Byltyr oblystaǵy qant qyzylshasy egilgen alqaptyń aýmaǵy 16 myń gektarǵa jetken. Osy alqaptan 550 myń tonnaǵa jýyq ónim alyndy. Al aımaqtaǵy eki qant zaýyty óńdegen taza ónim 50 myń tonnanyń ústine shyqty.
- Biz qant qyzylshasyn ósirýmen qatar óńdeý isin de sheshtik. Qyzylsha ósirý óte aýyr jumysty talap etedi. Sondyqtan onyń ár tal ónimin shashaý shyǵarmaı óńdeýdi jolǵa qoıýymyz kerek boldy. Sondyqtan biz eń aldymen jyldar boıy toqtap turǵan Kóksý qant zaýytyn, odan keıin Aqsý qant zaýytyn iske qostyq. Investorlar tarttyq. Olar zaýytty qaıta jańǵyrtýdan ótkizip, otandyq, reseılik, ýkraınalyq jáne basqa da sheteldik eń ozyq úlgidegi qural-jabdyqtardy ornatty. Sol sııaqty zaýyttarda burynnan istegen mamandardy qaıta shaqyrdyq, - deıdi óńirdegi óndiris týraly sóz qozǵaǵanda oblys ákimi Amandyq Batalov.
Jalpy, biz buǵan deıin Kóksý aýdanyndaǵy óndiris týraly jazǵan bolatynbyz. Bul joly otandyq tutyný naryǵyna tonnalap taza qant jóneltken jáne osy baǵytaǵy óndiriste ózindik úlesi qalyptasyp úlgergen «Aqsý» qant zaýytynyń jumysyna az-kem toqtalmaqpyz. Memlekettiń qarjylaı qoldaýynyń nátıjesinde qaıta jańǵyrǵan Aqsý aýdanyndaǵy qant zaýytynyń ónim óńdeý qýattylyǵy 350 myń tonnadan 500 myń tonnaǵa ulǵaıǵan eken. Búginde óndiriste qaldyqsyz ónim daıyndaý qaǵıdasy iske asyp, zaýyt qant qyzylshasynan shyǵatyn jomdy keptirýge arnalǵan jáne ony túıirshikteıtin jelini de iske qosqan.
- Qyzylsha jomy – malǵa taptyrmaıtyn azyq. Oblysta mal bordaqylaý alańdarynyń qatary artyp keledi, sondyqtan keptirilgen jomdy ótkizý qıyndyq týǵyzbaıdy. Onyń ústine jańa tehnologııanyń arqasynda jom brıkettelip, qurǵaq kúıinde jetkiziledi. Sonda ol uzaq saqtalady ári óziniń paıdaly qasıetterin joǵaltpaıdy. Sol sııaqty ashytqy zaýyty men quramajem zaýytyn salý arqyly óndiristi odan ári keńeıtý josparda bar. Sóıtip, zaýyt qaldyqsyz óndiretin kásiporyn boldy. О́ndiristik qýatyn arttyrýdyń arqasynda bizge taǵy bir zaýytty iske qosýdyń qajettiligi týmaıdy. Biz qazir sýarmaly jerlerdi ulǵaıtýmen, oǵan qosa qant qyzylshasy alqabynyń kólemin arttyrýmen aınalysyp jatyrmyz, - degen edi taǵy zaýyt jumysy týraly aımaq basshysy Amandyq Batalov.
Árıne, zaýyttyń ónimdiligi shıkizatqa baılanysty ekeni anyq. Iаǵnı, óndiristiń ózegi aýdandaǵy qant qyzylshasy ósetin tanaptardyń kólemine táýeldi. Bul turǵyda negizi salmaq Aqsý aýdanynyń sharýalaryna túsip otyr. О́tken jyly aýdanda 3167 gektar qant qyzylshasy egilip, odan 87 600 tonna ónim jınalǵan eken. Tátti túbirdiń ortasha ónimdiligi gektaryna 337,5 sentnerden aınalypty. Bıyl qyzylsha alqaby taǵy da ulǵaıyp, 3 315 gektardy quramaq.
Tátti túbir tanabynyń aýmaǵyn ulǵaıtýǵa sharýalar da múddeli. О́ıtkeni, jyldan jylǵa qant qyzylshasyna qoıylǵan baǵa ósip otyr. 2019 jyly 1 tonna tátti túbirdiń quny 18 000 teńge bolsa, 2020 jyly 22 000 teńge jetken. Iаǵnı, daıyn ónimge memleket tarapynan tólenetin sýbsıdııa 10 000 teńgeden ósip, 12 000 teńgen quraǵan. Al «Aqsý qant» zaýyty tarapynan belgilengen baǵa buryn 8000 teńge bolsa, byltyrdan bastap 10 000 teńgege kóbeıgen eken.
- «Aqsý qant» zaýyty 2017 jyly qaıta túlep, iske qosylǵan bolatyn. Qaıt iske qosylǵan soń jumys jasaý qarqyny jyl ótken saıyn ulǵaıyp, artyp keledi. Alyp kásiporynnyń óndiretin ónim sapasy, jańa tehnologııalardyń arqasynda sapasy artyp, oń nátıjege qaraı qadam basýda. Bıylǵy jyly qyzylsha jomy jańa tehnologııalar kómegimen tyǵyzdalyp, brekettelgen túrde shyǵaryldy. Bul ónim aýdan turǵyndarymen, alys jaqyn aýdandarǵa mal azyǵy retinde qol jetimdi baǵada satyldy.Qant qyzylshasynyń kólemin ulǵaıtyp, mol ónim alý, qant zaýytynyń jumysy aýdannyń basty strategııasy bolyp qala beredi. Aýdanda qant qyzylshasyn ósirýmen aınalysatyn 6 servıstik daıyndaý ortalyqtary jumys jasaıdy, qosymsha taǵy bir daıyndaý ortalyǵyn qurýǵa suranys tústi, - deıdi Aqsý aýdanynyń ákimi Esim Bazarhanov.
Aıtpaqshy, Aqsýdaǵy qant zaýytyna irgedegi Sarqan aýdany men Alakól aýdanynyń sharýalary ósirgen qant qyzylshasy tasymaldanady. Bul aımaqtarda da tátti túbir ósirýge degen qulshynys artyp keledi.О́nim kólemi de jyl ótken saıyn kóbeıgen. Máselen, byltyr Sarqan aýdanynyń sharýa qojalyqtary 88 myń tonnadan astam qant qyzylshasyn jınapty.
- Saıaly Sarqan óńiri aýyl sharýashylyǵyna qolaıly aýdan bolǵanydyqtan dala jumystarynyń mańyzy zor. Sonyń ishinde qant qyzylshasyna kóńil bólinip otyr. Jyl saıyn sharýalar gektar sanyn arttyryp, jaqsy kórsetkishterge qol jetkizip, mol ónim alýda. О́tken jyly aýdan boıynsha toqsanǵa jýyq jeke sharýa 3 167 gektar jerge qant qyzylshasyn seýip, odan 88 myń tonnadan astam ónim jınady. Sharýalarǵa ár tonnaǵa 18 teńgeden barlyǵy 267,5 mln.teńge sýbsıdııa tólendi. Bıyl 3 315 gektarǵa tátti túbir sebemiz dep josparlap otyrmyz, odan shamaman 130 tonna ónim jınaý mindeti tur, - deıdi Sarqan aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Jandos О́mirsadyq.
Almaty oblysy
