Seıdahmet aqsaqaldy syrly Sozaq óńiri taıly-tuıaǵyna deıin jaqsy tanıtyn. Eńbek jolyn muǵalimdikten bastap, iskerligi men alymdylyǵynyń arqasynda baǵy janyp, uzaq jyldar boıy mektepte dırektor, aýdandyq bilim bóliminde basshy bolyp eńbek etken Seıdahmet Ábýov búkil sanaly ǵumyryn bala oqytýǵa arnady. Sodan bolar, ol kisi uly Nurǵalıdyń da óz jolyn qýyp, muǵalim bolǵanyn qalady. Biraq, adamnyń emes, Allanyń degeni bolady emes pe? О́mirdiń san taraý joly Nurǵalıdy múldem basqa salaǵa túsirip, múldem basqa mamandyqty tańdaýǵa májbúr etti. Seıdahmet qarııanyń muǵalim bolady degen balasy aqyrynda munaıshy bolyp ketti.
Seıdahmet aqsaqaldy syrly Sozaq óńiri taıly-tuıaǵyna deıin jaqsy tanıtyn. Eńbek jolyn muǵalimdikten bastap, iskerligi men alymdylyǵynyń arqasynda baǵy janyp, uzaq jyldar boıy mektepte dırektor, aýdandyq bilim bóliminde basshy bolyp eńbek etken Seıdahmet Ábýov búkil sanaly ǵumyryn bala oqytýǵa arnady. Sodan bolar, ol kisi uly Nurǵalıdyń da óz jolyn qýyp, muǵalim bolǵanyn qalady. Biraq, adamnyń emes, Allanyń degeni bolady emes pe? О́mirdiń san taraý joly Nurǵalıdy múldem basqa salaǵa túsirip, múldem basqa mamandyqty tańdaýǵa májbúr etti. Seıdahmet qarııanyń muǵalim bolady degen balasy aqyrynda munaıshy bolyp ketti.
Alǵashynda Shardara aýdanynda qurylysshy bolyp azǵana ýaqyt eńbek etken ol uzamaı áskerge alynyp, azamattyq boryshyn ótep keldi de, týǵan jerge týyn tigip, Sholaqqorǵanda qalyp qoıdy. Mine, sol kezderi, ıaǵnı, ótken ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynyń basynda Sholaqqorǵanda munaı aıdaý stansasynyń irgetasy endi-endi qalanyp jatyr edi.
Jasyratyny joq, ol jyldary keń dalada erkin tynystap, «Qudaı» dep júrgen qazaqtardyń munaıda anaý aıtqandaı sharýasy bolmaıtyn. Munaı aıdaý stansasynyń qurylysyn júrgizýdi qolǵa alǵan «Sredazneftegazstroıtrest» mekemesinde prorab bolyp eńbek etetin Talǵat Baımahanov degen azamat biraz qazaq jigitteriniń osy salaǵa moıyn burýyna muryndyq boldy. Áli esinde, Nurǵalı osy stansaǵa jumysshy bolyp qabyldanǵan besinshi adam edi. «1980 jyldardyń basynda osy munaı aıdaý stansasynyń negizi qalandy, – dep Nurǵalı Ábý sol bir kúnderdi saǵynyshpen eske alady. – 1983 jyldyń aqpan aıynda stansa paıdalanýǵa berildi. Ol kezde mekeme Omby qalasyna qaraıtyn.
1982 jyly jumysqa ornalasqan kezimde stansanyń jabdyqtaryn jańadan ornatyp jatqan. Sodan kóptegen qıyndyqtarǵa kezdestik. Jumysty alǵash bastaǵan jyldary qubyrǵa munaı jibergende munaı syrtqa shyǵyp ketetindeı bolyp, qoryqqanymyzdan bárimiz japa-tarmaǵaı tura qashqan kezderimiz boldy. О́ıtkeni, qubyrdaǵy munaı aǵysynyń qysymy kúshti, «abaılamasa, adamdy «oryp» túsedi eken» degen áńgime ábden estigenbiz. Keıin bárine úırendik qoı. Groznyı qalasynan, Sibir ólkesinen arnaıy mamandar kelip, solardyń qasynda shákirt bolyp júrip, tájirıbe jınaqtadyq. Tipti, óz jumysymyzǵa ynty-shyntymyzben kiriskennen bolar kóp uzamaı-aq syrttan kelgen kadrlardyń qajeti bolmaı qaldy. Qazaqtyń jas ta jigerli jigitteri olardyń ornyn basyp, kádimgi tájirıbeli mamandardaı jumys isteı bildi.
Búginde bul mekeme Sholaqqorǵan munaı aıdaý stansasy dep atalyp, «QazTransOıl» AQ Shyǵys fılıalynyń, «Shymkent munaı qubyrlary» basqarmasyna qaraıdy. Eńbek jolyn osy mekemede slesar bolyp bastaǵan Nurǵalı Seıdahmetuly á degennen-aq iskerligimen kózge tústi. Sodan kóp uzamaı-aq, operator, aǵa mehanık, stansa bastyǵynyń orynbasary qyzmetine joǵarylasa, arada on jyl ótkende, naqtyraq aıtqanda, 1993 jyldyń qarasha aıynda Nurǵalı munaı aıdaý stansasynyń bastyǵy bolyp taǵaıyndaldy. Árıne, munyń bári aıtýǵa ońaı, áıtpese, osynaý on jyldyń astarynda qanshama ashy ter, qanshama eren eńbektiń jatqany anyq.
– «Mine, sodan beri otyz jyldan astam ýaqyt ótipti, – deıdi Nurǵalı Ábý. – Ras, alǵashqy jyldary bul mekemede jumysshylar sany kóp edi. Qazir ujym yqshamdaldy. Ol jyldary stansanyń birneshe áleýmettik nysandary bar bolatyn. Elimizde Táýelsizdik týy jelbiregen jyldary ondaı nysandardyń bárin jergilikti ákimdikterge berdik. Qazir mekemede 84 adam jumys isteıdi. 26 tehnıka bar. Áıtse de, bizdiń mekeme aýdannyń áleýmettik jaǵdaıyna kómektesýdi eshqashan umytqan emes. Jyl saıyn ujym bolyp turmysy nashar otbasy balalarynyń mektepke barýy úshin kerek-jaraqtar alýyna, basqa da joq-jitik jandarǵa qarjylaı qoldaý kórsetip turamyz. Tipti, bizdiń ujymda jaǵdaıy nashar jandarǵa únemi kómektesip, áleýmettik jaǵynan demep otyrýdy ádetke aınaldyryp, bir otbasyn qamqorlyǵyna alǵan jigitter de bar. Ujym músheleriniń bári osy jergilikti jerdiń turǵyndary. Osy munaı aıdaý stansasy ashylǵanda alǵashqylardyń biri bolyp jumysqa turǵan kóptegen qazaq jigitteri áli kúnge osy jerde eńbek etip keledi. Iаǵnı, bizdiń mekemede burynnan qalyptasqan, óz isterin bes saýsaǵyndaı biletin, óte tájirıbeli mamandardyń basy toptasqan. Mysaly, osy stansanyń qurylysyn júrgizýdiń basy-qasynda bolyp, kóptegen qazaq jigitteriniń osy mekemege kelýine septigi tıgen Talǵat Baımahanov búginde bizdiń mekeme tikeleı baǵynatyn «Shymkent munaı qubyrlary» basqarmasynyń basshysy. Temirhan Tileýbaev degen azamat 1984 jyldan bastap jumys istep keledi. Erkin Jaıymbaev, apatty qalpyna keltirý beketiniń bastyǵy Nurjigit Asqarov, sorǵylardy mehanıkalyq jaǵyn jóndeýshi Erjan Jumaqov, energetık Jarqyn Abdýllaev, mine, bular naǵyz óz isiniń bilgir mamandary.
Sozaq dalasynda uzynynan sozylyp bul munaı qubyry o bastan «Pavlodar-Shymkent» munaı qubyry» dep atalady. Sirińkeniń shıindeı bir-birimen jalǵasyp, ushy-qıyry kórinbeıtin osynaý temir qubyrlardan ol jyldary Sibir munaıy tasymaldansa, qazir qudaıǵa shúkir, eldiń yrysy men nesibesin tasytqan bul temir arnalar Qumkól men Shymkenttiń arasyn jalǵastyryp jatyr. Onyń ishinde «Sholaqqorǵan» munaı aıdaý stansasyna qaraıtyn magıstraldy qubyrdyń uzyndyǵy 280 shaqyrym. Mundaı alyp arnaǵa naǵyz jany siri, sońǵy ozyq tehnologııaǵa negizdelgen jabdyqtar qajet ekeni anyq. Sodan bolar saǵatyna 3600 tekshe metr munaı aıdaıtyn 2 sorǵy, odan bólek saǵatyna 1250 tekshe metr munaı aıdaıtyn 2 sorǵy bar. Al, mundaǵy munaı qoımalarynyń árqaısysynyń syıymdylyǵy 20 000 tekshe metrdi quraıdy.
– Árıne, qıyndyq ataýly kez kelgen salada bar, bizdiń jumystyń eń aýyry – munaı qubyrlarynda apatty jaǵdaıdyń oryn alǵany, – deıdi Nurǵalı Ábý bizben áńgimesinde. – El ishi bolǵan soń túrli nıettegi adamdar kezdesedi. Birneshe júz shaqyrymǵa sozylyp jatqan munaı qubyryn tesip, ońaı oljaǵa kenelgisi keletin qaranıettiler de bar. Áıtse de, biz mundaı apattardy joıýǵa saqadaı saımyz. 2006 jyldan bastap «SKADA» degen júıege ótip, jumys tolyq avtomattandyryldy. Sondaı-aq, bir sorǵy jumys istep turǵanda qalǵan 3 sorǵy kez kelgen ýaqytta ony almastyrýǵa daıyn turady. Budan bólek 280 shaqyrymǵa sozylyp jatqan munaı qubyrlary spýtnık arqyly baqylanady. Eger qubyrlar qaranıettilerdiń qolymen tesilip, bolmasa basqa da jaǵdaılarda munaı tógilgen oqıǵa oryn alsa, kompıýter arnaıy belgi berip, qaı jerde, qansha munaıdyń atqylap jatqanyn lezde bile qoıady. Mine, osyndaı ozyq tehnologııanyń arqasynda trassadan munaı urlaý azaıdy.
Nurekeńniń otyz jyl boıǵy eńbegi eleýsiz qalǵan joq. N. Ábýov QR munaı ónerkásibiniń 100 jyldyq merekesine oraı Qurmet gramotasymen, «QazTransOıl» AQ-tyń 10 jyldyq merekesine baılanysty merekelik eskertkish belgisimen, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Alǵys hatymen marapattalyp, «Magıstraldy qubyr kóliginiń qurmetti qyzmetkeri» ataǵy berildi. Nurǵalı Seıdahmetuly ónegeli otbasy ıesi. Nurjamal jeńgeı ekeýi 2 ul, 1 qyz tárbıelep ósirdi. Eki uly da áke jolyn qýyp, búginde osy munaı salasynda jemisti eńbek etip júr. Úlken uly Serjan eki mamandyq ıesi. Birinshisi – zań salasy boıynsha, keıingisi – munaıshy. Alǵashqy mamandyǵy boıynsha prokýratýrada, ádilet basqarmasynda jumys istedi. Biraq, keıinnen munaı salasyna aýysyp, áke soqpaǵyna tústi. Ǵalymjany «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha Ulybrıtanııada bilim alyp, qazirgi tańda Qytaımen shekaralas «Úsharal munaı qubyrlary» basqarmasynda óziniń munaı qubyrshy mamandyǵy boıynsha jumys istep jatyr. Al, qyzy, úıdiń erkesi Ásem Almaty qalasyndaǵy Baılanys jáne energetıka akademııasynyń 4-kýrs stýdenti. «Daraq bir jerde kógeredi» degen, naǵyz eńbek jolyn osy jerden bastap, bar kúsh-jigerin, bilimin, tájirıbesin osy mekemeniń qalyptasýyna jumsap, aıanbaı eńbek etip, aıaǵynan tik turǵyzǵan Nurǵalı Ábýovtiń áýletinde munaıshy mamandyǵy ákeden balaǵa mura bop qalyp, jalǵasa beretini aqıqat.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.
