Qarǵaly, Jýantóbe, Botabaı, Qyzylqaıyń men Tashtop bolyp jalǵasyp kete beredi. Odan bólek, aýdandaǵy maldy aǵaıynnyń, kórshiles Jańaqorǵan aýdanynyń biraz halqy osy betten oryn tepken. Solardyń barlyǵyn aýdan ortalyǵymen qalqymaly jáne júzbe kópirler jalǵastyryp tur.
Al darııa arnasynda muz ustasatyn qys pen ózen sýy molaıatyn kóktemde bul kópirler arnadan alynyp, aýyldaǵylardyń ári-beri qatynaýy pyshaq kesti tyıylady. Jýyrda osy jaǵdaı kezekti márte qaıtalanyp, Qarǵaly aýyldyq okrýginiń ortalyǵy sanalatyn Bulanbaı eldi mekeni turǵyndary qystyń kózi qyraýda irgedegi Shıelige Jańaqorǵan aýdany arqyly aınalyp kelýge májbúr bolyp qaldy.
– Keńes Odaǵy kezinde qarakól qoıyn ósirgen Qarǵaly aýylynyń irgesi qalanǵanyna bıyl týra 50 jyl tolady. Kópir sodan beri aıtylyp kele jatqan másele. Jyl saıyn ákimder esep beretin kezdesýde mindetti túrde aıtylatyn problemanyń biri osy. Jyldap aıtyp júrip, byltyr aıaqsýdy jetkizdik. Biraq osy kópirge qatysty kóp tileginiń oryndala qoıýy qıyn bolyp tur, – deıdi aýyl turǵyny Mámbet Pernebaı.
Aýdandyq turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń basshysy Dana Amannyń aıtýynsha, qazirgi qalqymaly kópir de, oǵan jetkizetin jol da oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasyna qaraıdy. Sondyqtan da bul másele aýdan kóleminde sheshimin taba almaıtyny anyq. Darııanyń aýdan aýmaǵynan ótetin bóliginde bir de bir stasıonarlyq kópir joq. Qyzylqaıyń aýyly tusynda áli kúnge parom tur. Arnaǵa muz qata, ol da toqtaıdy. Turǵyndar qys boıy trossty jaǵalap, jaıaýlap, jalpylap bir amalyn jasaýǵa kóshedi. Astyndaǵy sý azaısa muz opyrylyp ketetinin bile tura osyndaı qaterli qadamǵa barmasqa taǵy amal joq. Bólim basshysy múmkindikke qaraı arǵy bettegi aýyldar arasyn jalǵaıtyn joldardy jóndeýdi de nazarda ustaıtyndyqtaryn jetkizdi.
Aıtpaqshy, Bulanbaı baýy aýylynyń mańaıynda ýran óndiretin kenish bar. Olardyń kólikteri osy jol arqyly qatynaıdy. Ponton kópirdi jınaý, salý kezinde aýyldyqtarǵa kómegin tıgizip otyrǵan da osy kenshiler. Jýyrda ózen arnasy kóterilip ketken kezde de aýyldyq okrýg ákimi Qaırat Parmanqulov kenshilerden aýyr kólik ákelip, aýyldastar kópirge qaraıtyn mamandarǵa kómek kórsetip, kóptep júrip biraz sharýa istedi.
– Estýimizshe, tıisti oryndar kópir salý úshin árli-berli ótetin kólik aǵyny az degen ustanymda sekildi. Múldem olaı emes, osy Qarǵalynyń ózinde 1 300-den astam turǵyn bar. Aýdan ortalyǵynan kúnine júzdegen kólik qatynaıdy. Bolashaqta osy mańaıdan «Kúmisketken» sý qoımasy salynsa kólik qatynasy kóbeıe túsetini aıdan anyq. Stasıonar kópir tússe arǵy bettegi ózge aýyldar turǵyndarynyń aýdan ortalyǵyna qatynaýy jeńilder edi. Ponton syr berse, salyp uryp aýdan ákimshiligine baramyz. Obaly ne kerek, ondaǵylar qoldan kelgenshe kómek berip jatyr, biraq oblystyq mańyzy bar jol men kópir máselesiniń sheshimi olardyń qolynda emes, – deıdi aýyldyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Alpysbek Táshimbet.
Aýyldaǵylar muz ústimen júrgen talaı kóliktiń sýǵa ketkenin aıtady. Áıteýir oqys oqıǵanyń bárinde adamdardyń aman qalǵany ǵana kóńilge demeý. Kópirdi jınap tastaǵan sátterde mundaǵy jurt qansha jerden qaýipti ekendigi eskertilse de, táýekelge salyp, tóte tartýǵa májbúr. Jaqynda ǵana Qarǵaly aýylyndaǵy aıy-kúni jetip otyrǵan bir kelinshekti tolǵaq qysyp, jaqyndary jandármen Jańaqorǵanǵa jetkizipti. Ondaǵylar qabyldaýdan bas tartqasyn Shıelige aparypty.
Osy jolmen eseptegende aýyl men aýdan ortalyǵynyń arasy – 37, al Jańaqorǵan arqyly aınalyp kelse 120 shaqyrym bolady eken. Qońyrtóbel tirshilik keship jatqan jurt úshin irgedegi Shıelige aınalyp barýdyń jolkiresi de aıtarlyqtaı salmaq.
Turǵyndar tilegine oraı oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasyna da habarlastyq. Ondaǵylardyń aıtýynsha, kópir salý úshin aýdan ákimdigi tarapynan jer ýchaskesin tańdaý men jobalaýǵa arnalǵan sáýlet-josparlaý tapsyrmasy ázirlenýi kerek. Kópir qurylysynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi men jobalyq-smetalyq qujattamalary ázirlenip, memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alynǵan jaǵdaıǵa ǵana qurylysqa respýblıkalyq bıýdjetten qarjy suraýǵa bolady.
Basqarma bizge joldaǵan hatynda aýyl turǵyndarynyń kópirdiń kútimine qatysty alańyna da jaýap bere ketipti. Osyǵan deıin atalǵan jumyspen aınalysyp kelgen «Elaman qurylys» JShS bıyldan bastap qosalqy merdiger retinde kópirdi kútip-ustaýdy jergilikti «Shıeli Jolshy» kompanııasyna tapsyratyn boldy. «Shıeli Jolshy» aýdan aýmaǵynda darııa ústinen ótetin kópirlerdiń kútimin baqylap júrgen tájirıbeli kompanııa. Biraq bul – máseleniń sheshimi emes. Darııanyń osy tusyna el emin-erkin qatynaıtyn stasıonarly kópir qajet.
Amandyq bolsa, bıyl da esep berý kezdesýleri óter, bul problema da aıtylar. Jyldaǵy jaýap qaıtalanatyny taǵy belgili. Bar muńy kópir bolǵan qarǵalylyqtar sol sózdiń tezirek iske aınalǵanyn qalaıdy.
Qyzylorda oblysy
