Joǵarǵy Sottyń qylmystyq ister jónindegi alqa tóraǵasy Ábdirashıd Júkenovtiń aıtýynsha, respýblıka sottaryna 2019 jylǵa (38 053) qaraǵanda, 2020 jyly (37 758) qylmystyq isterdiń túsýi 0,8%-ǵa azaıǵan. Úkim shyǵarylǵan ister sany 9,1%-ǵa artyq.
Sotqa deıingi jedel tergeý, kelisý jáne buıryq tártibinde is júrgizý sekildi jeńildetilgen rásimderdiń keńinen qoldanylǵandyǵy atap ótildi.
Qazaqstannyń «túrme ındeksi» boıynsha jaǵdaıy 5 pozısııaǵa jaqsardy. 2020 jyly 11,8 myń elektrondy is qaraldy, bul 2019 jylmen salystyrǵanda 25%-ǵa kóp. Alqabılerdiń júktemesi (45 is) ózgerissiz qaldy. Tergeý sýdıalary materıaldardy 8,2%-ǵa artyq (shamamen 100 myń) qarap, qamaqqa jáne úı qamaqqa sanksııa berýden jıi bas tartty. Azamattar olarǵa kóbirek júgine bastady.
2020 jyly sottalǵandar sany 10%-ǵa artty (27 myńnan 30 myńǵa). Qylmystar boıynsha aqtaý úkimderi 2019 jylmen salystyrǵanda 3,3%-ǵa jáne 2018 jylmen salystyrǵanda 18%-ǵa kóbeıdi. Sottardyń qylmystyq isterdi toqtatýy (myńnan kem) sotqa deıingi qylmystyq qýdalaý organdarynyń ońaltýǵa keletin jáne kelmeıtin negizder boıynsha aqtaý áreketterimen baılanysty ekeni atap ótildi.
Spıkerdiń aıtýynsha, sotqa deıingi is júrgizý organdarynyń áreketine (áreketsizdigine) shaǵymdar 1,8%-ǵa kóp qaraldy, olardyń úshten biri qanaǵattandyryldy jáne 1 231 sheshim zańsyz dep tanyldy. Jábirlenýshilerdiń ótemaqy qoryna 1 mlrd. teńgeden astam qarajat óndirildi, bul 2019 jylǵy kórsetkishten 1,4 esege artyq. Qylmystyq jáne jasóspirimder isteri jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sottardyń isterdi qaraý sapasy jaqsarǵan.
A.Júkenov isterdi uzaq qaraýdyń obektıvti jáne sýbektıvti sebepterin, sottyń jáne árbir sýdıanyń júktemesin, onyń uıymdastyrýshylyq daǵdylaryn jáne t.b. zerdeleýdi, sondaı-aq árbir is boıynsha zań talaptarynyń saqtalýyna taldaý júrgizýdi tapsyrdy.
Joǵarǵy Sottyń azamattyq ister jónindegi alqa tóraǵasy Meırambek Taımerdenov apellıasııanyń sapasy jetkilikti deńgeıde emestigin atap ótti. Onyń pikirinshe, isterdiń 2018 jylǵy 4 mıllıonnan 2020 jyly 1 mıllıonǵa deıin azaıýy sýdıalardy daýsyz isterdi qaraýdan bosatyp, kúrdeli daýlardy qaraý sapasyn arttyrýy kerek edi. Spıker birinshi satydaǵy sottardyń kúshi joıylǵan jáne ózgertilgen sheshimderiniń artýyna jáne olarǵa isterdiń jyl saıyn (10%-dan astam) qaıtarylýyna ókinish bildirdi.
Buǵan birinshi satydaǵy sottardyń kemshilikterge jol berýi jáne oǵan apellıasııa tarapynan tıisti den qoımaıýy sebep bolǵan. Birinshi satydaǵy sot apellıasııanyń qatynasyn biletindikten, «ústirt» sheshim shyǵarady, al apellıasııa sheshimdi ózgerissiz qaldyrýǵa beıim. Buǵan kassasııaǵa ótinishhattardyń kóptep túsýi dálel.
M.Taımerdenov oblystyq sottar basshylarynyń nazaryn olardyń isterdi qaraýdan shet qalyp qoıǵandyǵyna aýdardy. Ol sýdıalardyń jumys sapasyna neǵurlym qatań talaptar qoıylatynyn atap ótti. Biryńǵaı sot praktıkasyn qalyptastyrý, tatýlastyrý rásimderin keńinen qoldaný jáne sot aktileriniń sapasyn arttyrý júkteldi.
Joǵary Sottyń mamandandyrylǵan alqa tóraǵasy Aıgúl Qydyrbaeva ÁPRK-niń qabyldanýy mańyzdy oqıǵa ekenin aıtty. Ákimshilik ádilet azamattardyń memleketke jáne sot tóreligine degen senimin arttyrady. Sottyń belsendi bolýymen ádil sheshimder qabyldanyp, ákimshilik organdardyń tártibi jaqsarady dep kútilýde.
Spıker ákimshilik isterdi qaraý sapasynyń joǵary ekenin atap ótti. Qaıta qaraý nátıjeleri boıynsha kassasııada birinshi jáne apellıasııalyq satylardaǵy sottardyń 107 qaýlysynyń kúshi joıylyp, 29 qaýlysy ózgertildi. Sonymen qatar, sottarǵa túsetin ákimshilik isterdiń 22%-ǵa tómendeýine (2020 jyly – 293 myń, 2019 jyly – 377 myń) zańnamalyq túzetýler sebep bolǵan: nátıjesinde ÁQBtK-niń 434-baby quramynyń kóp bóligi (usaq buzaqylyq) IIM-niń quzyryna berildi.
Spıker sottardyń balamaly jaza – aıyppuldy qoldaný múmkindigin talqylamastan, barynsha qatań jaza taǵaıyndaýyna narazylyǵyn bildirdi. О́ıtkeni, qamaqqa alý saldarynan kámeletke tolmaǵan balalar ata-ana qamqorlyǵynsyz qalyp, shańyraq shaıqalady.
Masań kúıde kólik júrgizgeni úshin jaýaptylyqtyń kúsheıýine baılanysty 2020 jyly ákimshilik qamaqqa alý kórsetkishi artty. Pandemııaǵa baılanysty ÁQBK-niń jıi qoldanylmaıtyn baptary: tótenshe jaǵdaıdy buzǵany úshin qamaqqa alý jáne osy kezeńde quqyq buzýshylyq týǵyzatyn áreketter kóbeıgen.
A.Qydyrbaeva apellıasııa birinshi satydaǵy sottardyń zańsyz aktilerin bir ǵana negiz – merzimdi ótkizip alý boıynsha ózgerissiz qaldyrǵanyn basa aıtty. Spıker istiń mán-jaıyn muqııat jáne jan-jaqty zerttep, olardy durys resimdeý qajettigin atap ótti.
Normatıvtik quqyqtyq bazany jetildirý jáne ÁPRK boıynsha túsindirý jumystaryn júrgizý basym mindetter retinde belgilendi. Osylaısha, jańa sottardyń sapaly quramyn qalyptastyrý, daýdy sheshýdiń balamaly jáne sotqa deıingi tásilderin damytý qajet.
Keńeste JS Departamentiniń basshysy Naıl Ahmetzakırov pen Sot tóreliginiń sapasy jónindegi komıssııa tóraǵasy jáne JS sýdıasy Larısa Shepeleva baıandama jasady.
Jıyndy JS Tóraǵasy Jaqyp Asanov túıindedi. Ol sot tóreliginiń sapasyna, ásirese, birinshi satydaǵy sot sheshimderiniń jıi kúshi joıylyp, ózgeretindigin synǵa aldy. Oblystyq sot tóraǵalary men JS alqalarynyń nazaryn osyǵan aýdarýdy tapsyrdy.
«Qazir zaman basqa. Eshteńeni jasyrý múmkin emes: bári de kórinip turady. Sybaılas jemqorlyq, zańsyz sot aktileri, sýdıalardyń ádepsizdigi úshin jaýaptylyq kúsheıtiledi», - dedi ol.
