Qazaqta «jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» degen naqyl bar. Osy sózimizdi halyq ıgiligine qyzmet etýde eren eńbegimen zor úles qosyp kele jatqan azamat, Parlament Májilisiniń depýtaty, saıası ǵylymdar doktory, professor Serikjan Qanaevqa arnap aıtsaq artyqtyǵy joq.
Qazaqta «jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» degen naqyl bar. Osy sózimizdi halyq ıgiligine qyzmet etýde eren eńbegimen zor úles qosyp kele jatqan azamat, Parlament Májilisiniń depýtaty, saıası ǵylymdar doktory, professor Serikjan Qanaevqa arnap aıtsaq artyqtyǵy joq.
О́ziniń eńbek jolyn 1971 jyly Qaraǵandy qalasynda elektr júıesi jelisin jóndeýshi bolyp bastaǵan Sekeń keńes áskeri qatarynda boryshyn atqarǵan soń, Máskeýde komsomoldyń joǵary mektebinde oqýdy bitirip, óziniń týǵan qalasyndaǵy oblystyq komsomol komıtetinde nusqaýshy, oblystyq partııa komıteti lektorlar tobynyń jetekshisi sııaqty partııa organdarynda eńbek etti. Keıin KOKP Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń aspırantýrasyn bitirdi. 1991-2000 jyldar aralyǵynda Mınıstrler Kabıneti men Prezıdent Apparatynda, Densaýlyq saqtaý, bilim jáne sport mınıstrliginde san salaly qyzmetter atqaryp, baı tájirıbe jınaqtady.
2005 jyly Prezıdent Ákimshiligi Áleýmettik-saıası bóliminiń bas ınspektory qyzmetine kelgennen bastap, Serikjan Zıadanulynyń eńbek jolynda búginge deıin jalǵasyp kele jatqan, ózekti, sapalyq turǵydan jańa bir baǵyttyń aıqyndalǵanyn kóremiz. Ol halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy men hal-ahýalyn kóterý jolyndaǵy qyzmeti bolatyn. «Otan» respýblıkalyq saıası partııasy Ortalyq apparatynyń jetekshisi, Qaraǵandy qalasy ákiminiń orynbasary, Prezıdent Ákimshiligi Memlekettik baqylaý jáne kadr qyzmeti bóliminiń meńgerýshisi, Prezıdent Ákimshiligi Memlekettik baqylaý jáne uıymdastyrý-aýmaqtyq bóliminiń meńgerýshisi qyzmetteri respýblıka óńirlerindegi halyq pen onyń áleýmettik-ekonomıkalyq ál-aýqatyn kóterý máselelerin sheshýmen tyǵyz baılanysty edi.
Keıin, Parlament Májilisine depýtat bolyp saılanǵan kezde, Sekeńdi birden Májilistiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń músheligine engizý joǵaryda atalǵan mańyzdy máselelerdi sheshýde mol tájirıbe men basqarý isindegi biliktiliktiń onyń boıynda jınaqtalýyna baılanysty desek, qatelespeımiz.
Prezıdent Ákimshiliginiń Memlekettik baqylaý jáne aýmaqtyq-uıymdastyrý jumysy bóliminiń meńgerýshisi (2007 – 2012 jj.) qyzmetin atqarǵan jyldary respýblıka óńirleriniń damýyna erekshe kóńil aýdardy. О́ziniń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalaǵan «Teńdeı damýdyń tetikteri» atty maqalasynda óńirler arasyndaǵy damýdyń árkelkiligi men sáıkessizdiginiń negizgi sebepteri men olardyń áleýmettik saldarlaryna ǵylymı turǵydan tereń taldaý jasady. Sonymen qatar, óńirler ekonomıkasyn neǵurlym ońtaıly uıymdastyrý, qorlardy barynsha tıimdi paıdalaný, básekege qabilettilikti kúsheıtý, jańa óndiristerdi qurý arqyly ekonomıkany ártaraptandyrý sııaqty mańyzdy mindetterdi sheshýdiń joldaryn qarastyrdy. Bul atalǵan mindetterdi sheshýde barlyq deńgeıdegi basshylardyń jaýapkershiligin kúsheıtý jáne jumystarynyń nátıjeliligin arttyrý jolynda ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar qyzmetin baqylaý men baǵalaýdyń jańa tetikterin meńgerýdiń qajettiligin alǵa qoıdy. Osy máseleler búgingi tańda da ózekti bolyp otyr.
Keıin Parlament Májilisi depýtaty bolǵanda da S.Qanaev óńirler máselesin nazardan tys qaldyrǵan joq. Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń otyrysynda «Monoqalalardy damytý» baǵdarlamasy boıynsha baıandama jasap, onda monoqalalardy aıaǵynan turǵyzý úshin aldymen kásiporyndar ashý kerek ekenin, al munyń ózi ondaǵy kóptegen áleýmettik problemalardy, ásirese, jumyssyzdyq máselesin sheshýdiń birden-bir joly ekenin qadap aıtqan bolatyn. «Monoqalalardyń problemalary búgin týǵan jaıt emes. Ol kóp jyldan beri qordalanǵan máseleler. Monoqalalarǵa kelesi jyly 37 mlrd., 2015 jyly 48 mlrd. teńge bólinip otyr. Osy 27 qalaǵa, men oılaımyn, bul – úlken qarajat. Osy qarjynyń arqasynda jańa jumys oryndary da bolady, bıznes te damıdy», degen ol istiń mán-jaıyn tolyq ashyp bergen edi.
Májilis otyrysynda keıbir ótkir máseleler boıynsha halyq qalaýlylary tyǵyryqqa tirelip qalǵanda, Sekeń ózine tán týrashyldyq pen óziniń baı áleýmettik-saıası tájirıbesine súıene otyryp, utymdy sheshim taýyp ketetin kezderi de bar. Oǵan mysal retinde myna bir bolǵan jaıtty aıta ketken jón. El Úkimeti Májiliske «Qazaqstannyń keıbir zańnamalyq aktilerine jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Qazaqstannyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik basqarý organdary arasyndaǵy ókilettikterdiń arajigin ajyratý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalaryn engizgeni málim. Bul jobalar Prezıdenttiń 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy Joldaýyn, sondaı-aq, Memleket basshysynyń Jarlyǵymen bekitilgen Jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýdyń, tujyrymdamasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan edi. Úkimet jańa tetikti – aýyl, kent jáne aýdandyq deńgeıdegi qala turǵyndaryna jergilikti qoǵamdastyqtyń jıyndaryn (shod) shaqyrýdy usynady. Úkimettiń ustanymynsha, osy jıyn-shodtar arqyly turǵyndar jer-gilikti mándegi barynsha mańyzdy máselelerdi sheshýge tikeleı qatystyrylady. Áıtkenmen, qalaýlylar sol jıyn-shodtarda eldi mekendegi barlyq turǵyndar pikiriniń eskeriletindigine kúmándanady. «Bul jergilikti jurtshylyqtyń jik-jik bolyp, arazdasýyna, rýshyldyq bólinýshiliktiń kúsheıýine yqpal etpeı me?», – dep qaýip qylady olar.
«Bul jerde neden alańdap otyrmyz? – dedi depýtat S.Qanaev. –Qazirden biz kórip otyrmyz, bir aýyldyń tórt buryshynda tórt beıit bar! Bólinip jatyr. Erteń qalaı bolady? Biz qazir zańmen osyǵan jol berip, qyrqystyryp, ári qaraı bólinýine múmkindik beremiz. Osyny baıqaý kerek. Elbasy eń birinshi kezekte birlik-yntymaq jaıyn oılaýdy qoıǵan». Osylaı degen ol jergilikti ózin ózi basqarýǵa usynylyp otyrǵan bul tetikterdi jumys tobynda arnaıy pysyqtaýdy usyndy.
Halyq qalaýlysy retinde Sekeń respýblıka óńirlerine jıi shyǵyp, Elbasynyń el aldyna qoıǵan strategııalyq maqsat-mindetterin túsindirýmen birge, óńirdiń ereksheligine sáıkes ilgerileýshilikke jetýdiń joldaryn kórsetip berýge tyrysady. Oǵan bir jaǵynan, praktıka turǵysynda Parlamentke deıin Prezıdent Ákimshiliginde óńirlerdi memlekettik turǵydan baqylaý qyzmetindegi alǵan mol tájirıbesi, ekinshiden, teorııalyq jaǵynan ǵylymnyń saıasattaný salasy boıynsha qorǵaǵan doktorlyq dıssertasııasy da múmkindik beretini sózsiz. Onyń aıǵaǵyn Sekeńniń ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi retinde ústimizdegi jyldyń sáýir aıynyń 10-ynda M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti men Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti ǵalymdary, oqytýshylary jáne stýdentterimen kezdeskendegi saparynan kórýge bolady. Osy kezdesýde depýtat eń aldymen Elbasymyz N.Nazarbaevtyń byltyrǵy jyl aıaǵyndaǵy Joldaýyna toqtalyp, asa mańyzdy qujattan týyndaıtyn mindetterdi atap kórsetti.
«Qazaqstan Respýblıkasy jer kólemi jóninen álemde toǵyzynshy orynǵa ıe. Otanymyzda 17 mıllıon adam ulty, násili jáne tegine qaramastan, tatý-tátti ómir súrip jatyr. Halqynyń sany jóninen jer betinde 63-shi oryndy ıelenemiz. Demek, osy qalpymyzdy qashanda nyq ustap, qolda bardy baǵalaıyq. Biz qazirgi elde qalyptasqan yntymaq pen tatýlyqty kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýymyz kerek. Memlekettiń bar áleýetin, sonyń ishinde agrarlyq múmkindigin tıimdi paıdalaný kerek. Demek, aýyldy jańǵyrtý isi Elbasynyń da, Úkimettiń de, qala berdi Parlamenttiń de nazarynan tys qalmaıdy», degen edi ol.
Sekeń, sonymen qatar, bilim men ǵylym jáne jas urpaqty tárbıeleý máselelerine de erekshe kóńil bóledi. Ol fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty jáne saıası ǵylymdar boıynsha doktorlyq dıssertasııalaryn eńbekten qol úzbeı júrip sátti qorǵap shyqty. 70-ten astam ǵylymı maqalalary men saıasattanýdyń ózekti problemalary boıynsha birneshe monografııalary men oqý quraldary shyqqan. Osy saladaǵy jumystarynyń nátıjesi qazir de qol úzbegen Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde qyzmet etken kezinde kórindi. «Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» ataǵymen marapattalýy osy sózimizdiń dáleli.
Elge sińirgen eńbegi joǵary baǵalanǵan Sekeńniń omyraýynda «Eren eńbegi úshin» medali men «Qurmet» ordeni jarqyraıdy. Biraq S.Qanaev úshin eń joǵary marapat halqynyń qalaýlysy retinde Parlament depýtaty atanýy edi. Serikjan Zıadanulyna osy qyzmetinde tabys pen sáttilik tileımiz.
Sataı SYZDYQOV,
L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ professory,
Kúltegin syılyǵynyń laýreaty.
