Keshe «Qazmedıa» ǵımaratynda Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti ótkizgen dástúrli brıfıngte syrtqy saıasat máselesi sóz boldy. Brıfıngtiń qonaǵy Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov shartarapqa tanylǵan syrtqy saıasattaǵy san qyrly jumystardy nazarǵa usyndy.
Keshe «Qazmedıa» ǵımaratynda Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti ótkizgen dástúrli brıfıngte syrtqy saıasat máselesi sóz boldy. Brıfıngtiń qonaǵy Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov shartarapqa tanylǵan syrtqy saıasattaǵy san qyrly jumystardy nazarǵa usyndy.
El tarıhynda óz jetistigimen, jemisimen este qalatyn taǵy bir jyldy shyǵaryp salatyn ýaqyt ta taıaý. Kúnparaqty aqtaryp otyryp, oı eleginen ótkizse, syrtqy saıasat salasyndaǵy tabystar da az emes. Dástúrli brıfıngte ózi basqaratyn vedomstvonyń bir jyldyq jumysyn jýrnalısterge jaıyp salǵan mınıstr shartarapqa kóz tigip, alyspen de, jaqynmen de dıplomatııalyq qatynastar ornatyp, álemge tanylǵan beıbit saıasat ustanǵan eldiń aldaǵy josparlarymen de bólisti.
«Qazaqstan Eýropalyq odaqpen yntymaqtastyqty jáne áriptestikti nyǵaıtý boıynsha jumysty odan ári jalǵastyratyn bolady, Eýropalyq Odaq Qazaqstannyń basty saýda jáne ınvestısııalyq seriktesi bolyp qala beredi. Fransııamen, Ispanııamen jáne Italııamen strategııalyq seriktestik týraly kelisimsharttar jasaldy», degen mınıstr EO-men áriptestikti jáne yntymaqtastyqty keńeıtý týraly kelisim jasaý jónindegi jumystardyń júrgizilip otyrǵanyn qaperge saldy. Innovasııalyq-tehnologııalyq áriptestikten bólek, kelisimshart aıasyndaǵy asa mańyzdy baǵyttardyń bir bóligi bizdiń azamattarymyz úshin vızalyq rejimdi ońtaılandyrý baǵytynda satyly jumystar júrgiziledi, degen mınıstr saýda-ekonomıkalyq áriptestik týrasynda da málimetter keltirdi. Onyń aıtýynsha, búgingi kúni Qazaqstan ekonomıkasyna salynǵan sheteldik kapıtal mólsheri boıynsha kóshbasshy elderdiń birine aınalyp otyr. Aıtalyq, 2005 jyl men 2013 jyl aralyǵynda respýblıkaǵa tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııalar aýqymy 173 mıllıard dollardy quraǵan.
Erlan Ábilfaıyzuly Qazaqstan dıplomatııasy shıyrlaǵan joldarǵa keńinen toqtalyp ótti. Bizdiń saıasat úshin «qara qurlyq» ta, Ońtústik-Shyǵys Azııa, Tynyq muhıty jaǵalaýlaryn jaılaǵan elder de, Latyn Amerıkasy da qyzǵylyqty. «Jalpy, Azııadaǵy saıası jáne ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń qarqyndy damý barysy shyn máninde Azııa-Tynyq muhıty óńirleri elderimen ekijaqty jáne kópjaqty baılanystardyń keńeıýin talap etedi. Sondyqtan da, syrtqy saıasat vedomstvosy Azııa-Tynyq muhıt óńirleriniń elderimen saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq-tehnologııalyq yntymaqtastyqty eń joǵary deńgeıde paıdalanýǵa múddeli», degen mınıstr birqatar elderde elshilikter ashylatynyn da aıtyp ótti. Olardyń qatarynda Azııa-Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy, Latyn Amerıkasyndaǵy, Afrıkadaǵy elder de bar.
«Azııadaǵy saıası jáne ekonomıkalyq damýdyń qazirgi qarqyny Azııa-Tynyq muhıty aımaǵy (ATA) elderimen ekijaqty jáne kópjaqty baılanystardy keńeıtýdi talap etedi. Osyǵan oraı, biz barlyq kúsh-jigerimizdi ATA elderimen aradaǵy ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq-tehnologııalyq áleýetti barynsha damytýǵa, Qazaqstannyń eksporttyq jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderi úshin atalǵan aımaqtaǵy jańa naryqtardy anyqtaýǵa jumsaıtyn bolamyz», degen mınıstr Azııa-Tynyq muhıty aımaǵymen yntymaqtastyqty keńeıtý Syrtqy ister mınıstrliginiń 2014 jylǵy jumysynyń negizgi basymdyqtarynyń biri bolatynyna ekpin túsirdi. Qazaqstannyń Vetnamdaǵy elshiliginiń ashylýy men Qazaqstannyń Taılandtaǵy dıplomatııalyq mıssııasynyń elshilik bolyp qaıta qurylýy óńirge degen qyzyǵýshylyqtyń arta túskenin kórsetedi, degen E.Ydyrysov Japonııa, Ońtústik Koreıa, Sıngapýr sııaqty damyǵan eldermen aradaǵy yntymaqtastyqtyń kókjıegin keńeıtip, jańa tehnologııalarmen almasý, energııa jáne sý únemdeýshi tehnologııalardy engizý, kadrlar daıarlaý baǵyttarynda jumystardyń órbı túsetinin de aıtyp ótti.
Syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy AQSh-pen aradaǵy qarym-qatynastarǵa da toqtaldy. «Strategııalyq áriptestiktiń aıasynda ekijaqty yntymaqtastyqtyń normatıvtik bazasyn qalyptastyrý jumysy jalǵasyp jatyr. Jyldyń mańyzdy nátıjeleriniń biri dep AQSh pen Qazaqstan azamattaryna ózara negizde 5 jyldyq vıza berý týraly kelisimdi aıta alamyz», degen mınıstr jaqyn kórshimiz Reseımen aradaǵy qatynastarǵa da basa mán berdi. «Reseı baǵytyndaǵy mańyzdy nátıje Qazaqstan men Reseı prezıdentteriniń HHI ǵasyrdaǵy tatý-tátti kórshilik týraly jańa kelisimge qol qoıýy boldy. Bul qujatta eki el arasyndaǵy qoldanylyp júrgen kelisimde bekitilgen yntymaqtastyqtyń barlyq baǵyttary kórinis tapqan. Sonymen qatar, qazirgi zamanǵy álem damýynyń jańa úrdisteri men syn-qaterleri eskerilgen barynsha tyǵyz qarym-qatynastar da qamtylǵan», dedi E. Ydyrysov.
«Qara qurlyqpen» aradaǵy dıplomatııalyq qatynastardy damytýdyń mańyzdylyǵy týrasynda sóz qozǵaǵan mınıstr: «Osydan birneshe apta buryn Memleket basshysynyń Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda bizdiń elshiligimizdi ashý týraly Jarlyqqa qol qoıǵany belgili. Al kelesi jyly biz Efıopııada elshilik ashýdy josparlap otyrmyz. Jalpy alǵanda, Ońtústik Afrıka Respýblıkasy – mańyzdy saıası, ekonomıkalyq rólge ıe memleket. Ol – «G20» tobynyń múshesi. Al Efıopııa bolsa, kúsh alyp kele jatqan óńirlik mańyzdy el ǵana emes, Afrıka qurlyǵynyń saıası astanasy, Afrıkalyq Odaqtyń shtaby ornalasqan el retinde de tartymdy bola túsedi», dedi E.Ydyrysov osy rette aǵymdaǵy jyly Qazaqstannyń Afrıkalyq Odaqqa baqylaýshy el mártebesin alǵanyn atap kórsetip, munyń eldik saıası, ekonomıkalyq múddeni ilgeriletýde septigi tıetinin jetkizdi.
Mınıstrdiń aıtýynsha, Qazaqstan úshin Latyn Amerıkasy baǵytynda da jaǵymdy perspektıvalar ashylmaq. Onyń ishinde Brazılııa, Chılı, Argentına men Meksıka sekildi elderdiń orny bólek. Kelesi jyly biz Qazaqstannyń elshiligin osy óńirdegi jetekshi memleketterdiń biri – Meksıkada ashýdy josparlap otyrmyz», degen Syrtqy ister mınıstri qazaqstandyqtardyń Brazılııaǵa vızasyz-aq baryp kele alatynyn aıtyp ótti. Bul degenimiz, álemge áıgili dop dodasy – fýtboldan álem chempıonatyn otandastarymyz esh kedergisiz osy elge baryp kóredi degen sóz emes pe.
Jýrnalıster tarapynan qoıylǵan saýaldardyń barlyǵyna jaýap bergen mınıstr óz sózinde birqatar statıstıkalyq málimetterdi de keltirip ótti. «2013 jyly Ortalyq Azııa baǵytynda memleket basshylary deńgeıindegi 4 kezdesý, premer-mınıstrler deńgeıindegi 2 kezdesý, syrtqy ister mınıstrleri deńgeıindegi 3 kezdesý ótkizildi. Ekijaqty 12 qujatqa qol qoıyldy, onyń ishinde О́zbekstanmen strategııalyq seriktestik týraly kelisim, salalyq kelisimder, yntymaqtastyq baǵdarlamalary bar», dedi ol.
Syrtqy saıasattaǵy endigi bir mańyzdy másele – jaqyn kórshi Qytaımen aradaǵy qarym-qatynas. Osy rette Qazaqstan men Qytaı transshekaralyq ózenderdi bólý týraly kelisimge kelýge múddeli, degen mınıstr aǵymdaǵy jyly Syrtqy ister men Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne sý resýrstary mınıstrlikteri birlese otyryp, shektes eldermen transshekaralyq ózenderdi paıdalaný jáne qorǵaý máseleleri boıynsha saraptamalyq keńes qurǵanyn aıtyp ótti. «Keńes óz jumysynda Qytaı baǵytyndaǵy máselelerge úlken nazar aýdardy. Erekshe toqtala ketetin taǵy bir jaıt, Qytaı tarapynan da sý máselesi boıynsha osyndaı múddelilik bar jáne osy eldiń bul máselede tek Qazaqstanmen ǵana belsendiligi baıqalady. Al 2001-2013 jyldar aralyǵynda transshekaralyq ózenderdi paıdalaný men qorǵaý jónindegi Qazaqstan-Qytaı birlesken komıssııasynyń 10 otyrysy ótti. Nátıjesinde osy baǵytta 7 ekijaqty kelisimge qol qoıyldy. Jaqyn perspektıvada Astana men Beıjiń eki eldiń arasyndaǵy 24 transshekaralyq ózennen sý bólýler týraly kelisimge qol qoıýǵa múddelilik tanytyp otyr», dedi E. Ydyrysov.
Sonymen qatar, Syrtqy ister mınıstrligi tarapynan sý salasynda Qazaqstannyń Reseımen yntymaqtastyqty damytý máselelerine de úlken nazar aýdarylyp otyrǵanyn jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstan men Reseı arasynda sýǵa qatysty barlyq máselelerde konsensýsqa kelýshilik bar.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
