Bir myń eki júz shaqyrymdyq temirjol on alty aıda tóseldi
Keshe ótken jalpyhalyqtyq telekópirde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Jezqazǵan – Beıneý», «Arqalyq – Shubarkól» jańa temirjol jelileriniń basty joldarynyń toǵysýyna kýá boldy. Qazaqstan ekonomıkasynyń kúretamyry Shyǵys pen Batys qaqpasyn qysqa jolmen jalǵastyrady: Dostyq stansasyn Aqtaý portymen jalǵaý arqyly óndiristik júkterdiń soltústik-ońtústik baǵdaryndaǵy jetkizilý ýaqytyn únemdeıdi, Arqalyq pen Jezqazǵan qalalaryn tyǵyryqtan shyǵaryp, iri temirjol stansalaryna aınaldyrady.
Bir myń eki júz shaqyrymdyq temirjol on alty aıda tóseldi
Keshe ótken jalpyhalyqtyq telekópirde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Jezqazǵan – Beıneý», «Arqalyq – Shubarkól» jańa temirjol jelileriniń basty joldarynyń toǵysýyna kýá boldy. Qazaqstan ekonomıkasynyń kúretamyry Shyǵys pen Batys qaqpasyn qysqa jolmen jalǵastyrady: Dostyq stansasyn Aqtaý portymen jalǵaý arqyly óndiristik júkterdiń soltústik-ońtústik baǵdaryndaǵy jetkizilý ýaqytyn únemdeıdi, Arqalyq pen Jezqazǵan qalalaryn tyǵyryqtan shyǵaryp, iri temirjol stansalaryna aınaldyrady.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jańa temirjol jelileriniń qurylysyn bastaýǵa 2012 jylǵy 3 shildede ruqsat bergen bolatyn. Sol kezde Prezıdent el ekonomıkasy úshin geosaıası máni bar asa mańyzdy osy jobany barynsha qysqa merzimde aıaqtap, iske qosý jóninde tapsyrma bergen edi. Osy jobany oryndaý senip tapsyrylǵan «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy» AQ sol tusta oǵan deıin shekaralyq «Jetigen – Altynkól» men «О́zen – Bolashaq» sekildi eki temirjol teliminiń qurylysyn aıaqtap, mańyzdy iste edáýir tájirıbe jınaqtap ta úlgergen edi. Bul jobalardy iske asyrýǵa otandyq merdigerlerdiń óndiristik-tehnıkalyq áleýeti barynsha jedel jumyldyrylǵan-dy. Sóıtip, ulttyq kompanııa basshylyǵy jańa temirjol telimderin salý jóninde Elbasynyń tapsyrmasyn alysymen-aq ony júzege asyrýǵa eshbir irkilmesten birden belsenip kirisip ketti.
Táýelsizdiktiń alǵashqy kezderinen bastap-aq Memleket basshysynyń ekonomıkany damytý maqsatynda joldardy jańǵyrtý, sonyń ishinde bolashaqta úlken áleýetke ıe bolýy tıis temir-jol ınfraqurylymdaryn damytý isine erekshe nazar aýdarǵany belgili. О́ıtkeni, jol degenimiz – ekonomıkanyń kúretamyry, tirshilik arterııasy. El óńirlerin bir-birimen baılanystyryp qana qoımaı, syrtqy rynoktarǵa shyǵýǵa múmkindik beretin jańa joldar salynyp, iske qosylǵan saıyn ekonomıkamyzdyń áleýeti artyp, batys pen shyǵys arasynda, ıaǵnı búkil adamzat balasy kóz tigip otyrǵan Eýrazııalyq keńistikte geografııalyq turǵydan qolaıly ornalasqan el aýmaǵyn sol batys pen shyǵysty jalǵaıtyn altyn kópirge aınaldyra túspek. «Jezqazǵan – Beıneý», «Arqalyq –Shubarkól» jańa temirjol jelileriniń qurylysy da osyndaı asa mańyzdy strategııalyq saıasatty júzege asyrýdyń serpindi jobalary bolyp tabylady.
Mine, osy asa úlken qurylys nysanyn júrgizý isine Elbasy senimin arqalaǵan «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy» AQ belsene kiristi. Jańadan paıda bolatyn temirjoldyń qurylysyn qysqa merzimde qarqyndata júrgizý úshin onyń eki basynan bir-birine qarama-qarsy baǵytta rels qalaý tásili tańdap alynyp, jol salý isine bes myńnan astam qurylysshy tartylyp, úsh myń dana tehnıka jumyldyryldy. 46 mıllıon tekshe metr topyraq qabaty tóseldi. 37 kópir, 500 sýaǵar qubyr salyndy.
2013 jylǵy jeltoqsanda Qaraǵandy oblysyndaǵy Qoskól jáne Baıbulaq stansalaryndaǵy, Aqtóbe oblysynyń Tassaı stansasyndaǵy basty joldarǵa sońǵy temirjol relsti torkózin tósedi.
Aıta ketý kerek, jańa temirjol jelisiniń boıynda kóptegen jańa stansalar boı kóteredi. Elektr jelileri, óndiristik ǵımarattar men tehnıkalyq ımarattar, turǵyn úıler men áleýmettik maqsattaǵy nysandar kóptep salynady. Jol boıynda myńdaǵan adam turaqty jumys ornymen qamtylady. Jańa deńgeıge kóshken qurylys nysandaryna buryn qurylys materıaldary avtokólikpen jetkizilip kelse, endigi jerde jańadan tóselgen temirjol jelisimen jetkizile bastaıdy.
Bul isten beıtarap bylaıǵy jurt úshin aıta ketetin taǵy bir másele, qazirgi ýaqytta temirjol salý degenimiz, bul – tas tógip, shpal men rels qalaý ǵana emes, sonymen qatar, jańa temirjol boıynda qyzmet kórsetýge negizdelgen kóptegen qurylystardy turǵyzyp, iske qosý degen sóz. Máselen, osy joly jańa temirjol jelisiniń boıynda 48 jańa stansa boı kóteredi. Sonymen qatar, magıstraldyq jeliniń boıyna jan kirgizetin energetıkalyq nysandar, óndiristik kásiporyndar jáne áleýmettik ınfraqurylymdar qalyptasady. Al bulardyń barlyǵy bir sózben aıtqanda, qosymsha jumys oryndary degen sóz. Sóıtip, «Jezqazǵan – Beıneý» men «Arqalyq – Shubarkól» jańa jelileriniń boıynda 3500 adam turaqty jumys ornymen qamtylatyn boldy.
Onyń ústine, jańa temirjol telimderin iske qosý arqyly elimizdiń Shyǵysy pen Batysyn baılanystyratyn temirjol jelisi myń shaqyrymǵa qysqarady. Bul Qazaqstannyń qosymsha tranzıttik júk aǵyndaryn tartýyna barynsha qolaıly ahýal ornatady.
«Jezqazǵan – Beıneý» – bul Qazaqstannyń Táýelsizdik alǵannan bergi qurylysy jańadan júrgizilgen eń uzyn temirjol jelisi bolyp tabylady. Jalpy uzyndyǵy myń shaqyrymǵa jetedi.
Magıstraldyq jeli qurylysshylary bir-birine qarama-qarsy baǵytta toǵysatyndaı etip jol salý arqyly onyń salyný merzimin eki esege deıin únemdedi. «Jezqazǵan – Sekseýil» men «Shalqar – Beıneý» baǵdarynda qarsy baǵytta bastady.
«Jezqazǵan – Beıneý» temirjol jelisi men «Arqalyq – Shubarkól» temirjol jelisi paıdalanýǵa berilgen soń, Qazaqstan saýda jáne iskerlik seriktesterine Eýropa men Azııany jalǵastyratyn barynsha qysqa ári ekonomıkalyq tıimdi tranzıttik baǵyttardy usynatyn bolady.
Mine, táýliktiń jıyrma tórt saǵatynda tynbaı jumystanǵan temirjol qurylysshylary Elbasy Nursultan Ábishulymen bıylǵy telekópirde, barlyǵy 16 aıda rekordtyq merzimde basty magıstraldyq jelilerdi iske qosqandyǵy jóninde raport berdi.
Sóıtip, dál osy kúnderi 1930 jyldary Ortalyq Azııany Sibirmen jalǵaǵan ataqty Túrksib (Túrkistan – Sibir) temirjol magıstralinen keıin elimizde keń kólemde alǵash ret Qazaqstan temir jolynyń jańa epopeıasy jazylý ústinde. Bul epopeıanyń basty qundylyǵy, ol – táýelsizdiktiń epopeıasy. Bul epopeıa eldiń táýelsizdigi men ekonomıkalyq derbestigin qamtamasyz etip, qýatty Qazaqstandy qalyptastyrý maqsatynda jazylýda. Kúni erteń onyń «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdyń negizgi tetikteriniń birine aınalatyndyǵy jáne onyń negizgi quramdas bóligi bolyp tabylatyndyǵy ábden aıqyn.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
