Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Mekemelerde anyqtalǵan buzýshylyqtar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn arttyrý maqsatynda mekemelerdiń jumysyn jetildirý tetikteri Áleýmettik jumystyń basym baǵyttary máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq keńestiń otyrysy barysynda talqylandy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Erlan Áýkenovtiń tóraǵalyǵymen ótken is-sharaǵa beıindi memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetkerleri, Bala quqyqtary jónindegi ombýdsmen, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty.
Tekserý barysynda atalǵan mekemelerde birinshiden, turý, tamaqtaný jáne áleýmettik-medısınalyq qyzmetter standarttaryn buzý anyqtaldy. Iаǵnı keıbir ortalyqtardyń turǵyn úı-jaılary stasıonar jaǵdaıynda arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý standarttaryna sáıkes kelmeıdi. 20 mekemeniń 7-eýinde bir qamqorlyqqa alynýshyǵa keminde 4 sharshy metr turǵyn úı alańyn qamtamasyz etý boıynsha normanyń buzylýy anyqtaldy. Sonymen qatar Shymkent qalasyndaǵy №6 balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM tekserý barysynda aýdany 48 sharshy metr bolatyn turǵyn bólmeniń maqsatyna saı paıdalanbaǵany, ıaǵnı esepten shyǵarylǵan kereýetter saqtalǵany belgili boldy.
Turǵyn úı-jaılardyń kólemi men kórsetkishteri boıynsha sanıtarlyq-gıgıenalyq normalar men talaptarǵa sáıkes keletin birqatar mekemede aǵymdaǵy jóndeý júrgizilmegen, materıaldyq-tehnıkalyq baza jańartylmaǵan. Bul keleńsiz kórinis Túrkistan oblysynyń №4 Tasaryq arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý ortalyǵy KMM, Almaty qalasynyń «Senim» áleýmettik qyzmetter kórsetý ortalyǵy KMM, Shymkent qalasynyń №6 balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý ortalyǵy KMM, Qostanaı balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý ortalyǵy KMM-de baıqalyp otyr.
Almaty qalasyndaǵy «Senim» áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de, Almaty oblysyndaǵy «Aıala» Talǵar arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de qamqorlyqqa alynǵan balalardyń tamaqtanýyna qoıylatyn normalar men talaptardyń buzylýy anyqtaldy. Bul mekemelerde tepe-teńdik pen kalorııa talaptaryna sáıkes keletin sapaly ónimderden durys ystyq, dıetalyq taǵamnyń bolmaýy faktileri belgili boldy. Mysaly, keıbir kúnderi súzbe, irimshik, jemis shyryny jáne jańa pisken balyq berilmegen, bul balalardyń teńdestirilgen jáne dárýmeni bar tamaqtaný quqyǵyn buzady.
Jambyl oblysynyń №4 arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM jáne Túrkistan oblysynyń №4 Tasaryq arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de qamqorlyqtaǵylarǵa tehnıkalyq kómekshi (ornyn toltyrýshy), mindetti gıgıenalyq quraldarmen qamtamasyz etý, protezdik-ortopedııalyq kómek alýǵa járdem kórsetilmegen. Jekelegen jaǵdaılarda múgedektigi bar balalar úshin ońaltýdyń jeke baǵdarlamalary ázirlenbegen nemese olarǵa ýaqtyly túzetý júrgizilmegen.
Ekinshi másele – kıimmen durys qamtamasyz etpeý. Aıtalyq, Qostanaı balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de usynylatyn kıim, aıaqkıim, tósek-oryn jáne jeke gıgıena zattary kólemi boıynsha buzýshylyqtar anyqtaldy. Mysaly, blýzkalar men kóılekter jylyna 1/2 dana berilgen, al tıisti normada keminde 3/4 ret berilýi kerek. Djınsy 3/4 normasymen jylyna 1 dana berilgen. Sondaı-aq ish kıimmen jáne shulyqpen qamtamasyz etý boıynsha normatıvter buzylǵan. Shymkent qalasynyń №6 balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de kúzgi kıim men aıaqkıim, bas kıim joq. Sondaı-aq vaflı, vanna súlgileri jetispeıdi. Standartqa sáıkes 4 vafeldi súlgisi, 2 monsha súlgisi bolýy kerek, biraq tekserý kezinde tek bir eski vanna súlgisi jáne bir qol súlgisi bolǵan. Jumsaq ınventardy saqtaýǵa arnalǵan qoıma úı-jaılarynda pıjamalar, dárethana zattary, monsha, vafeldi súlgiler, sporttyq kostıýmder, jyly kıimder, shalbarlar, qyzdarǵa arnalǵan gamajtar, bólme tápishkeleri, slansylar joq. Tek ish kıim bar. Sonymen qatar qyzmet alýshylarda birinshi kezekte qajet gıgıenalyq quraldar (tis pastasy, shetka, sabyn) joq. Qyzylorda oblysynyń Balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de kórsetiletin qyzmetti alýshylar da bólme tápishkelerimen, shulyqtarymen, tósek-oryn jabdyqtarymen tolyq kólemde qamtamasyz etilmegen.
Úshinshiden, jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń quqyqtaryn saqtamaý jaıttary belgili boldy. Tekserý barysynda ortalyq tárbıelenýshileriniń quqyqtaryn saqtaý jónindegi jeke isteri zerdelendi. Máselen, Qostanaı balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de 30 balanyń quqyqtyq mártebesi tolyq kólemde anyqtalmaǵan, onyń ishinde ata-analarynyń habar-osharsyz ketti dep jarııalanýy, olardy izdestirý nemese ata-ana quqyqtarynan aıyrý boıynsha mártebeleri naqtylanbaǵan. Osylaısha, balalar alıment alý quqyǵynan, sondaı-aq otbasynda ómir súrý jáne tárbıeleý quqyǵynan aıyrylady.
Tórtinshiden, balalardyń turǵyn úımen qamtamasyz etilý quqyqtaryna qysym jasalǵan. «Turǵyn úı qatynastary týraly» zańǵa sáıkes jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń birinshi kezekte turǵyn úı alýǵa quqyǵy bar, alaıda jeke isterinde olardy kezekke qoıý týraly málimetter joq. Sonymen qatar jeke isterde ata-analardyń múlkine aýyrtpalyq salý týraly aqparat joq. Máselen, Aqmola oblysy Kókshetaý qalasynyń arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy KMM-de 4 baladan bir jyldan tórt jasqa deıin turǵyn úı alýǵa kezekke ýaqtyly turmaý faktileri anyqtaldy. Almaty qalasynyń «Senim» áleýmettik qyzmetter ortalyǵy KMM ákimshiligi jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar kelip túsken sátten bastap alty aı ishinde balalardy turǵyn úı alýǵa kezekke qoımaǵan, kóptegen saýaldamada balalardy turǵyn úı alýǵa merzimi buzylǵan kezekke qoıý faktileri belgili boldy. Osyndaı buzýshylyqtar Shymkent qalasyndaǵy №6 balalarǵa arnalǵan arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵynda da bar. Mysaly, balalardyń saýaldamalarynda «Múlik týraly málimetter» bóliminde turǵyn úı alýǵa kezekke qoıý týraly nemese balanyń múlkiniń bolýy týraly qandaı da bir derekter joq. Sondaı-aq saýaldamalarda merzimi buzylǵan turǵyn úı alýǵa kezekke qoıý faktileri bar.
Keshendi tekserý barysynda anyqtalǵan buzýshylyqtar jergilikti atqarýshy organdar tarapynan balalar ortalyqtarynyń qyzmetine baqylaýdyń jetkiliksizdigin rastaıdy.
О́z kezeginde mınıstrlik bıylǵy birinshi toqsanda BUU Damý baǵdarlamasy, IýNISEF jáne t.b. halyqaralyq uıymdardyń sarapshylaryn tarta otyryp ázirlenetin Qazaqstanda áleýmettik qyzmet kórsetý júıesin odan ári jańǵyrtý jónindegi 2025 jylǵa deıingi ulttyq is-qımyl josparynyń jobasyn bekitýdi josparlap otyr.
«Qoǵamnyń qatysýymen elimizdiń barlyq óńirinde 300-den astam stasıonarlyq jáne jartylaı stasıonarlyq úlgidegi balalar mekemelerine monıtorıng júrgizý josparlanǵan. Sondaı-aq áleýmettik qyzmetkerlerdiń mártebesin arttyrý boıynsha sharalar kózdeledi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes áleýmettik qamsyzdandyrý týraly kodekstiń tujyrymdamasyn ázirleý boıynsha jumys júrgizilýde, onda zańnamalyq bekitýdi talap etetin Ulttyq jospardyń sharalary kórsetiledi», dedi E.Áýkenov.
Ulttyq josparda áleýmettik qamsyzdandyrý salasyndaǵy problemalyq aspektiler, azamattardyń (onyń ishinde qyzmet alýshylardyń) konstıtýsııalyq kepildikteri men quqyqtarynyń saqtalýy eskeriledi, prosestiń barlyq qatysýshylarynyń áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy kez kelgen quqyq buzýshylyqty boljaıtyn jaǵdaılarǵa múldem tózbeýshiligin qalyptastyrý kózdeledi.
Sonymen qatar áleýmettik qyzmetkerlerge arnalǵan laýazymdyq mindetterin oryndaý kezindegi kásibı ádep jónindegi ádistemelik usynymdar ázirlendi. Ádep jónindegi usynymdardy, arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý standarttaryn jáne basqa da normatıvtik aktilerdi bilý 12 myńǵa jýyq áleýmettik qyzmetkerge testileý ótkizý arqyly tekserildi.
