Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda qarjylyq pıramıdalar, sáýlet, agroónerkásip keshen, atqarýshylyq is júrgizý, memlekettik organdar qyzmeti máselelerine qatysty zań jobalary qaraldy.
Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda qarjylyq pıramıdalar, sáýlet, agroónerkásip keshen, atqarýshylyq is júrgizý, memlekettik organdar qyzmeti máselelerine qatysty zań jobalary qaraldy.
Jalpy otyrysta birinshi kezekte «2005 jylǵy 26 qazandaǵy Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń úkimetteri arasyndaǵy Tótenshe jaǵdaılardy joıýda kómek kórsetý kezinde ózara is-qımyl jasaý týraly kelisimge hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaralyp, qabyldandy. Kelisim hattamasyna 2012 jylǵy 5 jeltoqsanda Bishkekte qol qoıylǵan. Ol boıynsha tótenshe jaǵdaılardy joıýda kómek kórsetý kezinde ózara is-qımyl jasaý úshin qoldanylatyn qujattardyń úlgi nysandary belgilenedi. Al osy úlgi nysandar Uıymǵa múshe memleketter shekaralaryn kesip ótý barysyn jeńildetýdi kózdeıdi.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojkonyń aıtýynsha, Hattama ShYU-ǵa múshe memleketter úkimetteri arasyndaǵy tótenshe jaǵdaılardy joıý barysyndaǵy ózara is-qımyldardy naqty júzege asyrýdy qarastyrady.
Sonymen birge, otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qarjylyq (ınvestısııalyq) pıramıdalardyń qyzmetine qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy birinshi oqylymda qoldaý tapty. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı ázirlengen zań jobasy Qazaqstan aýmaǵynda qarjylyq pıramıdalardyń qyzmetine zańnamalyq deńgeıde tyıym salýdy qarastyrady. Qarjylyq pıramıdalardy qurǵany, qyzmetin uıymdastyrǵany men basqarǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik kózdeledi. Al olardyń qyzmetin jarnamalaǵany úshin ákimshilik jaýapkershilik te qarastyrylady.
Budan basqa, zań jobasynda qarjylyq (ınvestısııalyq) pıramıdalardyń uǵymyn naqtylaý qarastyrylyp, olardyń qyzmetterin jarnamalaýǵa zańnamalyq tyıym salynady.
Bas prokýrordyń orynbasary Iogan Merkel álemde qarjy pıramıdalarynyń qyzmetine qatysýshylar sany shamamen 10-15 mıllıon adamdy quraıtynyn, sonyń ishinde Qazaqstannyń ózinde «MMM» atalatyn qarjy pıramıdalarynyń 8 keńsesi qyzmet etkenin eskerte ketti. Úsh jyl ishinde elimizdiń quqyq qorǵaý organdary mundaı uıymdardyń zańsyz qyzmetine qatysty 61 is qozǵasa, 4 myń adam zardap shekken. Olardyń osyndaı pıramıdalarda joǵaltqan qarjysy 707 mıllıon teńgege jetedi eken.
Sondaı-aq, keshegi otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da birinshi oqylymda maquldandy. Zań jobasymen eldi mekenderdiń, ınjenerlik qurylystardyń jáne jelilerdiń, kóliktik jáne áleýmettik ınfraqurylymnyń jaı-kúıi týraly aqparattyń jedeldigin qamtamasyz etý sharalary kózdeledi. Eń bastysy – memlekettik qala qurylysy kadastrynyń biryńǵaı júıesin qurý qarastyrylady. Munymen qosa, avtorlyq qadaǵalaýdy júzege asyrý resimderin retteý jáne nysandar qurylysyna arnalǵan aldyn ala jobalaý qujattamasynyń merzimin belgileý kózdeledi. Sonymen qatar, zań jobasynda qala qurylysynyń jańa júıesi ozyq tehnologııalardy paıdalana otyryp, jekeleı kásipkerler men halyqty qoljetimdi deńgeımen qamtamasyz etý qarastyrylady.
Depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine agroónerkásip kesheni máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn da birinshi oqylymda maquldady. Májilistiń bir top depýtaty bastamashy bolǵan zań jobasymen agroónerkásip kesheni men veterınarııa salasyn jetildirýge baǵyttalǵan ózgerister engizý kózdeledi.
Baıandamashy – Májilis depýtaty Roman Kımniń sózine qaraǵanda, zań jobasymen ınvestısııalyq salymdar kezinde agroónerkásip kesheni sýbektileri shyǵystarynyń bir bóligin óteý qarastyrylady eken. Sondaı-aq, memlekettik qoldaýdyń osy baǵyty agrarlyq sektorǵa ınvestısııany arttyrýǵa, agroónerkásip kesheniniń basym baǵyttaryn damytýǵa oń yqpal etetin kórinedi. Taǵy bir belgili bolǵany, zań jobasymen qaıta óńdeýshi kásiporyndardyń aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn satyp alýǵa arnalǵan shyǵyndaryn sýbsıdııalaý qarastyrylady. Bul rette satyp alynatyn shıkizattyń keıbir túrlerin ǵana sýbsıdııalaý qarastyrylatyndyǵyn aıta ketý kerek. Ásirese, qant qyzylshasy men sútti satyp alýǵa basymdyq berilmek.
«Agrobıznes-2020» baǵdarlamasy boıynsha oıyn bildirgen senator Qýanysh Aıtahanov qazirgi tańda sharýalarǵa qoljetimdi nesıe berýdiń tetikteri áli de bolsa tolyq sheshilmegendigimen bólisti. «Al ekinshi deńgeıli bankterdiń nesıe portfeliniń nebári 3,5 paıyzy ǵana aýyl sharýashylyǵyna jumsalǵan. Osy rette aýyl sharýashylyǵy bankin ashý máselesiniń aıtylǵanyna on jyldaı ýaqyt bolyp qaldy. Bári osyny durys dep qoldaıdy, alaıda, bul sheshimin tappaıdy», dedi senator osy oraıda.
Budan keıin depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik organdardyń quzyretin zańnamalyq jáne (nemese) zańǵa táýeldi deńgeıde bekitý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ekinshi oqylymda maquldady. Sonymen qatar, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da ekinshi oqylymda talqylandy. Qujatqa birqatar ózgerister engizilgendikten, ol Májiliske qaıtaryldy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
