Osy máseleni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıryqsha nazarǵa alyp, «Memlekettik qyzmetshiniń nemese kvazımemlekettik mekeme basshysynyń qos azamattyǵy anyqtalǵan jaǵdaıda olar qyzmetinen bosatylady», degen bolatyn.
Qazaqstanda eki memlekettiń azamattyǵyn qatar alyp júrgender týraly buǵan deıin de az aıtylǵan joq. Áli de aıtylyp keledi. Nege? Sebebi Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 10-baby, 3-tarmaǵyna sáıkes, elimizde qos azamattyqqa jol joq. Iаǵnı zańmen tyıym salynǵan. Osy 3-tarmaqta «Respýblıka azamatynyń basqa memlekettiń azamattyǵynda bolýy tanylmaıdy», dep anyq jazylyp tur. Shetel azamaty bir mezgilde Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bola almaıdy.
Shetel azamaty atanar kezde osy aıtylǵandardy elep-eskermedik deıtinderdiń sózine sene qoıý qıyn.
Aılasyn asyryp, kinásin jasyrǵysy kelgenderdiń basym kópshiligi mundaı qadamǵa qandaı da bir materıaldyq múddeni kózdeı otyryp baratyn sekildi. Qaltamyz qalyńdap qalsa degen oımen eki memleketten bólinetin zeınetaqyny, áleýmettik tólemderdi paıdasyna jaratady.
Ońaı oljaǵa kenelgisi kelgenderdiń sany júzdep, myńdap kezdesetinin qaıtersiz. Máselen, 2016 jyly qańtar-qarasha aılarynyń aralyǵynda elimizde qos azamattyǵy bar 581 adam osy zań buzýshylyqtary úshin ákimshilik jaýapkershilikke tartylypty. Sonyń ishinde, Qazaqstan azamatynyń tólqujatyn, jeke kýáligin zańsyz paıdalanyp kelgen 281 tulǵaǵa aıyppul salynsa, ózge memlekettiń azamattyǵyn ıelengenin habarlamaǵan 294 adamǵa tıisti shara qoldanyldy. Iаǵnı osy 294 adamnyń 166-sy aıyppul arqalap, qalǵan 128-i elden qýylypty.
Munymen jaǵdaı jaqsara qoıǵan joq. 2019 jyly Qazaqstanda qos azamattyǵy bar 500 adam anyqtalǵany belgili bolsa, 2020 jyly qańtar-qazan aılarynyń aralyǵynda 284 tulǵa qos azamattyǵy úshin jaýapqa tartyldy. Olar azamattyǵynan aıyrylǵan adamdar bola tura, Qazaqstanǵa kelý jáne osynda turý maqsatynda ózderiniń burynǵy (qazaqstandyq) qujattaryn paıdalanypty. Osy zań buzýshylyqtar úshin 266 adamǵa (277 800 teńgeden 555 myń teńgege deıin) aıyppul salynyp, 18 adam elden shyǵaryldy. Osylaısha, jyl sońynda 284 zań buzýshynyń sany 585-ke jetti.
О́tken jyldyń sońyna qaraı elimizdiń Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblystaryndaǵy eki memlekettik qyzmetshiniń qos azamattyǵy bary anyqtaldy. Bul týraly Senat otyrysynda Ishki ister mınıstriniń orynbasary Alekseı Kalaıchıdı málimdegen bolatyn. Onyń aıtýynsha, 2020 jyldyń 11 aıynda quqyq qorǵaý organdary qos azamattyqtyń 431 faktisin anyqtapty. Sonyń ekeýi – Shyǵys Qazaqstan jáne Pavlodar oblystaryndaǵy memlekettik qyzmetshiler bolyp shyqty.
Memlekettik qyzmetshilerdiń qos azamattyǵy bolýy jaǵa ustatarlyq jaǵdaı deýge bolatyn sııaqty. Nege? Sebebi jalpaq jurt bile bermeıtin, jarııalaýǵa jatpaıtyn qupııa qujattardyń basym bóligi naq osy memlekettik qyzmetshilerdiń qolynda bolmaýshy ma edi? Árıne, vıse-mınıstr alǵa tartqan eki memlekettik qyzmetshini otanyna opasyzdyq jasap, qupııa qujattardy «syrtqa shyǵardy» deýden aýlaqpyz. Máseleniń mán jaıyn tıisti organdar anyqtaı jatar. Aıtpaǵymyz, memlekettiń qupııasyn Qazaqstannyk azamattyǵy da joq adamǵa qalaı senip tapsyrýǵa bolady jáne buǵan qalaı jol berildi bolyp otyr?
Qos azamattyq – erikkenniń ermegi emes. Ol eń aldymen qoǵamnyń qaýipsizdigine, turaqtylyǵyna áser etetin qoǵaýshy kúsh!
