Muqaǵalı Zeınolla ekeýi syrt kıimderin sheship, kireberistegi kıimilgishke ilip jatyr eken. Qyzýlaý kórindi.
– Jeńeshe, sálemetsiz be? – dep, jymıyp qana, sypaıy amandasty Zeınolla. Qysylyp turǵan jaıy bar.
– Salamat pa, qaınym, kel, tórlet, – dedi Lashyn, yqylasyn bildirip.
– Lyken, sen búgin qandaı kún ekenin bilesiń be? – dep surady Muqaǵalı, Zeınollanyń ıyǵyna qolyn salyp turyp.
– Búgin beısenbi, 10 aqpan, keshe, sársenbiniń sátti kúni, seniń týǵan kúniń bolatyn, – dedi Lashyn, kúle sóılep.
– Joq, qymbattym, sen bilmeısiń. Keshe meniń týǵan kúnim bolsa, búgin myna inińniń týǵan kúni. Bul iniń osydan 34 jyl buryn Gýrev oblysynyń Teńiz aýdanynda dúnıege shyr etip kelgen eken. Biz sony toılap kelemiz...
– Á, solaı ma?.. Týǵan kúniń qutty bolsyn, Zeınolla!..
Lashyn Zeınollanyń qolyn qysty da, bastyrmalata jóneldi: «Internasıonalnyıda kórshi bop turǵanda aralasyp turýshy edik. Kelin qalaı, aman ba? Bala bar ma? – dep surap, onyń jaýabyn kútpesten, Muqaǵalıǵa ıegin qaqty. – Muqash, qonaǵyńdy tór bólmege aparsańshy, men as qamdaı bereıin...»
Syrttaǵy aıazdan keıin be, úıdiń ishi ystyq kórindi. Muqaǵalı Zeınollany tór bólmege kirgizip jatyp: «Zeıin baýyrym, sen ekeýmiz bir kúnde týdyq desek bolady. Demek, túıdeı qurdaspyz. Kel, dambaldan basqany sypyryp tastap, oıhoı, shirkin, Shalkóde jaılaýynyń shalǵynynda shalqaıyp otyrǵandaı jaıbaraqat otyraıyq bir!» – dedi, shalqı sóılep. Sóıtti de, ózi bastap sheshinip, kıimderin bir buryshqa atyp urdy. Tórge shyǵyp, maldas quryp otyrdy da, nasybaı atty. Zeınolla kóılegin ǵana sheship, máıkisheń onyń qasyna jaıǵasty.
– Muqa, seniń deneń massajǵa suranyp tur eken, massaj jasap bereıin be? – dep surady Zeınolla Muqaǵalıdyń jonyna zer salyp.
– Bátshaǵar, ondaı da óneriń bar ma edi? – Muqaǵalı oǵan synaı qarady.
– О́ı, Muqa, men birazdan beri oǵan da mashyqtanyp alǵam, – Zeınolla sendire sóıledi. – Massajdyń paıdasy kóp qoı. Qurysqan-byrysqan jerlerdi jazyp, jınalǵan maıdy úzip turǵan abzal...
– Á, dabaı onda, jasap ber, qarap otyrǵansha. Et piskenshe qaıda áli?..
– Et piskenshe me? E, olaı bolsa, Muqa, ákel qoldy, soǵan deıin ýqalaımyn, tek soǵan shydap baq. Kelistik pe?
– E, shydamaıtyndaı nesi bar, qyztalaq?!.
Zeınolla kirisip ketti. Aldymen Muqaǵalıdyń boıyn úıretip, eti qyzǵansha jáıimen sıpalaı bastady.
– Muqa, osy bar ǵoı, jurt ekeýmizdi momyn kóredi, á? Úndemeseń, basyńa da shyǵyp alady, táıiri!.. Anabir joly redaksııadaǵy tyshqannyń aıǵyryndaı bolǵan daýkes aqynmen seniń óleńderińe baılanysty sózge kelip qaldym. Meni poezııadan túk habary joqtaı kóredi, soǵan jynym kelgeni. Tipti qoımaǵasyn, ashýǵa basyp, Mahambettiń maqamyna saldym.
Bas súıegińdi saýdyratyp,
Kaska etsem dep edim,
Bet terińdi sypyryp ap,
Maska etsem dep edim.
Keńirdegińdi sýyryp ap,
Shlángi etsem dep edim,
Qulaǵyńdy julyp ap,
Láńgi etsem dep edim!
– dep, tógip salyp edim, ashýly adam emes, aıbarly arystan kórgendeı kózi baqyraıyp, jym boldy...
Muqaǵalı etbetinen jatqan kúıi, búkil denesimen selkildeı kúldi. «Áı, qatyrypsyń, qyztalaq!..» – dedi, daýsy qumyǵyp shyǵyp.
Álginde ishken syranyń býynan ba, ekpindi qımyldan ba, Zeınollanyń arqasy jipsı bastady. Máıkisin de sheshýge týra keldi.
– E-e, Muqa, sen bile bermeısiń ǵoı, men seni ylǵı da qorǵap júremin. О́tip ketken dúnıe, endigi jasyratyn ne bar, taǵy bir oqıǵany aıtaıyn. Burnaǵy jyldary «Qazaq ádebıetinde» seniń bir top óleńiń jarııalanyp edi ǵoı. Sonyń ishinde «Dárıǵa-aı! Jurtym maǵan bir at berse» dep bastalatyn óleńiń joǵarydaǵy basshylarǵa unamaı qalyp, aıaǵy daý-damaıǵa aınalǵanyn óziń bilesiń. Olar seniń «at» degenińdi «taq» dep túsinip, qaradaı shoshynyp, shorshyp túsken edi. Sodan óz kóleńkesinen ózderi qorqatyn olar seniń syrtyńnan qýǵan-súrgin uıymdastyrmaq boldy.
Bir kúni odaq basshysy shaqyryp aldy.
– Myna óleńdi oqydyń ba? – dedi, aldynda jatqan gazetti nusqap.
– Oqydym, – dedim jaıbaraqat, ne aıtqysy keletinin birden uqsam da.
– Qalaı eken? – dep surap qoıady ol da, meni synaǵandaı.
– Jaqsy óleń, – dedim, miz baqpaı.
– I-i, – dedi ol, yńyranyp. – Sen de Maqataevtyń aýylynan bop shyqtyń ba? Ondaıyńdy qoı, sen bala! Basbuzarǵa erem dep omaqasa qulaýyń op-ońaı. Odan da óleńdi qaıta-qaıta oqyp, jaqsylap oılanyp kel. Biz ony bıýroǵa salamyz...
Syn seksııasynda menen basqa da adamdar bar ǵoı. Biraq jas qoı dep, momyn dep, meni ádeıi tańdap otyrǵandaryn kórmeısiń be? Onyń ústine, kandıdattyǵymdy qorǵaǵaly júrgen edim.
Bastyq men úshin aýyr tapsyrma berdi. Ne isteýim kerek? Dosymdy satýǵa arym jibermeıdi. Aqyry, kúres jolyna túsip, seni qalaı da qorǵap qalýǵa bekindim. Túni boıy oılap, bıýro talqylaýyna túsetin pikirimdi negizdedim. «Atalmysh óleńdegi «at» uǵymy «aqyndyq pyraq» uǵymyn bildiredi» degendi dáleldeýim kerek, qaıtse de...
Bıýroǵa Juban men Qabdykárim qatysty. Minezi aýyr Juban úndemeı otyrdy. Aqkóńil Qabdykárim Ádı jaǵynda, bolsa da. Al aıtysaıyq. Árıne, basshylarǵa keregi basqa oı – seniń óleńińdi óltire synap, iske alǵysyz etý.
Ádekeń tyqsyryp bara jatqan soń týrasyna kóshtim. «Ádeke, bul óleń – aqynnyń jan aıqaıy. Aqyndy jazǵyrý – adaldyqty jazǵyrý», – dep edim, partızandyǵynan góri jazýshylyǵy bel alyp ketti me, Ádekeń kádimgideı basylyp qaldy. Ábjylannyń sýmańdaǵan basyn qaıtarǵandaı bop, «úh» dep, ishteı qýanyp turǵanymda, Qabdykárim shyqty bir búıirden. Oǵan da basý aıttym. «Qabeke, – dedim, – Muqaǵalı ózińizdiń zamandasyńyz emes pe? Zamandastardyń birin-biri jyqqany – zamandy jyqqany. Synamaq bar da, minemek bar. Synaý qıyn, mineý ońaı ǵoı qashanda». Obaly ne kerek, ol da basyn shulǵyp, úndemeı otyryp qaldy. Sonymen, bıýro bitti. «Jaraıdy, ázirge bossyńdar» degen Ádekeńniń joǵaryǵa ne dep raport bergenin bir qudaıym biledi...
Muqaǵalıǵa massaj aýyrlaý tıse de, Zeınollanyń sózin bólmeı, shydap jata bergen. Áńgimeniń arasynda ony qoshtaǵandaı bop: «E-e... y-y... i-i...» – dep, daýys shyǵaryp qoıady. Zeınolla sózin aıaqtaǵanda: «Áı, óltirdiń-aý, qyztalaq!» – dedi eriksiz...
* * *
As ústinde Zeınolla sózin jalǵady.
– Muqa, sol oqıǵanyń nemen tynǵanyn óziń de bilesiń. Nyǵmet pen Jumabaı oryndaryn bosatty. Nyǵmet oqytýshylyqqa aýysty, Jumabaı baspaǵa ketti. Jumekeńe obal boldy, tipti. Qara ógiz sekildi aýyrtpalyqtyń bárin qyńq demeı kóterip júre beredi baıǵus...
– Iá, ózi kóp sózge joq, sondaı bııazy kisi, – dep qoshtady Muqaǵalı. –Kisige jaqsylyq istese, sony eshkimge bildirmeıtin. Meniń bir bilerim – marqum Tólegen sonaý Saryaǵashtan Almatyǵa kóship kelgende, alǵashqyda osy Jumabaıdyń úıin panalaǵan...
– Jeńeshem de bile otyrsyn, sóz jazýshy, dramatýrg Jumabaı Táshenov týraly, – dep qosyp qoıdy Zeınolla. – Ámına О́mirzaqova oınaǵan «Ana týraly ańyz» fılminiń ssenarııin jazǵan osy Jumabaı aǵamyz bolatyn. Saskıı degen qosalqy avtory – orta joldan qosylǵan bireý. Aıtaıyn degenim, osy aty ańyzǵa aınalǵan fılm 1965 jyly Lenındik syılyqqa usynylyp edi ǵoı. Biraq aryzqoılardyń kesirinen ótpeı qaldy. Kelesi jyly Memlekettik syılyqqa Ámına apamyz ilikti de, Jumekeń syılyqtan qaǵyldy. Bireýler ony tizimnen syzyp tastapty. Bul oǵan aýyr soqqy bolyp tıdi. Infarkt alyp, alty aı boıy emdeldi...
– Qazaqtyń kúndestigi qalmaıdy osy, – dedi Lashyn, óktem únmen. – Bireý kózge tússe boldy, sonyń jolyna kedergi qoıyp, aıaqtan shalyp baǵady. Bunyń baryp turǵan qııanat ekeni, jalǵyz daryn emes, onyń otbasy da zapa shegetini oılaryna kelmeıdi.
– О́nerdegi kúndestik, baqtalastyq tek qazaqtyń ǵana qanyna bitken qasıet emes qoı, bútkil adamzat balasy osy aýrýǵa shaldyqqan, – dedi Muqaǵalı oıly túrde. – Mosartqa ý berip óltirgende, Salerıdiń ishin kórealmaýshylyqtyń, qyzǵanyshtyń qyzyl ıti tyrnalaǵan joq pa?..
– Muqa, meniń oıymsha, bul jerde tym tereńge baryp, daryndar men danyshpandar týraly sóz qozǵaý qajet emes, – dep kúldi Zeınolla. – Kádimgi qazaqtyń «baıdyń asyn baıǵus qyzǵanypty» deńgeıindegi áńgime ǵoı. «Syılyqty men emes, bóten bireý alatyn boldy» degen ishtarlyqtan týyndaıtyn qasiret bul. Memleket syılyq taǵaıyndarda ónerdegi deni saý básekelestikti yntalandyrǵysy keledi. Al, ol, kerisinshe, adamdar arasyndaǵy baqtalastyqty, kúndestikti týdyryp otyr. Kerek pe osy?..
Lashyn kelispegen syńaı tanytty:
– Sonda ne, óner adamdary óz eńbeginiń jemisin kórmeýi kerek pe? Olardyń bala-shaǵasyn kim asyraıdy eken?..
Zeınolla eki qolyn jaıyp:
– Jeńeshe, qalamaqy júıesinen eshkim bas tartyp otyrǵan joq qoı, – dep aqtala sóıledi. – Men ánsheıin memleket syılyǵy týraly óz oıymdy ǵana bildirip otyrmyn...
– Áı, Lashyn-aı, joq jerden adamdy sastyrasyń!.. Sorpańnan quıyp ber odan da, – dep kúldi Muqaǵalı. – Zeınollanyń oıy durys. Shyntýaıtyna kelgende, óner adamy syılyqqa bola emes, halyq úshin qyzmet etýi tıis. Has óner dúnıege solaı keledi...
Zeınolla keterinde Muqaǵalıǵa qarap, qýlana jymıdy. «Muqa, massaj jasap berip turaıyn. Denedegi myna maılardy ketirý kerek», – dep, aqyryn ǵana búıirinen túrtken boldy. Ol jorta yrshyp tústi. «О́ı, qoı, qyztalaq! Massajdy jeńesheńniń ózi-aq jasap beredi», – dep, qyzaraqtaı kúlip, at-tonyn ala qashty.
Lashyn Zeınollaǵa túıinshek ustatyp edi, ol «túý, jeńeshe, ony qaıtem?» dep azarda-bezer boldy. «Qaınym-aý, «qýys úıden qur shyqpa» degen. Qolymdy keri ıterme, jaman yrym», – degende baryp, áreń aldy.
* * *
Muqaǵalı tún ortasynan aýǵanda jazý ústeline otyryp, Zeınollanyń aıtqan áńgimesin oı eleginen ótkizdi.
«Zeıin baýyrymnyń Nyǵmet pen Jumabaıdyń qyzmetten qýylýyn tek meniń óleńimmen baılanystyrýy durys pa? Menińshe, bul máselege tereńirek zer sala qaraý kerek sııaqty...
О́z dolbarymsha, olardy ketirý burynnan oılastyrylǵan áreket bolsa kerek. Basshylar gazet saıasatyn «teris» júrgizip otyrǵan redaktordy ornynan alýdyń jolyn izdep otyrǵanda, «synyqqa syltaý» tabyla ketken...
«Ideologııalyq maıdan» deımiz ǵoı. Bizdegi maıdannyń túri osy. Áldekimderdiń baqaı esebi bolýdan aspaıdy...
Ádebıetimizdi aramshópterden tazartatyn kún týar ma eken?! Qaıdam?! Osy kúngi ádebıet – naǵyz talanttardyń ádebıeti emes, pysyqtardyń, jerlester men dostardyń, jaǵympazdar men qorqaqtardyń shatpaǵy...
Men keıde dúmbilezderdiń ádebıetke qandaı jolmen kelgenin, kimniń baqshasynda óskenin, kimniń qanaty astynda qataıǵanyn, onyń qamqory kim ekeni, búkil kezgen jolyn zerttegim keledi. Biraq oǵan ýaqytym joq...»
Kúndeligin qolyna alyp, sońǵy jazbalaryna úńildi. Bir jerinde Romen Rollannyń sózin keltiripti: «Napadaıa na prodajnyh fransýzov, ıa zashıshaıý Fransııý». Keıipkeri Jan-Krıstoftyń aýzyna salǵan sóz ǵoı.
«Satqyn fransýzdar... Al bizdiń «ıdeologııalyq maıdanda» kimniń satqyn ekenin ıtim bilip pe? Betterine danyshpandardyń maskasyn kıip alǵan «óńsheń qıqym». Túsinýden qaldyq, túge... «Soqtyqpaly, soqpaqsyz jerde óstim. Myńmen jalǵyz alystym, kiná qoıma», – deıdi Abaı. Biraq Abekeń oqymaǵan nadandardyń arasynda ǵumyr keshti ǵoı. Biz bolsaq, oqyǵan nadandardyń zamanynda ómir súrýdemiz. Osy oqyǵan nadandaryń oqymaǵan nadandardan qaýiptirek. О́ıtkeni bularyń kórsoqyr, kórkókirek bolsa da, qýlyǵyna quryq boılamaıtyn qý, aılaker. Bular óz múddesin bárinen joǵary qoıyp, qara basynyń qamy úshin bárin de satyp jiberýge daıar...»
Muqaǵalı jazý ústeliniń ústindegi Abaıdyń músinine qarady.
«Keshe týǵan kúnime áıelim men balalarym tartý etti. Jaqsylyqtyń nyshany bolǵaı. 41-ge keldim. Pýblısıst, fılosof Abaıdyń jasyna. Jaratqan ıem maǵan Jambyldyń jasyn emes, Abaıdyń jasyn berse de, jeter. Oǵan deıin halqyma barymdy berip úlgerýim kerek...»
Asyǵý kerek,
Asyǵý kerek,
Asyǵý kerek, asyǵý!
Aldyńda – bıik asýyń.
Asyǵý kerek,
jyldamdyǵyndaı sáýleniń,
Artyńa tastap
naızaǵaılardyń jasynyn!
Asyǵý kerek,
Tyndyrý kerek barlyǵyn.
Eshkimniń kútpeı jarlyǵyn!
Aparmaı keshke, asyǵý kerek,
asyǵý,
Tústegi isińniń qaldyǵyn!
...Qaıran kúnderim,
Asyqpaı qamsyz ótkerdim.
aqymaqtyǵymdy,
Apyr-aý, nemen shektermin?!
Qolymnan kelse,
Qysta egin salýǵa ázirmin,
Kelýin kútpeı kóktemniń.
Qolymnan kelse,
Ýaqyt degen ólshemdi,
Joq qylyp múlde kórsem bir.
Qolymnan kelse,
Oıymnyń jyldamdyǵyndaı,
Jaryqtyń daǵy tezdigin
tejep,
Jeńsem bir.
Asyǵý kerek,
Asyǵý kerek, qalaıda!
Ýaqyt saǵan qaraı ma?!
Asyǵý kerek,
Asyǵyp jetken armannyń
Áppaq sáýlesi,
Tússin de tursyn samaıǵa...
* * *
Muqaǵalı kabınetti ishten kilttep alyp, jazýǵa kirisken edi, bireý telefon soqty. Daýsynan Shámshi ekenin tanydy.
– Bátshaǵar, qaıda júrsiń, kórinbeı kettiń ǵoı? – dep qarqyldaı kúldi.
– Muqash, men myna Zeınolla ekeýiń sııaqty altyn torda qamalǵan qyran qus emes, erkindikte saırap júrgen sandýǵashpyn ǵoı, – dep ázildedi ol. – Zeınolla baýyrymdy jańa qyzmetimen quttyqtaýǵa arnaıy kelgen edim. Zeınollaǵa jolyǵyp, jaýrap júrgen janymdy jylytyp alyp, ketip bara jatyrmyn...
– О́ı, sóz-aq bolsyn, Sháke! Erkindikte saırap júrgen sandýǵash bolsań, janyń nege jaýraıdy, qyztalaq?!
– Zamannyń qysy kúshti bop tur ǵoı, Muqa. Telefonmen aıtatyn áńgime emes, bir kezdeskende, aǵytylarmyn. О́zińe telefonmen bolsa da, bir sálem berip qoıaıyn dep edim, amandyǵymdy bildirip. Qalaı ózderiń amansyńdar ma? Lashynǵa sálem aıtyp, balalardyń betinen súıip qoı. Aıtqandaı, Jumeken Máskeýden habarlasyp, bárińe duǵaı-duǵaı sálemin jetkizýimdi ótingen. Bári durys, oqýy orynsha eken...
– Rahmet, Sháke, salamatta bolsyn Jumkeń. О́ziń júrgen jerińde dúıim jurtqa menen de sálem jetkizgeısiń...
– Jumekenniń maǵan aıtqan ázili: «Ishkenniń bári Shámshi emes, Shámshiniń bári ánshi emes». Muqa, quı sen, quı senbe, endi men «tazdan taraq, Shámshiden araq qalǵan zaman» degen támsildi aıtqyzýdy ańsap júrmin...
– Qyztalaq, atamyzdan qalǵan as deısiń be, araq ishýdi qoıǵyń kelse, bir kúni qoıarsyń. Sol nemeńdi sırettim men de...
Shámshimen tildeskennen keıin shabyty keldi me, alańsyz jazýǵa kiristi. Áldekimderdiń esikti qaǵyp, tutqasyn julyp alardaı julqylap ketkenine de nazar aýdarǵan joq. Ymyrt jabylyp, bólme ishin qarańǵy basqanyn ańǵarǵanda baryp, basyn kóterdi...
Tún ortasynda jazý ústeline otyryp, kúndeligin qolyna aldy.
«Aqpannyń 5-inen 15-ine deıingi 10 kúnde 27 óleń... Mine, búgin 29-y, aqpan aıy da aıaqtaldy. Eseptep qarasam, bar-joǵy 60 óleń shyǵaryppyn. Bul aı jaqsy boldy men úshin. Baıandamaǵa kirissem be eken, óleńdi qoıa turyp. Álde jıyndy sáýirge sozýǵa áreket jasasam ba?..
Baıqa! Jalǵan aıtpa! Esińde bolsyn, aqylgóısime! Este usta: sen eshkim emessiń! Sen – aqynsyń. Abstraksııanyń anasy – obraz. Poezııaǵa keregi obraz ba, oı ma? Oı! Obraz – oıdyń turlaýsyz múshesi. О́leńniń de...
Bıyl – kibise jyly. Marqum apam «kibise jyl kidi minez kórsetedi» degendi aıtyp otyrýshy edi. Jaqsylyq bolǵaı!..»
Áldeqalaı oıyna «Qaıǵy bar qaıtqan qustyń qanatynda...» degen jyr joly keldi. «Keıin bir paıdalanarmyn» dep, kúndeligine túrtip qoıdy...
* * *
Muqaǵalı Zeınollany alystan-aq baıqady. Ol da buny baqylap tursa kerek, qarsy júrdi. Muqaǵalı oǵan jaqyndaı bere, qushaǵyn jaıdy: «Zeıin baýyrym, ara-tura telefonmen sóıleskenimiz bolmasa, kórispegeli biraz boldy, á, bátshaǵar?..» Amandyq-saýlyq surasqannan keıin Zeınolla: «Muqa, parktiń ishine kirmeı-aq, eshkimniń kózine túspeı, ózen jaǵalap, joǵary órleı júreıik», – dedi.
«Páli, kóktem de kelip jetipti-aý», – dedi Muqaǵalı, jan-jaqqa kóz tastap. «Iá, jer kógerip, terekter tegis japyraq jaıyp úlgeripti», – dep, Zeınolla da aınalaǵa tańdana qarady. Shamaly júrgennen keıin: «Muqa, «Almas qylysh» týraly resenzııamdy oqyǵan shyǵarsyń?» – dep surady.
– Oqydym, árıne. О́zim de sol týraly aqyldasqyń keletinin sezip kele jatyrmyn...
– Olaı bolsa, bultalaqtamaı, týrasyn aıtaıyn. Túsiner bir adam bolsa, Muqań bolar dep, sonyń jaı-japsaryn ózińe aıtaıyn dep edim. Aqtalý emes, aqtarylý. Bireýlerdiń aýzynan ósek estigenshe, óz aýzymnan shyndyqty estisin degenim. Eń aldymen, bul maqalanyń eshkimniń tapsyrysy emes ekenin birden aıta keteıin. Ekinshiden, Esenberlındi bir tuqyrtyp, odan áldeqalaı ósh alý da oıymda bolǵan joq. Ondaı kúpirshilikke barmaıtynymdy bilesiń ǵoı. O basta syrttaı solaı kórinýi de múmkin ekenin oıladym. О́ıtkeni qısyny soǵan kelip turǵandaı. «Odaqtaǵy syn seksııasynan ketirgen soń bul eshkimniń tisi batpaıtyn azýly basylymǵa baryp ap, istep júrgen ıttigi» dep oılaıtyndar tabylady. Oılaý az, erteńgúni ósekti órshitip, talaıymyzdyń aramyzǵa órt qoıady áli. «Tapsyrys berýshilerdi» izdeıdi, tipti, qara da tur. Bir ushyn saǵan da jalǵap qoıýy múmkin. Bári múmkin, Muqa...
– Men oǵan tańǵalmaımyn, baýyrym. Bále izdeıtinder, jala jabatyndar kóbeıdi ǵoı. Saýsaǵyńdy shoshaıtyp kórsetseń boldy, bálesin japsyra salady, qyztalaq!..
– Ilekeńniń «Qahar» romanyn durys qabyldadyq, ras. Onyń da bir qaınaýy ishinde ketken. О́ıtkeni, asyǵys jazylǵan dúnıe edi. Al asyǵys tirlik orǵa jyǵady. Jalpy, jazýshynyń ıdeıasy durys. Biraq ıdeıa úshin kórkem shyndyqty qurban etýge bola ma? Baıqap otyrsaq, bul nashar úrdiske aınalyp barady eken. Ádebıette tarıhı shyndyqtan kórkem shyndyq bıikteý turýy tıis. Meniń aıtpaǵym osy. Meniki mineý emes, synaý. Bizge jalań aqylgóısimeı, et-júregi eljireı, jany ashyp, anyq ta naqty sóıleıtin syn aýadaı qajet. Ádebıetimizdiń jetekshi bir uıymdastyrýshy, demeýshi kúshi, uıytqysy bola alarlyq syn kerek. Naqty bir týyndylardy ádil baǵalap, ádebıet baǵytyn, betalysyn durys paıymdaı bilý úshin kerek. Syn degende taldaý, eksheý, negizdeý tereńdigi jaǵynan kelmeı, tek synaý turǵysynda jadaǵaı túısinetin uǵymnyń sheńberinde qalýǵa taǵy bolmaıdy...
– Zeınol, men seni bir kisideı túsinemin. О́z basymnan dál osyny ótkerip júrgen joqpyn ba? Osydan bir apta buryn men Odaqta poezııa jóninde baıandama jasadym. Sonyń arty úlken daýǵa aınalyp barady, qyztalaq!..
– Iá, Muqa, bizdiń ádebı ortada synshynyń basshylyqqa alǵan ustanymdary, ólshemderi eskerile bermeıdi. Árıne, kópke topyraq shashýdan aýlaqpyn. Alaıda muny aıaqtan shalý, kórealmaýshylyq, qyzǵanysh, qııanat retinde paıymdaıtyndar kóp. Al shynaıy synshyldyq, bilimdarlyq, tereńdik turpatynda baǵalaıtyndar az...
Osy kezde týra tóbe tustan tyrnalardyń daýsy estildi. Ekeýi kókke kóz saldy.
– Bizdiń jaqqa ushyp barady... Narynqoldy aıtam, – dedi Muqaǵalı.
– «Tyrý-tyrý» etkeni qııaldy terbeıdi, á? – dep tamsandy Zeınolla.
– Aq tyrnalar aspanǵa syna qaǵyp... – dep bastaǵan Muqaǵalı únsiz qaldy.
Zeınolla kókke kóz tikken aqynnyń júzine bir qyrynan qarap edi, ol áldebir qııal jeteginde turǵandaı kórindi...
Jaqypjan NURǴOJAEV
