QAITPAǴAN QARYZ

“Kúlip baryp, jylap qaı­ta­dy” deıtin qaryzdyń keıde qaı­týy qıyndap ketetin, keıde tipti qaıtpaı qalatyn da kezderi bo­la­dy eken. О́z qolymen berip, keıin óz aıaǵymen baryp ala-al­maı áýre-sarsańǵa túsken talaı­lar­dyń ba­syn­daǵy jaǵdaı kýá oǵan. Son­daı­lardyń biri – Raı­han Qos­bar­maqov.

Sot sheshiminiń shyqqany­na eki jyldan astam ýa­qyt ótse de óz aqshasyn óndi­rip ala almaı áli júr. Barmaǵan jeri joq – sheshi­lip qalady deı­di, jazbaǵan jeri qalmady – kó­ńil kónshiter ádemi jaýaptan bas­qa qolyna ál-ázir eshteńe tıgen joq. “2005 jyldyń qarasha aıynda men ózimniń Kamenka poselkesi, A.Imanov kóshesindegi eki qabatty úıimdi Tortbaeva О́rikke satqan bolatynmyn. Ol Qazkommers­bank­ten ıpotekalyq nesıe aldy. Biraq al­ǵan aqshasy menimen to­lyq esep­tesý úshin jetkiliksiz bol­dy. Son­dyq­tan jetpegen 10 336 000 (on mıllıon úsh júz otyz alty myń) teń­gesin nota­rıýs­qa baryp kýá­lan­dyryp, nesıe kelisim-shartyn ja­sa­dyq. Osy kelisim-shart boıynsha Tortbaeva 2006 jyldyń 15 aqpany­na deıin menimen eseptesip bolýy kerek edi...” (R.Qosbarma­qovtyń ary­zy­nan). Aqsha júrgen jerde – ýáde qosamjarlanyp birge júredi. “Er­teń beremin, bir apta tosa tur, bir aıdan keıin qutylatyn bo­lamyn”, degen sııaqty, taǵy son­daı osyǵan uqsas sózder qa­ryz ıesiniń diń­ke­sin qurtary sóz­siz. R.Qosbarmaqov ta bos sóz, qurǵaq ýádeden shar­shap, aqy­ry sotqa júginedi. Alma­ty oblysy, Qarasaı aýdanynyń soty 2007 jyly 2 naýryzda R.Qos­barma­qov­tyń paıdasyna sheshim  shy­ǵarady. Osy sheshim boı­ynsha Raıhan Qosbarmaqovqa qaryz­daný­shy О́rik Tortbaevadan 10 387 680 (on mıllıon úsh júz sek­sen jeti myń alty júz sek­sen) teńge óndirilýi tıis edi. Bir­aq... biraq búgingi kúni aýlada 2010 jyldyń sáýiri ortalap qal­sa da sol sot sheshimi áli oryn­dal­ǵan joq.Obaly ne kerek, túk tatyr­ma­dy desek, qatelesken bo­lar edik. Tam-tumdap tamyzyp qoı­ǵany ras. Máselen, О́.Tor­t­bae­va R.Qosbar­ma­qovqa 2008 jyly 30 jeltoq­san­da 2000 AQSh dollary, 2009 jyly 15 maýsym­da 5000 teńge, 2009 jyly 9 shil­dede 5000 teńge, 2010 jyly 16 aqpanda 5000 teńge, 2010 jyly 26 aqpanda 5000 teńge ber­gen. Biraq munymen sot sheshimi oryn­dalyp jatyr deýge bola qoımas. “...Sot sheshimi shyqqan kezden bastap osy ispen Qarasaı aýdan­dyq sot oryndaýshylary aına­ly­syp keledi. Alǵash bul ispen aına­lysqan  sot oryndaýshy Aman Toq­bergen qaryzdardyń atyna jazylǵan eki birdeı jyljy­maı­tyn múligine toqtam salǵan bola­tyn. Birinshisi, Kamenka poselkesi, Imanov kóshe­sin­degi eki qabatty úı, ekinshisi, Aq­jar poselkesi “Alataý” sanato­rııin­degi №1 úı­diń 11-shi páteri. Alǵashqysy “Alıansbankte”, ekin­shisi “Al­ter­natıvnye fınansy” aksıonerlik qoǵamynda kepildikte tur eken...” (R. Qosbarmaqovtyń aryzynan). Qarasaı aýmaqtyq sot oryn­daýshylar bóliminiń sot oryn­daýshysy Nurjan Smaıyldyń (osy istegi neshinshi sot oryn­daý­shy ekenin bilmeımiz) bizge ber­gen túsiniginde bylaı deıdi: “О́rik Tortbaevanyń múliktik jaǵ­daıyn teksere kele onyń atyn­da eki jyl­jymaıtyn múlik­tiń bar ekeni anyqtaldy. Bireýi, Kamenka posel­kesi, Imanov kó­she­sindegi №33 úı, ekinshisi, Ka­men­ka posel­kesi, “Alataý” sana­torııindegi №1 úıdiń 11-shi pá­teri. Bular keıin anyq­tal­ǵanyn­daı, kepilde turǵan bolyp shyq­ty. Jalpy kepildik somasy 72 168 826 teńge. Kepildi ustaý­shy “Alıansbank” aksıoner­lik qo­ǵamynyń ókili Imanov kóshe­sindegi №33 úıden toqtamdy alyp tastaý jóninde Qarasaı aýdan­dyq sotyna talap-aryz túsi­redi. Osy aýdandyq sottyń 2009 jylǵy 3 aqpandaǵy sheshimimen toqtam alynǵan”. Sonymen sot oryndaýshylar tarapynan salynǵan toqtam sot tarapynan alynyp tastalady. О́.Tortbaevanyń menshiginde dep eseptelgen joǵaryda atalǵan jyl­jymaıtyn múlikter basqa meke­melerdiń kepildiginde tur. Jáne az aqshaǵa emes. Qomaqty soma. Biraq sot oryndaýshynyń aıtyp otyr­ǵanyndaı soma naqty ma, álde  bel­gili bir mólsheri tó­len­di me? Ne­sıe mólsheri qansha qaldy? Nege sot oryndaýshylar zańdy quzy­retterin paıdalanyp Tort­baeva О́riktiń “Alıansbank” aldyn­daǵy naqty qaryzyn anyq­tamaıdy? Tortbaevada eshqandaı tabys kózi joq bolsa, qalaısha bank tórt jyldan beri ol úıdi onyń ıgiliginde qaldyryp otyr? “Men biletin málimet boıynsha Tortbaeva О́riktiń bankige qaryzy joq, ıaǵnı, Kamenka poselkesi, Imanov kóshesindegi №33 úı kepild­ikte turǵan joq”, deıdi aryz ıesi R.Qosbarmaqov. 2010 jylǵy 8 aqpandaǵy qaýly boıynsha О́rik Tortbaeva­nyń toq­tamǵa alynǵan múlkiniń naryqtyq baǵasyn anyqtaý “Azıat­skaıa eks­pert­naıa kompanııa” jaýapkershiligi shekteýli  serik­tes­tigine júktelgen. “Atqarýshylyq is júrgizý jáne sot oryndaýshy­lar­dyń mártebesi tý­ra­ly” Zańnyń 49-babyna sáıkes jo­ǵa­ryda atal­ǵan múlik (О́.Tort­bae­va­nyń “Ala­taý” sanatorııindegi №1 úıdiń 11-shi páteri) 2010 jyly 26 naýryzda saýdaǵa qoıylǵan. Biraq sa­typ alýshy bolmaǵandyqtan, saý­da-sattyq ótpegen dep eseptelingen. Aıtpaqshy: “Barlyq alynǵan jaýapty taldap kórsem, báriniki bir jaýap: “Sot sheshiminiń oryndalýyn qadaǵalap otyrmyz, bul is óz she­shi­min tabady” degen sııaqty shy­ǵa­ryp salma sózder”, dep R.Qosbar­ma­qov óz aryzyn kúıinishpen aıaq­tapty. Onyń sot oryndaýshy­la­ryna degen ókpesin túsinýge de bo­latyn sııaq­ty. Máselen, Qarasaı aýmaqtyq sot oryndaýshylar bó­li­miniń sot oryndaýshysy N.Smaıyl­dyń bizge resmı tilde bergen jaýabynda: “Takje nap­rav­leny zaprosy dlıa proverkı ımýshestvennogo poloje­nııa dol­jnıka Tortbaevoı O.K.ı sýprýge Mýsaeva E.K. v ÝDP DVD ı De­par­tament ıýstısıı po gorodý  Almaty ı Almatınskoı oblastı, no otvety do nastoıashego vremıa ne po­lý­cheny”, deıdi. Al Joǵarǵy sot ja­nyndaǵy Sot ákimshiligi jó­nin­de­gi komıtet tóraǵasynyń oryn­ba­sary B.Asqarovtyń redaksııaǵa  joldaǵan jaýabynda: “Sot oryn­daýshy boryshkerdiń kúıeýiniń atyna tirkelgen dúnıe-múlkin anyqtaý úshin Almaty qalasy men Almaty oblysynyń memlekettik tirkeý organdary: Jyljymaıtyn múlikti tirkeý ortalyǵyna, ekinshi dárejeli Halyq bankine, jol polısııasy basqarmalaryna, jer komıteti men salyq komıtetine suraý joldady. Kelip túsken máli­metterde jyljıtyn nemese jyl­jy­maıtyn múlik  tirkelmegendigi anyq­taldy”, deıdi. (Bul jaýappen kelisýge bolady. Sebebi, qolda bar basqa qujattarda da boryshkerdiń kúıeýiniń atynda eshqandaı jyl­jymaıtyn múliktiń tirkelme­gen­digi aıtylǵan.) Osy málimetti tór­aǵa orynbasary ústimizdegi jyl­dyń 11 naýryzdaǵy redaksııaǵa joldaǵan hatynda keltirse, sot oryndaýshy N.Smaıyl “áli jaýap kelgen joq” degen sózin bıylǵy jyldyń 1 sáýirdegi bizge bergen túsiniginde aıtyp otyr. Sonda bul málimetten habary joq, suraǵyna áli kúnge deıin jaýap ala almaı otyr­ǵan sot oryndaýshynyń áre­ketine qalaı qarnyń ashpaıdy... Sonymen, talaı esik qaǵyldy, talaı tabaldyryq attaldy, talaı jerge aryz-shaǵym jazyldy, talaı jaýap alyndy. Aradan eki jyldan asa ýaqyt ótti, al sot she­shi­mi áli oryndalǵan joq, qaryz qaıtpady. Maqalamyzdy: “Sot sheshimi qashan oryndalady?!” degen suraqpen aıaqtaǵymyz kelip otyrǵan. Biraq joǵarydaǵydaı taptaýyryn jaýap taǵy bireýdiń qol qoıýymen kelip te qalatyn shyǵar degen kúpti kóńildiń kúmáni de joq emes... Sharafaddın ÁMIR. Almaty oblysy, Qarasaı aýdany.