Balalar ádebıeti bizge tereń ómirlik tájirıbe berip qana qoımaı, jas urpaq boıyndaǵy parasatqa dúnıetanymdyq qushtarlyq, shyndyqqa súıispenshilik, aqıqatqa ińkárlik sezimderin oıatyp, adamgershilikke tárbıeleıdi, keleshegine jol ashyp, baǵyt silteıdi.
Buryndary jas urpaqty biriktirgen M.Áýezovtiń «Kókserek» áńgimesi, B.Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» povesi bolsa, qazirgi aqparattyq tehnologııalar zamanynda mazmundy, tárbıelik qural bola alatyn kitap tańdaý qıyn. Otbasylyq kitap oqý mádenıetin qalyptastyrý da qazirgi kókeıkesti máselelerdiń biri.
Osy oraıda, «Folıant» baspasy 2020-2021 jyldary jaryq kórgen balalar ádebıetiniń úzdik shyǵarmalarynyń toptamasyn daıyndady. Olardyń arasynda A. Grınniń «Alqyzyl jelkender. Hıkaıat. Tolqyn perisi», M. Tvenniń «Tom Soıerdiń basynan keshkenderi/ Geklberrı Fınniń basynan keshkenderi», «Qazaq halyq ertegileri», V. A. Obrýchevtiń «Jumbaq jer», A. Lındgrenniń «Uzynshulyq Pıppı», Dj.Svıfttiń «Gýllıverdiń saıahattary», T. Kózikoǵlýdyń «Arman kerek adamǵa», Erıh Raspeniń «Mıýnhgaýzenniń hıkaıalary», Baıanǵalı Álimjanovtyń «Álippe», Álııa Berkimbaevanyń «Dáýit ataıdyń ertegileri» týyndylary bar. Sondaı-aq, bul álemdik klassıka týyndylary alǵash ret qazaq tiline aýdarylyp, qazaqtildi oqyrmanǵa usynylyp otyrǵandyǵyn atap ótý kerek.
A.Grınniń «Alqyzyl jelkender. Hıkaıat. Tolqyn perisi» kitaby. «Alqyzyl jelkender» romany – mahabbat jaıly syrly da názik poema. Týyndy mahabbat pen úmittiń, úlken armandar men batyl qadamdardyń sımvoly. «Tolqyn perisi» Aleksandr Grınniń tanymal shyǵarmalarynyń biri. Tolqyn betimen júre alatyn ǵajaıyp qabiletke ıe ádemi qyz Frezı Grant týraly romandy oqı otyryp, armanshyl Tomas Garveımen birge «Tolqyn perisimen» jáne «Súńgýirmen» saıahat jasańyz.
Dj.Svıft «Gýllıverdiń saıahattary» kitaby. 1726 jyly, «Robınzon Krýzodan» keıin arada bar-joǵy jeti jyl ótken kezde, abyroı-dańqy Defo shyǵarmasynan kem túspeıtin osy «Gýllıverdiń saıahattary» ómirge kelgen edi. Munda áýelde otashy, keıinnen birtalaı kemege kapıtan bolǵan Gýllıverdiń dúnıeniń túkpirindegi birneshe elge jasaǵan qyzyqty saıahattary baıandalady. Bul shyǵarma – bir jaǵynan áleýmettik-saıası qarym-qatynastar jaıyndaǵy ótkir mazmundy roman-pamflet.
M. Tvenniń «Tom Soıerdiń basynan keshkenderi» kitaby. Bul klassıkalyq týyndyda Tom Soıerdiń basynan keshken qyzyqty oqıǵalary sýretteledi. Oqıǵa tili baı, túrli tartystarǵa toly. Keıipkerler jáne olardyń ómiri, dúnıetanymy arqyly sol kezdegi, ıaǵnı HVSh ǵasyrdaǵy AQSh-taǵy shaǵyn qalashyq turǵyndarynyń kúndelikti jumys tirshiligi, qarapaıym adamdardyń, dinı qyzmetkerlerdiń psıhologııasy, bolmysy, túsinigi sýretteledi.
V. A. Obrýchevtiń «Jumbaq jer» kitaby. Arktıkanyń aqshýlan muzdary arasynda beımálim araldar bolýy múmkin degen joramalǵa kóptegen zertteýshiler taıaý kúnderge deıin senip keldi. Belgili orys geology, akademık V. A. Obrýchev óz romanyna osy joramaldy negiz etip, «Sannıkov jeri» dep atalatyn araldy izdep tabýǵa attanǵan ekspedısııanyń basynan keshkenderin qyzyqtyra sýretteıdi. Kitapta osynaý jumbaq jerdiń tabıǵaty, ony mekendeıtin adamdardyń tirshilik tynysy aıshyqty beınelengen. Kórkem qııal tanymdyq qasıeti mol málimettermen sheber úılesim tapqan.
Erıh Raspeniń «Mıýnhgaýzenniń hıkaıalary» kitaby. «Folıant» baspasynyń tapsyrysymen jaryq kóretin týyndy álem ádebıetiniń altyn qoryna engen shyǵarmalardyń biri bolyp tabylady. Týyndyny qoldanýǵa tıimdi, barynsha yńǵaıly, qazirgi zaman talabyna saı erekshe dızaında usyný maqsatta birneshe maman jumyldyryldy. HÚIII ǵasyrda ómir súrgen nemis jazýshysy Erıh Raspe óziniń ǵajaıyp áńgimelerin Mıýnhgaýzen degen ázilkesh adamnyń basynan keshken oqıǵalary negizinde jazyp shyqqan.
A.Lındgrenniń «Uzynshulyq Pıppı» hıkaıalary. Álemge áıgili balalar jazýshysy Astrıd Lındgrenniń atalmysh eńbegi Shvesııada «Balaqaı jáne shatyrda turatyn Karlson» kitabynan áldeqaıda tanymal ekenin bireý bilse, bireý bile bermes. Qalamgerdiń Karın atty qyzy aýyryp qalǵanda, ár kesh saıyn kóńilin aýlaý maqsatynda shyǵarǵan áńgimesi keıinnen qyzyqty hıkaıatqa aınaldy. Aıtqanǵa kónbeıtin balanyń psıhologııasyn negizge ala otyryp jazylǵan shyǵarma bul kúnge deıin álemniń 80-ge jýyq tiline aýdarylǵan. Qazaq tiline alǵash ret aǵylshyn tilinen aýdarylyp otyrǵan «Uzynshulyq Pıppı» qazaq tilinde kitap oqıtyn oqyrman qaýymnyń da ádebıet pen kitapqa degen qurmetin eselendiredi dep úmittenemiz.
«Qazaq halyq ertegileri» jınaǵy. Kerqula atty Kendebaı, Taýsoǵar men Kóltaýy- sardy joldas etken Er Tóstik, altyn saqasyn izdegen bala, Aı astyndaǵy Aıbarsha sulý men Kún astyndaǵy Kúnikeı qyz – halyq ertegileriniń qaharmandary barsha muratyna jetip, balanyń qııalyna qanat bitiredi. Erteginiń kez kelgen keıipkeri – aqyldy tasbaqa men qoıan, qarǵa men kirpi, tipti kishkentaı qumyrsqanyń ózi meıirimdilikke, izgilikke baýlıdy.
Belgili balalar jazýshysy Álııa Berkimbaevanyń «Dáýit ataıdyń ertegileri». Dáýit ataıdyń ertegilerindegi keıipkerlerdiń soǵystan keıingi qıyn-qystaý zamandaǵy aýyrtpalyqqa qaramastan, júrekterindegi rýh-jigerdi, adamgershilik pen meıirimdilik qasıetterin joǵaltpaı, naǵyz dos, qaıyrymdy adam bolyp qalýy júrekke jylý uıalatady. Talaı ýaqyt boıy nan kórmeı, qaqaǵan qystyń aıazyna tótep bergen ul-qyzdar bizge qarapaıym zattardyń qadirin baǵalaı bilýdi úıretedi. «Dáýit ataıdyń ertegileri» - kishini de, úlkendi de baýrap alatyn sıqyrly ǵajaıyp ertegilermen úılesim tapqan tereń, maǵynaly da mándi týyndy. Avtory – belgili balalar jazýshysy Álııa Berkimbaeva.
T. Kózikoǵlýdyń «Arman kerek adamǵa» eńbegi. «Armansyz adam – qanatsyz quspen teń» demekshi, arman adamdy qanattandyrady, alǵa jeteleıdi, yntalandyrady, kúsh syılaıdy. Jolyńa óz sáýlesin shashyp, bıik maqsattarǵa jeteleıdi, ómirden ózińdi tabýǵa kómektesedi. Bizdiń keıipkerimiz Sınannyń da óz armany bolatyn. Ol bala kezinen sýretshi bolýdy armandaıtyn. Alaıda qolyna qylqalamyn alyp, endi otyra bergende bir is daıyn turatyn. Sóıtip, súıikti isine qansha kóńil bólgisi kelgenimen, ýaqyt óte berdi, óte berdi. Kúnderdiń kúninde gazettegi habarlandyrýdy kózi shalyp, júrek túbindegi armany qaıta oıandy.
Belgili aqyn, dramatýrg, jazýshy, satırık, aıtys aqyny, kınorejısser, ádebıet pen óner zertteýshisi Baıanǵalı Álimjanovtyń «О́leń-Álippe» jınaǵy. «О́leń-Álippe» jınaǵyn ata-analar men muǵalimder rızashylyqpen qabyldap, búldirshinderge túsinikti, jeńil ári qyzyqty, mazmundy dúnıeler retinde joǵary baǵaǵa ıe bolady degen senimdemiz.
Jaqyn arada baspadan Berdibek Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja», Nıkolaı Nosovtyń «Dymbilmestiń Aıǵa sapary», Fenımor Kýperdiń «Mogıkannyń sońǵy tuıaǵy» shyǵarmalary jaryq kóredi. Ádebıettiń qyzmeti sanaly, ózindik dúnıetanymy qalyptasqan urpaq tárbıeleý bolsa, bul kitaptar elimizdiń rýhanı salasyna qosar úlesimiz dep bilemiz.
