Medısına • 03 Aqpan, 2021

Jastar densaýlyǵy týraly «shyndyq»

603 ret kórsetildi

Dóńgelegen dúnıeniń keleshegi jas­tardyń qolynda bolsa, ol bolashaqtyń jarqyn bolýy jelkildep ósip kele jatqan urpaqtyń densaýlyǵy men bilimine baılanysty ekenin bilemiz. Ulttyń endi bir býyn almasqannan keıingi bolmysy búgingi jasóspirimderdiń tárbıesi men densaýlyǵyna táýeldi bolyp qalatynyn osy máselemen tikeleı aınalysatyn halyqaralyq uıymdar udaıy aıtyp keledi.

Máselen, taıaýda elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men BUU Turǵyn halyq sa­lasyndaǵy (IýNFPA) qory jastardy reprodýktıvti densaýlyq týraly habardar etý úshin arnaıy veb-saıtty iske qosty. Iаǵnı Shyn.kz jańa kommýnıkasııa quraly eldegi jastardy óz densaýlyǵyn qorǵaýǵa jáne yńǵaıly qyzmetterge qol jetkizýge baǵyttaıdy.

Jasóspirimder men jastarǵa jáne olar­­dyń ata-analary úshin reprodýktıvti den­saýlyq týraly aqparat beretin baılanys paketinde veb-saıt, mobıldi qosymsha jáne Telegram kanalyndaǵy chat-bot bar. Bul quraldar Qazaqstan Úkimetiniń qol­daýymen jastardyń densaýlyǵy men ál-aýqatyna ınvestısııa salýdy jalǵastyrý maqsatynda daıyndalǵan. Atalmysh joba ulttyq strategııalarda kórsetilgen, sonymen qatar Naırobı sammıtinde de bul týraly jarııalanǵan.

Osy arada elimizdiń Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men IýNFPA Jastar densaýlyq ortalyqtaryn (JDO) nyǵaıtýda alǵa jyljydy deýge bolady. Alaıda qoldaǵy derekter osy isti ilgeriletip, uzaq merzimdi maqsattarǵa jetý úshin áli de kóp eńbektenýge týra keletindigin ańǵartyp otyr.

Baılanys quraly jastarǵa arnalǵan qyzmetterdi kúsheıtip, turaqty damý strategııasyn ázirleýmen qatar, eldegi Jas­tar densaýlyq ortalyqtaryn qarjy­landyrýdy kózdeıdi. Sonymen qatar JDO mamandarynyń jumysyn retteıtin bir­qatar hattamalar daıyndaýǵa úles qosyp, psıhologııalyq jáne zańdyq keńes beredi. Jastar ortalyqtaryn «resýrstyq» ınstıtýttarǵa aınaldyrý úshin qoldaý kórsetedi.

«Jastar densaýlyq ortalyǵy kámeletke tolmaǵandarǵa medısınalyq-psıhologııalyq kómek kórsetetin densaýlyq saqtaý sýbek­tilerine aınalmaq. Olardyń basty maqsaty – jasóspirimder men jastar arasynda salamatty ómir saltyn nasıhattaý, re­prodýktıvti densaýlyqty qorǵaý, onyń ishinde erte jynystyq belsendiliktiń aldyn alý, kontraseptıvterdi qoldaný, qalaýsyz júktiliktiń aldyn alý, otbasyn josparlaý jáne jynystyq jolmen beriletin ınfeksııalar týraly aqparattandyrý», deıdi Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Ajar Ǵınaıat.

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi IýNFPA-nyń qoldaýymen ótkizgen zertteýi kór­setkendeı, 15-19 jas aralyǵyndaǵy jas­­­­óspirimderdiń 30%-y jynystyq qa­ty­nastyń ne ekenin biledi. Biraq kópshiligi saqtanbaıdy, al basym kópshiligi, ıaǵnı 90%-y áli kúnge deıin daýasy tabylmaǵan AITV jáne JITS keselderi týraly habarsyz.

«Jastardyń bolashaqta balaly bolý densaýlyǵyna ınvestısııa salýmen qatar, olardyń óz densaýlyǵy týraly sanaly sheshimder qabyldaý, nekege turýdy keıinge qaldyrý jáne júktilikti josparlaý quqyǵyn qosa alǵanda, óz quqyqtaryn bilý jáne júzege asyrý, jynystyq qolsuǵýshylyqtan bas tartý, mamandardan keńes alý quqyǵy, jynystyq jolmen beriletin juqpaly aýrýlardyń aldyn alý jáne emdeý quqyqtary men múmkindikterin keńeıtýdi bildiredi. Jastarǵa naqty jáne zamanaýı aqparat beretin, olarǵa arnalǵan densaýlyq saqtaý qyzmetteri – osy quqyqtarǵa qol jetkizýdiń kilti. Sondyqtan bul kommýnıkasııalyq ónimder jastarǵa óz densaýlyǵyna jaýap­kershilikpen qaraýǵa jáne sanaly sheshim qabyldaýǵa múmkindik beretin taǵy bir qadam bolady dep úmittenemiz», dedi  BUU-nyń halyqty qonystandyrý salasyndaǵy qorynyń Qazaqstandaǵy ókili (IýNFPA) Djýlııa Valeze.

Shyn.kz veb-saıty men mobıldi qosymsha jáne Telegram kanalyndaǵy chat-bot Qazaqstandaǵy IýNFPA-nyń tehnıkalyq qoldaýymen, sondaı-aq  ulttyq sarapshylar tobymen birlesip quryldy.

«SHYN – shynymen aıtqanda...» jobasy jastar densaýlyǵy týraly qanshalyqty shyndyqty aıtatynyn ýaqyt kórsetedi.

Sońǵy jańalyqtar

Ulylar úndestigi

Qazaqstan • Keshe

Baǵa baqylanady

Qarjy • Keshe

Meıirim shuǵylasy

Rýhanııat • Keshe

Kedergisiz orta kerek

Qoǵam • Keshe

Sıfrly damý: Jańa betburys

Tehnologııa • Keshe

Mahabbat áýeni

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar