Byltyr elimizde tótenshe jaǵdaı jarııalanǵanda О́zbekstannyń júzdegen azamatynyń shekaradan óte almaı, birneshe kún shatyrlarda qonýǵa májbúr bolǵany habarlandy. Olar – Reseı men Qazaqstanda eńbek etip júrgen ózbekstandyq mıgranttar. Jaqynda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (EYDU) mıgranttarǵa qatysty zertteýin jarııalady.
Oǵan nazar salsaq, Eýropanyń keı elderi eńbek mıgranttaryna qatysty epıdemııalyq erejelerdi jeńildetkenin kóremiz. Máselen, Germanııa qalalar arasyndaǵy qatynas toqtaǵan kezde de egin jınaýǵa kelgen jumysshylardy eline qaıtarmaı, qyzmetin jalǵastyrýǵa múmkindik bergen. Budan olardyń ekonomıkadaǵy mańyzyn aıtpasaq ta túsinikti. Degenmen de EYDU uıǵarymy boıynsha, vırýs juqtyrý qaýpi eńbek mıgranttary arasynda eki ese joǵary bolǵan.
Pandemııa kezinde shaǵyn bıznes pen týrızm japa shekti, sonyń saldarynan bul sektorda qyzmet etkender de jumyssyzdar qataryna aýysty. Eýropa qonaqúılerinde qyzmet etetinderdiń tórtten biri – mıgranttar. Olardyń kóbi qysqa merzimdi kelisimshartpen jumysqa turǵandar. Sondyqtan alǵashqy bolyp jumystarynan aıyryldy. Eńbek mıgranttary degende qara jumysty kásip qylǵandar týraly oılaıtynymyz ras. Biraq Eýropa dárigerleriniń – 24 paıyzy, al medbıkeleriniń 16 paıyzy – sheteldikter.
EYDU málimetinshe, 2020 jyldyń alǵashqy jartysynda eńbek kóshi-qony byltyrǵyǵa qaraǵanda eki ese azaıǵan. Sarapshylar bul kórsetkishtiń bıyl ósýi ekitalaı degen oı aıtady. О́ıtkeni shekaralar áli de jabyq, onyń ústine eńbek naryǵynyń transformasııasyn eskermeýge bolmaıdy. Kóp uıym qashyqtan jumys isteýge kóship, tipti onyń oń tustary týraly jıi aıtyp júr. Mundaı ózgeris eńbek mıgranttarynyń otanyna teris áser etetini anyq. Kóshi-qonnyń tómendeýinen sol elge keletin qarjy kólemi de azaıady. Oǵan qosa jergilikti eńbek naryǵynda básekelestik týǵyzatyny bar. Dúnıejúzilik banktiń deregi boıynsha, 2018 jyly eńbek mıgranttary óz elderine 529 mlrd AQSh dollaryn aýdarǵan. Reseıge Ortalyq Azııa elderinen kelgen jumysshylar otbasylaryna 6 mlrd AQSh dollaryn jibergen.
Zertteýge qatysqan EYDU Eńbek jáne áleýmettik qatynastar bóliminiń dırektory Stefano Skarpetta «Pandemııa qaı eńbek naryǵy bolsyn «bótenderdiń» qajet ekenin kórsetti» degen pikir aıtady.
2020 jylǵy qazandaǵy statıstıka boıynsha, Qazaqstanda 16 105 sheteldik maman shaqyrýǵa ruqsat bolǵan. Onyń 641-i basshylyq qyzmet bolsa, 1 735 adam maýsymdyq jumystarǵa kelgen. Al qazaqstandyqtardyń kóshi-qonyna kelsek, otandastarymyzdyń 3 511-i – Ýkraınaǵa, 1 723-i – Taılandqa, 1 669-y – Túrkııaǵa, 1 186-sy – О́zbekstanǵa, 1 065-i Serbııaǵa ketken.
Taılandtaǵy tigin fabrıkalary men qonaqúıler mıllıondaǵan sheteldikti jumyspen qamtyp keldi. Pandemııa saldarynan Kambodja men Mıanma azamattary jumyssyz qaldy. Shyǵysazııalyqtarǵa jumys berip kelgen Taıland shekarasy jaqynda ashyldy. Degenmen, jumysshylardyń jańa legin qabyldaýǵa ázirligi týraly habar bergen joq.
Eńbek mıgranttarynan bólek, bosqyndar da japa shekti. Bul saladaǵy másele tipti kúrdeli. Eýropanyń úshinshi el turǵyndaryna pana bolýy ýaqytsha toqtatyldy. Grekııadaǵy kóshi-qon lagerleri de jabyldy. Germanııa, Aýstrııa, Majarstan, Belgııa men Nıderland mıgranttardy qabyldamaıtynyn resmı habarlady. Buǵan Grekııadaǵy lagerlerdiń birinde COVID-19 dereginiń anyqtalýy sebep boldy.
О́tken demalysta BAQ Eýropada vırýstyń taralýy báseńdegenin habarlap jatty. Qatań shekteýlerdiń alynyp jatqany málim boldy. Árıne dál qazir aldaǵy jaǵdaıdy boljaý qıyn. Degenmen, EQDU zertteýi eńbek mıgranttarynyń ekonomıkanyń aınymas bóligi ekenin kórsetip otyr. Sonymen birge atalǵan uıym bul máseleni memleketter óz josparyna engizip, keshendi sheshim usynýy keregin de eskertti. Kóshi-qon jaǵdaıy keleshekte qalaı óris alatyny – ýaqyt enshisinde.
