«Biz basqarylatyn ýrbanızasııany eskerip, damý oshaqtaryn júıeli ilgeriletýge kúsh salamyz. О́ńirlerdi, qalalardy, aýdandar men aýyldardy ózara baılanystyratyn ınfraqurylymdy jaqsartýǵa basymdyq beriledi. Jańa standarttarǵa sáıkes 3 500-den astam aýyldy jańǵyrtamyz. Aınalasyndaǵy eldi mekenderdiń tiregi sanalatyn árbir aýylǵa baratyn joldar men respýblıkalyq mańyzy bar kúre joldar 100 paıyz jóndeledi», dedi Memleket basshysy.
Osy oraıda kórshiles eldermen shekaradaǵy aýyldardyń áleýmettik jaǵdaıy tolyq sheshimin tapty ma? Shekara shebinde otyrǵan aýyldarda qordalanǵan qandaı másele bar? Mine, osyndaı saýaldardy ortaǵa tastaýymyzdyń mynadaı sebebi bar. О́ıtkeni shekara – táýelsiz eldiń qaqpasy. Demek, kórshi eldermen shekarada otyrǵan aýyldardyń áleýmettik-turmystyq ahýaly talapqa saı bolýy kerek. Biraq ózge óńirlerdi qaıdam, Atyraý oblysynyń Reseıdegi Astrahan óńirimen shektesetin beldeýindegi aýyldar týraly olaı deı almaımyz. Máselen, Qurmanǵazy aýdanynyń shekaraǵa taıaý ornalasqan aýyldarynda turǵyndardy tolǵandyrǵan máselelerdiń túıini áli tolyq tarqatylǵan joq. Azǵyr aýyldyq okrýginiń ortalyǵy – Balqudyq aýylynyń turǵyny Mansur Qýanyshálıevtiń aıtýynsha, birneshe másele sheshimin tappaı otyr.
– Bizdi qınaıtyn basty másele – jol. Aýdan ortalyǵyna qatynaıtyn joldyń jaıyn elimiz táýelsizdik alǵaly beri qozǵap kelemiz, – deıdi ol. – Sońǵy 30 jylda oblysty basqarǵan ákimderdiń bárine qulaqqaǵys ettik. Turǵyndarmen kezdesýge kelgen Parlament Senaty men Májilisiniń depýtattaryna da aıttyq. Biraq jolǵa kúrdeli jóndeý jasalǵan joq.
Qurmanǵazy aýdandyq máslıhatyna birneshe ret depýtat bolyp saılanǵan qoǵam belsendisi Mansur Qýanyshálıev qozǵaǵan másele «7 razezd-Asan-Súıindik-Balqudyq» avtomobıl jolyna qatysty bolyp otyr. Bul – Súıindik, Balqudyq, Jalǵyzapan, Azǵyr, Eginqudyq, Batyrbek, Qońyrterek, Úshtaǵan, Asan eldi mekenderiniń turǵyndaryn aýdan ortalyǵyna jetkizetin birden-bir kúretamyr. Alaıda olar bul jolmen júrýdiń azabyn tartyp keledi. Ásirese atalǵan aýyldardaǵy kelinderdiń júregi ábden shaılyqqan. Sol sebepten, olar aıy-kúni jaqyndaǵanda, aýdan ortalyǵyna emes, shekaranyń arǵy betindegi Reseıdiń Qarabaıly qalasyna baryp, sondaǵy perzenthanada bosanýǵa májbúr.
– Bizdiń okrýgtiń kelinderi Qarabaıly qalasyna baryp, bosanǵandy jón kóredi. Onyń sebebi – bireý. Aýdan ortalyǵy – Qurmanǵazy aýylyna deıingi aralyq 260 shaqyrymdy quraıdy. Al Qarabaıly qalasyna deıin 56 shaqyrym. Sonda qaısysy jaqyn? Árıne, Qurmanǵazydan góri Qarabaılyǵa barǵandy qolaıly kóredi. О́zimniń áıelim de 2014 jyly Qarabaılyǵa baryp, bosanyp keldi. Sol kezde bosanǵany úshin 10 myń rýbl tóledik, – deıdi Azǵyr aýyldyq okrýginiń ákimi Jasulan Jamanqulov.
Ras, buryn bul okrýgte 25 oryndyq aýrýhana bolǵan. Biraq Densaýlyq saqtaý mınıstriniń buıryǵyna sáıkes ońtaılandyrýdyń jeleýimen jabylypty. Sebep – eldi mekendegi turǵyndar sanynyń 5000 adamǵa jetpeýi. Qazir 10 orynǵa arnalǵan bólimshe bar. Onyń beseýi – eresekterge, beseýi balalarǵa arnalǵan. Bólimsheniń aǵa dárigeri Sara Muhanálıevanyń málimetinshe, atalǵan okrýgten 2018 jyly segiz, 2019 jyly jeti jas ana Qarabaıly qalasynda bosanypty. Al byltyrǵy 15 naýryzǵa deıin eki balanyń kindigi Reseıde kesildi.
– Okrýgte bala bosaný jasyndaǵy 300-den astam ana bar. Júkti analardy esepke alyp, olardy jeti aılyǵynda aýdandyq ortalyq emhanaǵa jiberemiz. Júkti analardyń arasynda Qarabaılyda bosanatyndar baryn joqqa shyǵarmaımyz. Kórshi eldiń dárigerleri qazaqtyń kelinderine kesar tiligimen bosanýdy usynady. Jas analarǵa obal ǵoı. Keıin bala kóterýi qıyndaı túsedi, – deıdi Sara Muhanálıeva.
Reseıdegi perzenthanaǵa jetý de ońaı emes. О́ıtkeni eki el shekarasyndaǵy «Balqudyq-Qarabaıly» jeńildetilgen ótkizý beketinen ótkizýdiń ózindik tártibi bar. Shekaradan qyzmettik kóliktiń ótýine ruqsat joq. Turǵyndar tańǵy saǵat 8:00-den keshki 21:00-ge deıin tek jeke ıeliktegi kóligimen óte alady. Alaıda byltyrǵy 15 naýryzdan beri karantınge baılanysty shekaradan ótýge tyıym salynypty.
– Qarabaıly qalasyndaǵy perzenthanada dúnıege kelgen qazaq balalaryna buryn qyzyl tústi anyqtama beriletin edi. Qazir ony Reseı Federasııasynyń týý týraly kýáligimen almastyrdy. Kýálikte «Týǵan jeri – Reseı Federasııasy» degen jazý bar, – deıdi Mansur Qýanyshálıev. – Árıne, qaıda baryp bosanamyn dese de árkimniń óz erkinde ǵoı. Desek te, Qarabaılyda bosanǵan analar aqsha tóleıdi. Nege biz analardy kórshi eldiń dárigerlerine kiriptar etemiz? Bizdiń táýelsiz elimiz bar. Otandyq medısınamyz eńse tiktedi. Biraq shekaradaǵy aýyldarda analar bosanatyn perzenthanasy bar ýchaskelik aýrýhanany jaýyp tastadyq. Al analar aýdan ortalyǵyna joldyń nasharlyǵynan jete almaıdy. Sanavıasııa shaqyrý úshin kórshi eldiń áýe kúshteri qorǵanysynan ruqsat alý kerek. Bul netken májbúrlik?
Endi shekaradaǵy aýyldarda turatyn analar karantınge baılanysty shekara jabylǵannan beri aýdan ortalyǵyna, tipti Atyraý qalasyna kelip bosanýǵa májbúr. Aýdan ortalyǵyna deıin kólikpen 7-8 saǵat jol júrý kerek. Al joldyń jaıyn júrgen biledi. Tolǵaǵy qysqan analar qursaǵynda toǵyz aı terbelgen balany ómirge ákelýi úshin jol azabyna amalsyz kóndigedi. Sol sebepten, qoǵam belsendisi Mansur Qýanyshálıev úsh okrýgke ortaq bir ýchaskelik aýrýhana ashýdyń qajettigin alǵa tartady.
– Aýdan ortalyǵynan shalǵaıdaǵy Asan, Azǵyr, Súıindik okrýgterinde 7 myńǵa jýyq turǵyn tirkelgen. Azǵyr aýylyna taıaý jerde kezinde 17 ret jerasty synaǵy jasalǵan «Azǵyr» áskerı polıgonynyń zardabyn tartyp otyrǵandar áli de bar. Túrli syrqaty bar turǵyndarǵa, júkti analarǵa aýdan ortalyǵyna jetý áste ońaı emes. Sondyqtan úsh okrýgke ortaq bir ýchaskelik aýrýhana ashylǵanyn qalaımyz. Onda perzenthana da bolǵany jón. Biraq úsh okrýgtiń turǵyndary kórgen qıyndyqty túsinetin jan bar ma? – deıdi ol.
Prezıdenttiń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy bar. Jaqynda Parlamenttiń alǵashqy otyrysynda jańa standartqa saı 3500-den astam aýyldyń jańǵyrtylatynyna toqtaldy. Osyǵan oraı shekaradaǵy aýyldardyń áleýmettik-turmystyq ahýalyn jaqsartýdyń keshendi baǵdarlamasyn jasaqtaý qajet sekildi. О́ıtkeni táýelsiz eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń bir barometri shekaradaǵy aýyldardy meken etken turǵyndardyń turmysynan, ondaǵy bilim berý, medısına salasynyń jaı-kúıinen, ınfraqurylymdarynan anyq baıqalyp turady. Al Atyraýdyń Reseıdegi shekaradaǵy aýyldary mundaı talapqa saı emes. Demek, taqtaıdaı tegis joly da, ýchaskelik aýrýhanasy da joq úsh okrýgtegi turǵyndardyń janaıqaıyna Úkimet nazar aýdarýy tıis.
Ásirese, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı qazaqtyń sanyn kóbeıtýden bas tartpaıtyn jas analardyń kórshi eldiń dárigerlerine amalsyz júginetinin bile me eken? Analary amalsyzdan Reseıde bosanyp, jat jerde dúnıege kelgen qazaq balalarynyń ózge eldiń týý týraly kýáligin alýy Úkimetti oılantpaı ma? Olar erjetken soń «Nege meniń týǵan jerim – Reseı Federasııasy?» dep saýal qoıar bolsa, onyń jaýabyn kim beredi?
El shebindegi turǵyndardyń osyndaı máselesine oraı Úkimet shuǵyl sheshim qabyldamasa, shekaradaǵy aýyldar ýrbanızasııaǵa ushyraıtyny anyq. Sebebi úsh okrýgte de turǵyndar tek tórt túlikpen ǵana kún kórip otyr. Basqa óndiris orny joq. Aýyl jastary jumys izdep, qalaǵa ketip jatyr. Jyl ótken saıyn turǵyndardyń sany azaıa berse, el shebindegi aýyldar kartadan joıylyp ketýi ǵajap emes. Al táýelsiz eldiń shekarasy eshqashan bos qalmaýy tıis.
Mine, osyndaı sebeptermen shekaradaǵy aýyldardyń turǵyndary Úkimetke úmit artyp otyr.
Atyraý oblysy
