jolda tyndyrylǵan ulan-ǵaıyr ister arqaý bolǵan.
Jıyrma jyldan astam ýaqyttyń ishinde túrki elderi ıntegrasııasynda qandaı basty jetistikterge qol jetkizildi? Fılmnen osy saýalǵa naqty jaýaptar tabasyz. 1992 jyldan keıin túrkitildes elder basshylary júıeli túrde joǵary deńgeıde kezdesip turatyn boldy. 2008 jylǵy Ystambul sammıtinde N.Nazarbaevtyń usynysy boıynsha túrkitildes elderdiń Parlamenttik Assambleıasy (TúrkPA) quryldy. Astana qalasynda Túrki akademııasy ashyldy. Odan bólek, Aqsaqaldar keńesi, Kásipkerler keńesi, túrki elderi arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty órkendetýdi, ortaq mádenıet pen tildi, tarıh pen ónerdi, salt-dástúr men ádep-ǵurypty sabaqtastyra zertteýdi, rýhanı ıgilikterdi keleshek urpaqqa kózdiń qarashyǵyndaı saqtap jetkizýdi, túrki dúnıesinde ortaq til men álipbı qoldaný múmkindikterin qarastyrýdy maqsat tutqan túbi bir túrkitildes halyqtardyń basyn biriktiretin birden-bir halyqaralyq uıym (TÚRKSOI) ómirge keldi, Baký qalasynda ortaq mádenı murany qorǵaý jónindegi qor, Túrki mýzeıi men kitaphanasy, Túrki ǵylymı-zertteý qorynyń qurylýy naqty qolǵa alyndy, Túrki dúnıesin zertteý ortalyǵy ashyldy, Túrki keńesi quryldy, Túrki elderiniń ortaq baıraǵy belgilendi. Onyń negizine Qazaq eli týynyń túsi alyndy. О́ıtkeni, biz bárimiz – Kók túrikteriniń urpaqtarymyz. 2011 jyly Túrki keńesi BUU janynda baqylaýshy mártebesine ıe boldy, sol jylǵy Qyrǵyzstandaǵy prezıdenttik saılaýǵa óz baıqaýshylaryn jiberdi. 2011 jyly Qazaqstan Túrki keńesi uıymyna tóraǵalyq etti. 2012 jyly Astana túrki áleminiń mádenı astanasy bolyp jarııalandy.
Elbasymyzdyń aqyl-oıymen, kemel keńesimen asqaqtaǵan Astana el ulylyǵynyń aıǵaǵy retinde óz tóńiregine Qazaqstannyń búkil saıası, ekonomıkalyq, mádenı, ǵylymı, áleýmettik jetistikterin, ǵumyryn toǵystyryp tur, eldiń naǵyz tiregi bolyp, Prezıdenttiń kóksegen armanyn dáleldeýde. Fılmde (joba jetekshisi – Erlan Bekhojın, rejısseri – Janar Jumabaeva) Astananyń eldiń ekonomıkalyq-áleýmettik damýynda qandaı orasan zor oryn alatyndyǵy aıshyqty bederlengen, bul sheshimniń geosaıası turǵydaǵy baǵa jetkisiz mańyzdylyǵy kelisti kórsetilgen. Qazirgi Astanamyz tastan qalanǵan, taspen órilgen óleń ispetti, qııaldan týǵan ǵajaıyptar álemi sııaqty. Astana óziniń tý tikken kúninen bastap únemi damý, órkendeý ústinde. Astana – ulttyq múdde turǵysynan da, geosaıası mindetter turǵysynan da, taza adamı qarym-qatynastar turǵysynan da ózin ózi tolyq aqtaıtyn ómirsheń ıdeıa. Ol ıdeıanyń avtory, ony júzege asyrýshy basty tulǵa – Prezıdent Nursultan Nazarbaev!
Fılm Eýrazııanyń dál júreginde paıda bolǵan qazaqtyń jańa elordasy jaıly syr sherte otyryp, onyń bolashaq beınesin de kóz aldymyzǵa elestetedi. Saıyp kelgende, munyń ózi halyqty erlikke bastaý. Qazaqstandyqtardyń óz Otanyna degen maqtanyshy men Elbasyna degen sheksiz rızashylyq sezimderiniń fılmniń ón boıyna altyn arqaý bolyp órilgeni qandaı ǵanıbet.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń saıasattyń shyn júırigi ekenin, qaı másele de bolmasyn, basqalardan oq boıy alda kele jatqanyn búgin búkil álem jurtshylyǵy moıyndap otyr. Ol tarıhı qysqa merzimde óz elin damýdyń bıik shyńyna bastap, el tarıhyn tulǵalar jasaıtynyn, tulǵa – eldiń tuǵyry, tulǵa – eldiń tutqasy ekenin dáleldep shyqty. Sol sııaqty, Elbasymyz dili bir, tili bir baýyrlas elder arasyndaǵy yntymaqtastyq úrdisinde jasaǵan naqtyly usynystarymen, batyl bastamalarymen, tabandy pozısııasymen aıryqsha kózge túsip otyr. Tatarstannyń burynǵy prezıdenti Mentemır Shaımıev, Qyrǵyzstannyń prezıdenti Almazbek Atambaev, Túrik respýblıkasynyń burynǵy prezıdenti Súleımen Demırel, qazirgi úkimet basshysy Redjep Taıyp Erdoǵan, Ázerbaıjannyń prezıdenti Ilham Álıev, Túrki elderi yntymaqtastyǵy keńesiniń bas hatshysy Halıl Akyndjy, t.b. belgili tulǵalar osy jaılardy tilge tıek etip, Nursultan Nazarbaevtyń baýyrlas memleketter arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń tetikterin taýyp, iskerlik baılanystardy nyǵaıtýǵa qosqan ólsheýsiz úlesine zor baǵa beredi. «Nursultan Nazarbaev biz úshin Qazaqstan Prezıdenti ǵana emes, ol sonymen qatar, búkil túrki dúnıesiniń prezıdenti» – Túrkııanyń Prezıdenti Abdolla Gúl osylaı deı kelip, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev jalpyǵa birdeı tanylǵan kóshbasshy, túrkitildes elderdiń aqsaqaly, bizdiń elderimiz arasyndaǵy yqpaldastyq úderisterdiń bastaýy jáne nyǵaıa túsýi úshin kóp eńbek sińirgen tolaǵaı tulǵa degen oıdy ditteıdi. Tonykók, Kúlteginderdi aıtpaǵannyń ózinde, keshegi Alash arystary da tegi bir, tili bir, tarıhy ortaq túrki halyqtarynyń tutastyǵyn ańsap ótkeni belgili. Osy asyl armandy túrki halyqtarynyń túp otany, atajurty sanalatyn táýelsiz Qazaqstan Memleketiniń basshysy júzege asyrǵany qandaı qýanysh!
Búginde Nursultan Nazarbaevtyń esimi Qazaqstan degen sózdiń balamasy ispetti. Elbasy týraly jańa derekti fılmdi kórip otyrǵanda Qazaq degen qaısar da qajyrly jurttyń dara týǵan dana ulynyń búkil túrki áleminiń maqtanyshyna aınalǵanyna da kóz jetkizdik.
Jarasbaı SÚLEIMENOV,
«Egemen Qazaqstan».
