Elimiz úshin mańyzdy mereke – Táýelsizdik kúni qarsańynda Qazaqstan Respýblıkasynyń keden organdary da óziniń 22 jyldyǵyn atap ótedi. Kedenshilerdiń kásibı merekesimen qatar atqarylǵan jumystardy qorytyndylaıtyn jyl aıaǵy da kelip qaldy. Osyǵan oraı Qostanaı oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń basshysy, keden qyzmetiniń polkovnıgi Baqyt SÁTMAǴANBETPEN suhbattasqan edik.
Elimiz úshin mańyzdy mereke – Táýelsizdik kúni qarsańynda Qazaqstan Respýblıkasynyń keden organdary da óziniń 22 jyldyǵyn atap ótedi. Kedenshilerdiń kásibı merekesimen qatar atqarylǵan jumystardy qorytyndylaıtyn jyl aıaǵy da kelip qaldy. Osyǵan oraı Qostanaı oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamentiniń basshysy, keden qyzmetiniń polkovnıgi Baqyt SÁTMAǴANBETPEN suhbattasqan edik.
– Baqyt Segizbaıuly, sońǵy jyldary elimizde zań men tártiptiń saqtalýyn qamtamasyz etetin quqyq qorǵaý organdary qyzmetine erekshe nazar aýdarylýda. Departament quqyq qorǵaý blogynyń aıaqtalyp bara jatqan jyl ishindegi qyzmetin siz qalaı baǵalar edińiz?
– Quqyq qorǵaý júıesi táýelsiz Qazaqstannyń damýynda mańyzdy ról atqarady. Quqyq qorǵaý júıesi áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardyń joǵary tıimdilikpen júzege asyrylýyna, zor tabystarǵa qol jetkizilýine quqyqtyq turǵydan septigin tıgizedi. Quqyq qorǵaý júıesin odan ári jańǵyrtý úshin tujyrymdamalyq mindetterdi iske asyrý Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda da kórinis tapty. Qazirgi tańda quqyq qorǵaý júıesiniń qyzmetine móldirlik, aıqyndyq tán. Quqyq qorǵaý organdaryna irikteý qataıa tústi. Quqyq qorǵaý júıesiniń reformasy sheńberinde departamentte kezekten tys attestattaý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizildi. Qazir departamentte kontrabandamen kúres jónindegi jáne ishki qaýipsizdik basqarmasy atty eki basqarmadan turatyn quqyq qorǵaý blogy jumys isteıdi.
2013 jyly barlyǵy 11 qylmystyq is qozǵaldy, olardyń ishinen ekonomıkalyq kontrabanda jáne kedendik tólemder men salyqtardy tóleýden jaltarý faktileri boıynsha memleketke keltirilgen 40 mıllıon 600 myń teńge kólemindegi zııan óteldi. Ákimshilik tájirıbe jelisi boıynsha 141 ákimshilik-quqyq buzýshylyq anyqtalyp, olarǵa 5 mıllıon teńgeden asa aıyppul salyndy jáne memleketke 8 mıllıon 700 myń teńge kólemindegi nuqsan óteldi.
– Sybaılas jemqorlyqpen kúresý qaı ýaqytta da ózekti taqyryptardyń biri bolyp keledi. Sizdiń departament osy problemamen qalaı kúresýde?
– 2012 jyly qazynalyq blok qyzmetkerleriniń attestattaýdan shyǵarylýy júrgizildi, departament qyzmetkerleriniń 16 paıyzy ǵana pogonymen qaldy. 2013 jyldyń aqpan aıynda Qostanaı oblysy boıynsha kedendik baqylaý departamenti qazynalyq blogynyń qyzmetkerleri Qazaqstan Respýblıkasynyń keden organdary arasynda birinshi bolyp ákimshilik memlekettik laýazymdarǵa kóshirildi. Departament sybaılas jemqorlyqpen kúres memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda quqyqtyq bazany jetildirýge, azamattyq qoǵam qurylymdarymen ózara is-qımyl jasaýǵa, sybaılas jemqorlyqqa qarsy memlekettik saıasatty nasıhattaýǵa baǵyttalǵan uıymdastyrýshylyq jáne tájirıbelik sharalar keshenin qabyldady.
Departamenttiń sybaılas jemqorlyq kórinisterine qarsy kúres jumysynyń aqparattyq jaǵyn qamtamasyz etý úshin 7 dóńgelek ústel, 4 «tikeleı jeli» ótkizildi, buqaralyq aqparat quraldarynda 53 maqala jarııalandy, qyrkúıek aıynda departament «Nur Otan» partııasynyń jáne «Atameken» kásipkerlerdiń ulttyq palatasynyń Qostanaı oblystyq fılıaldarymen birlesip, «Ashyq esik kúnin» ótkizdi.
– Prezıdenttiń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda «ulttyq ekonomıkanyń jetekshi kúshi – kásipkerlikti jan-jaqty qoldaý» ekeni aıqyndaldy. Alshaq resimdeý oryndary, olardy qurýdaǵy maqsat pen onyń nátıjesi týraly ne aıtasyz?
– Elimizde astyqtan rekordtyq ónim jınalǵan 2011 jyldyń qarashasynda ony ótkizýden álemdik naryqty baǵyndyrýdyń básekelik kúresi de qyzyp turdy. Osy jaǵdaıda Qazaqstannyń Keden odaǵyna kirýin nazarǵa ala otyryp, 12 keden beketi joıylǵan bolatyn. Bizdiń departament eksporttalatyn astyqty tikeleı artatyn «Tobyl elevatory», «Jarkól elevatory», «Sarykól elevatory» aksıonerlik qoǵamdary sııaqty basqa da astyq saqtaý qoımalary men astyq qabyldaý pýnktteri shoǵyrlana ornalasqan eldi mekenderden astyqtyń eksportyn kedendik deklarasııalaý boıynsha alshaqtatylǵan oryndardyń ashylýyna bastamashylyq etti. 2012 jyldyń qańtar aıynan bastap alshaqtan resimdeý ustanymy boıynsha astyq eksportynyń kedendik operasııalary Sarykól, Denısov jáne Oktıabr eldi mekenderinde táýlik boıy tártibinde júzege asyrylady.
Departamenttiń bastamasy boıynsha konsýltatıvtik keńestegi talqylaý nátıjesinde qysqartylǵan keden beketteriniń bazasynda qoldanystaǵylarǵa qosymsha Áýlıekól, Fedorov aýyldarynda jáne Lısakov qalasynda jańadan kedendik operasııalardy júrgizý oryndary ashyldy. Qazir departamenttiń qyzmet aımaǵynda kedendik operasııalardy júrgizýdiń 6 orny jumys isteıdi.
– Ýákiletti ekonomıkalyq operatorlar ınstıtýtynyń tanymaldyǵy artyp keledi. Atalmysh mártebe alǵan syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qatysýshylar qandaı artyqshylyqtarǵa ıe jáne Qostanaı oblysynda mundaı jeńildikterdi kimder paıdalanady?
– Iá, 2010 jyldan bastap ýákiletti ekonomıkalyq operatorlar ınstıtýty Keden odaǵynyń keńistiginde tanylyp keledi. Bul qurylymdy engizýdiń maqsaty kedendik qyzmet pen bıznes qoǵamdastyǵynyń ózara is-qımyl júıesin tolyqqandy damytý, kedendik operasııalardy ońaılatý jáne jedeldetý, syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke adal nıetti qatysýshylar úshin jaǵdaı jasaý, táýekeldi basqarý júıesin jetildirý, ákimshilik kedergilerdi joıý bolyp tabylady.
Keden odaǵyndaǵy ýákiletti ekonomıkalyq operatorlar, bul – keden organdarynyń seniminen shyqqan, olarǵa arnaıy ońaılatylǵan resimderdi paıdalanýǵa múmkindik beriletin zańdy tulǵalardyń belgili sanaty. Arnaıy kedendik resimderdi ońaılatýlardy paıdalaný kedendik operasııalar kezinde qarjylyq jáne ýaqyt shyǵyndaryn azaıtýǵa jáne logıstıkalyq tizbekti ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi. Barlyq talaptardyń oryndalýy jáne barlyq sharttardyń saqtalýy, sondaı-aq tıisti tizilimge engizilýi jaǵdaıynda zańdy tulǵa ýákiletti ekonomıkalyq operator mártebesine ıe bolady jáne Keden odaǵynyń Keden kodeksi jáne «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy keden isi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksinde qaralǵan arnaıy ońaılatýlardy paıdalana alady. Bul rette ýákiletti ekonomıkalyq operator mártebesi ony bergen Keden odaǵyna múshe memlekettiń aýmaǵynda ǵana moıyndalady. Syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qatysýshylardyń pikiri boıynsha mundaı mártebeniń bolýy sharýashylyq sýbektisiniń syrtqy ekonomıkalyq qyzmetin aıtarlyqtaı jeńildetedi, al kásiporyn Kodekstiń 65-babyna sáıkes syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke ózge qatysýshylarǵa qaraǵanda birqatar eleýli artyqshylyqtarǵa ıe bolady. Mysaly, Qostanaı oblysynda úsh kásiporyn, ıaǵnı «Baıan sulý» aksıonerlik qoǵamy, «RG Brands Kazakhstan» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń «Kosmıs» fılıaly, «Stofarm» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi osyndaı mártebege ıe.
– Kásibı merekede áriptesterińizge qandaı tilek aıtar edińiz?
– Kedendik baqylaý departamentiniń barlyq jeke quramyn kásibı merekemen quttyqtaımyn. Qyzmet jolynda tabys, jaqyndaryna amandyq, qýanysh, ómir jolynda sáttilik, kemel keleshek tileımin. Árdaıym egemendigimiz eńseli, táýelsizdigimiz tuǵyrly bolsyn.
Áńgimelesken
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.
