Qaýip qaıdan? «Ál-Kaıdadan»...

Ekstremıstik jáne terrorıstik uıymdardyń is-áreketine jol berilmeýi tıis

Sońǵy onjyldyqta radıkalızm men ekstremızmniń jáne terrorızm­niń jıirek kórinis berýi álemdik qoǵamdastyqty erekshe alańdatyp keledi. Elderdiń ulttyq qaýipsizdi­gine qater tóndiretin, beıbit halyqty qanǵa boıap, úreılendiretin kez kelgen terrorlyq árekettiń artynda jat pıǵyldaǵy belgili bir toptyń nemese terrorshyl uıymnyń turatyny anyq. Muny beıbit­­shilik pen turaqtylyqqa jasalǵan shabýyl dep qabyldaǵan jón. Osyny erte bastan bilgen elder is-áreketi kúmándi sheteldik qurylym­dar men uıymdardyń óz elderi aýmaǵynda qyzmet etýine tyıym salyp jatyr. Olardyń qatarynda Qazaqstan Respýblıkasy da bar. Sonymen, ol qandaı uıymdar?

Ekstremıstik jáne terrorıstik uıymdardyń is-áreketine jol berilmeýi tıis

Sońǵy onjyldyqta radıkalızm men ekstremızmniń jáne terrorızm­niń jıirek kórinis berýi álemdik qoǵamdastyqty erekshe alańdatyp keledi. Elderdiń ulttyq qaýipsizdi­gine qater tóndiretin, beıbit halyqty qanǵa boıap, úreılendiretin kez kelgen terrorlyq árekettiń artynda jat pıǵyldaǵy belgili bir toptyń nemese terrorshyl uıymnyń turatyny anyq. Muny beıbit­­shilik pen turaqtylyqqa jasalǵan shabýyl dep qabyldaǵan jón. Osyny erte bastan bilgen elder is-áreketi kúmándi sheteldik qurylym­dar men uıymdardyń óz elderi aýmaǵynda qyzmet etýine tyıym salyp jatyr. Olardyń qatarynda Qazaqstan Respýblıkasy da bar. Sonymen, ol qandaı uıymdar?

«Ál-Kaıda» – materıaldyq, qarjylyq múmkindikteri bar halyqaralyq terrorıstik uıym bolyp sanalady. Ýsama ben Laden jetekshilik etken bul uıym 1990 jyly Aýǵanstanda Keńes áskerine qarsy kúresken modjahedterdi qoldady jáne 1996 jyldan bastap AQSh, Izraıl jáne olardyń odaqtastaryna qarsy «qasıetti soǵys» (jıhad) jarııalady. Atalǵan uıym 1998 jyly 7 tamyzda Naırobı qalasynda (Kenııa) jáne Dar-es-Salam qalasynda (Tanzanııa) AQSh elshilikterindegi jarylystardy, 2000 jyly qarashada Iemende amerıkalyq «Koýl» esmınesine shabýyl uıymdastyrdy. Jalpy, AQSh-ta 2001 jylǵy 11 qyrkúıektegi terrorlyq áreketter, basqa da eń iri degen terrorlyq aktiler osy uıym sodyrlarynyń qolymen jasalyp keldi.

«Ál-Kaıdanyń» basty maqsaty – ıslamdyq jáne ıslamdyq emes memleketterdiń aýmaqtaryn biriktiretin ýtopııalyq memleket qurý. Sol arqyly búkil álemde ıslamdyq tártipti ornatý. BUU Qaýipsizdik Keńesi «Ál-Kaıdany» terrorlyq uıym dep tanyǵan. Soǵan sáıkes ol halyqaralyq sanksııalardy qoldaný úshin merzimi uzartylǵan tizimge kirgizilgen. Uıymnyń qyzmetine AQSh, Batys Eýropa elderi, Reseı jáne О́zbekstan tyıym salǵan.

 «Asbat ál-Ansar» uıymynyń shtab-páteri Lıvannyń Saıda qalasyndaǵy palestınalyq lagerde ornalasqan. Bul terrorlyq uıym 1985 jyly qurylǵan. Uıym Ýsama ben Laden­niń qoldaýymen atalǵan lagerdiń aýmaǵyn­da álemniń «dúrbeleń aımaqtaryna» arna­ıy jiberýge sodyrlar daıyndaýmen aınalysady. Uıym jetekshileri kezinde AQSh, Izraıl, sondaı-aq, Batys Eýropa memleketteri men Re­seıdi «Asbat ál-Ansardyń» negizgi dush­pan­dary dep jarııalaǵan edi. BUU Qaýip­sizdik Keńe­si «Asbat ál-Ansardy» merzimi uzartylǵan ter­ror­lyq uıymdardyń tizimine qosqan. Búginde Reseı, О́zbekstan jáne birqatar elderde osy uıymnyń qyzmet etýine tyıym salynǵan.

 «AÝM Sınrıkıo» («Alef») 1984 jyly aqpan aıynda qurylǵan japondyq dinı sekta bo­lyp tabylady. Uıym 1989 jyly «AÝM Shın­rıkıo Kýlt» degen ataýmen dinı korporasııa retinde Japonııada resmı túrde tirkelgen. О́tken ǵasyrdyń 90- jyldarynda osy sektanyń ókil­deri Avstralııada, Germanııada, Reseıde, AQSh-ta, Taıvanda jáne Shrı-Lankada bolǵan eken.

Sıoko Asahara atty laqap atymen belgili «AÝM Sınrıkıoniń» basshysy Chızýo Masýmoto 1994 jyly maýsymda ózin «áýlıe ımperator» dep jarııalady. Uıymnyń áleýmetke qarsy ıdeıalary, tipti, adam óltirýdi nasıhattaıtyn ıdeologııasy asa qaýipti. Olardyń is-áreketi adamdardyń densaýlyǵyna fızıkalyq jáne psıhologııalyq zııan keltirý arqyly kópshilikke málim. Sekta basshylary jańadan múshelikke kirgenderdi óz qatarlarynda ustap, aıtqandaryn júzege asyrý úshin, sondaı-aq, ózderiniń qataryna jańa jaqtaýshylardy tartý úshin uıymnyń jasyryn zerthanalarynda esirtkiler daıyndap, olardy dinı joralar júrgizý barysynda jıi qoldanyp otyrǵan.

«AÝM Sınrıkıoniń» músheleri ózderiniń alǵashqy terrorlyq áreketin 1994 jyly shilde aıynda Nogano prefektýrasyndaǵy Masýmoto qalasynda sektanyń zerthanasynda daıyndalǵan «zarın zaman» zárli ári ýly zatty qoldaný arqyly jasaǵan. Sonyń saldarynan 7 adam mert bolyp, 150-ge jýyq adam ýly zattan zardap shekti. Sektanyń terrorlyq áreketteri munymen ǵana shektelip qalmaıdy. Buǵan olardyń 1995 jyly 20 naýryzda Tokıo qalasyndaǵy metroda jasaǵan terrorlyq áreketteri dálel bolady. Sol kezde 12 adam qaza taýyp, 5300 jolaýshy zaqymdanǵan edi. Keıin osy terrorlyq qurylymnyń basshylary shetelden avtomatty vıntovkalardyń jabdyqtary men bólshekterin kontrabandalyq jolmen alyp kelip, olardyń túpnusqalaryn úlgi retinde qoldaný arqyly oqpen atylatyn qarýdyń serııaly óndirisin zańsyz jolǵa qoıýdy josparlaǵandary belgili boldy.

Atalǵan uıymnyń qolymen jasalǵan terrorlyq áreketter Japonııanyń quqyq qorǵaý organdaryn edáýir alańdatty, onyń qyzme­tine baqylaý kúsheıtildi. Qoldanylǵan is-shara­lar­­dyń nátıjesinde jáne «AÝM Sınrıkıo» qyzmetin beıtaraptandyrý maqsatynda eldiń quqyq qorǵaý organdary sektanyń 500-ge jýyq múshesine qarsy qylmystyq is qozǵap, 100-den astam adamdy ulttyq izdestirý tizimine qosty. Sonymen birge, «AÝM Sınrıkıoniń» kósemi tutqyndalyp, 1996 jylǵy 16 mamyrda ony ólim jazasyna kesý týraly sheshim qabyldandy.

Aıta keteıik, Japonııa bıligi eldiń ulttyq zańyn basshylyqqa ala otyryp, sektanyń qyzmetine tyıym salý sharalaryn da qarastyr­ǵan edi. Sonyń nátıjesinde 2006 jylǵy 23 qańtarda Japonııanyń qoǵamdyq qaýipsizdikti taldaý komıssııasy sekta qyzmetine baqylaý jasaý jóninde sheshim de qabyldaǵan bolatyn. О́kinishke qaraı, «AÝM Sınrıkıoniń» jekelegen basshylary sektanyń jumysyn jasyryn túrde áli de jalǵastyryp keledi. Búginde olardyń ıdeo­logtary jalǵan ádister – ıoga-klýbtar nemese «kezdesýge arnalǵan veb-saıttardy» qolda­na otyryp, ózderine jańa jaqtaýshylar tarta­tyn kórinedi. Japondyq quqyq qorǵaý organdary­nyń málimetteri boıynsha, osy eldegi atalǵan sekta músheleriniń sany 1650 adamnan asady eken.

Qazirgi ýaqytta «AÝM Sınrıkıoni» Fýmı­­hıro Dzeımen degen basqarady. Onyń laqap aty – «Alef». Búginde Japonııanyń 17 prefektýrasynda osy uıymnyń 30 bólimshesi men dinı ortalyqtary bar. Kezinde «AÝM Sınrıkıo» jetekshileri óz bólimshelerin bizdiń elimizdiń aýmaǵynda da ashýǵa talpynys jasaǵan bolatyn. Bir jaqsysy, buǵan elimizdiń tıisti vedom­s­tvolary jol bermedi. Astana qalasy sotynyń 2006 jylǵy 17 qarashadaǵy sheshimimen «AÝM Sınrıkıo» uıymynyń Qazaqstan aýmaǵynda áreket etýine tyıym salyndy. Bul sekta Eýropalyq Odaq elderinde jáne AQSh-ta terrorlyq uıymdar tizimine engizilgen.

«Boz gýrd» – «Sur qasqyr» uıymy ataýymen de kópshilikke belgili. Uıym áskerılendirilgen ultshyl toptyń biri bolyp tabylady. Onyń negizgi maqsaty – Turan oıpatynda túrki halyq­tarynyń birtutas memleketin qurý. Uıymnyń negizin 1965-1970-jyldary Alpa­rys­lan Túr­kesh qalady. 1968 jyly «Boz gýrd» uıymy basqa ultshyl túrki uıymdarymen birigip alıans qurdy, keıinnen bul alıanstyń negizinde Ulttyq qozǵalys partııasy dúnıege keldi. Partııanyń ustanymy radıkaldy ıdeıalardan turady. «Sur qasqyr» 1974-1980 jyldar arasynda qoǵam qaıratkerlerin, saıası partııalar jetekshilerin, jýrnalısterdi óltirýmen jáne qoǵamdyq oryndar men qoǵamdyq kólikterde jarylystar uıymdastyrýmen aty shyqqan.

Birer mysal keltireıik. Aldymen 1977 jyly mamyr aıynda Ystambuldaǵy qandy oqıǵa eske túsedi. Sonda «Boz gýrd» músheleri ereýilge shyqqan beıbit halyqqa oq jaýdyryp, saldarynan 40 adam ólgen bolatyn. Olardyń budan keıingi terrorlyq áreketteri odan da asyp tústi. 1978 jyldyń jeltoqsanynda bir top jankeshti Kahramanshehır qalasynda dinı rásimniń kezinde jarylystar jasaý arqyly 101 adamdy opat etkeni, bir myńǵa jýyq adamdy jaraqattaǵany áli umytyla qoıǵan joq. Sodan keıin-aq, kóptegen elder bul uıymdy ekstremıstik dep tanydy. Arada biraz jyldar ótkende, ıaǵnı 1992 jyly uıym ekige bólinip ketti. Bólingen ekinshi toptan radıkaldy baǵyttaǵy naǵyz jankeshtiler shyqty. Álem jurtshylyǵyn alańdatqan Rım Papasy Ioann Pavel II-ge qastandyqty da osy uıym uıymdastyrǵan edi. О́ıtkeni, Rım Papasyna oq atqan A.Agdja «Boz gýrdtyń» múshesi bolatyn.

Birtutas túrki memleketin qurý ıdeıasyn Qazaqstanǵa da taratýǵa nıettengeni jasyryn emes. Derekterge qaraǵanda, uıym músheleri tarapynan elimizge kelip, jasyryn jınalys­tar uıymdastyrý faktileri tirkelgen. Sondaı-aq, Túrkııada oqyp júrgen qazaqstandyq stýdentterdi atalǵan uıym qataryna tartý oqıǵalary da kezdesken. Bul uıymnyń qyzmetine bizdiń elimizben qatar Túrkııa men О́zbekstanda tyıym salynǵan.

«Musylman baýyrlar» – transulttyq, dinı-saıası jáne terrorıstik uıym. Ol 1928 jyly Mysyrda Hasan ál-Bannanyń basshy­lyǵymen quryldy. 1950-jyldary Seıt ál-Kýtb júrgizgen ózgeristerden keıin uıym radıkaldy sıpatqa ıe boldy. «Musylman baýyrlar» uıymynyń negizgi maqsaty – qoǵamdy musylmandandyrý, musylman emes ókimettik qurylymdardy joıyp, dúnıe júzinde ıslam dini negizderindegi halıfattyq rejimdegi memleket ornatý. Al uıymdastyrýshylyq negizgi qyzmetterin sopylyq ordendik qaǵıdattarmen baılanystyrady, saıası jáne jasyryn áskerı qurylymdardy terrorıstik ádispen óz qyzmetine paıdalanady. Uıymnyń urany: Alla – ıdeal, Paıǵambar – kósem, jıhad – óz maqsatyna jetý quraly. Olar úshin Alla atymen ólý – uly armandardyń biri. Qozǵalystyń negizgi emblemasy Quran jáne aıqyshtalǵan eki qylysh.

«Musylman baýyrlar» uıymynyń quryl­taı­shylar komıtetine 20-dan astam adam basshylyq etedi. 1940-1950 jyldary uıym múshe­leri Egıpette saıası tulǵalardy óltirý áreket­te­rin uıymdastyrýmen aınalysty. Buǵan dálel retinde 1954 jyly osy eldiń premer-mınıstri G.A.Naserge (keıinirek ol prezı­­dent boldy) qastandyq jasaǵandaryn aıtýǵa bolady. Jalpy, 70-jyldardyń aıaǵy, 80-jyldar­dyń basynda Sırııada jergilikti «Musyl­man baýyr­lar» uıymynyń músheleri terrorlyq áreket­terin kúsheıtti. Mysaly, 1981 jyly terrorıs­tik uıym músheleri Kempdevıd kelisimi boıynsha Izraılmen dostyqqa qol qoıǵan Egıpet prezıdenti A.Sadatty óltirý úshin qastan­­dyq uıymdastyrdy. Sonymen qatar, olar Aýǵanstanda áreket etip júrgen ıslamı ekstremıs­tik toptarǵa da belsendi qoldaý kórsetip otyrdy.

Uıym shabarmandary jaldamalylardy tartýmen birge, olardy áýeli sodyrlardyń daıyndyq jasaıtyn ornyna, keıin áskerı soǵys júrgizý úshin Aýǵanstanǵa baǵyttaýmen de aınalysqan. «Musylman baýyrlar» uıymy kezinde Egıpettiń burynǵy prezıdenti H.Múbárakqa birneshe ret qastandyq jasaǵan eken. Qazirgi kezde bul uıym Mysyrda jartylaı zańdy jaǵdaıda qyzmet etýde. Uıymnyń qurylymdyq bólimsheleri álemniń kóptegen memleketterinde áreket etetin kórinedi. Atalmysh terrorshyl qurylym emıssarlary qyzmetiniń izderi Qazaqstanda da baıqalǵan. «Musylman baýyrlar» Reseı, Tájikstan jáne О́zbekstanda terrorshyl uıymdardyń qataryna jatqyzylǵan.

«Ortalyq Azııadaǵy modjahedter Jama­atynyń» basqasha ataýy – «Islamdyq jıhad toby». Uıym «Ál-Kaıdaǵa» qosylǵan «О́zbek­standaǵy ıslam qozǵalysynyń» jaýyn­gerlerinen qurylǵan. «Jamaattyń» maqsaty – О́zbekstan aýmaǵynda terrorlyq aksııalar uıymdastyrý arqyly konstıtýsııalyq eldi qatardan shyǵarý. Sonymen qatar, atalǵan uıym ıslam memleketteriniń «jaýy» retinde sanalatyn AQSh, Izraıl jáne olardyń odaqtastarymen kúresý maqsatyn aldaryna qoıǵan. Osy tusta atap óteıik, 2004 jyly elimizdiń Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń aralasýymen Qazaqstan aýmaǵynda «Ortalyq Azııadaǵy Jamaat modjahedter» qurylymy bolyp tabylatyn terrorlyq uıym joıylǵan edi. Nátıjesinde onyń jetekshisi jáne osy «uıada» tárbıelengen 14 adam tutqyndalǵan bolatyn.

Al 2002 jyldyń ekinshi jartysynda «Ál-Kaıda» jáne «Talıban» basshylarynyń tap­syrmasy boıynsha Qazaqstan jáne О́zbek­stan aýmaqtarynda terrorlyq áreketter uıym­dastyrýǵa jiberilgen emıssarlar anyqtaldy. Olar Qazaqstan boıynsha emıssar J.Bımurzaev, О́zbekstan boıynsha emıssar A.Bekmırzaev degender eken. Atalǵan emıssarlar toqsanynshy jyldary О́zbekstandaǵy ıslam qozǵalysynyń músheleri bolǵan jáne olar Aýǵanstanda dinı, jaýyngerlik daıyndyqtan ótipti. Sondaı-aq, bul emıssarlar 1999-2000 jyldardaǵy Batken oqıǵalaryna qatysqan, «Ál-Kaıdanyń» mamandarynan barlaýdy uıymdastyrýdy jáne jarylystar jasaýdy úırengen.

«Jamaattyń» jekelegen músheleri 2004 jyldyń naýryzy men sáýirinde jáne shildede О́zbekstan aýmaǵyndaǵy terrorıstik aktilerdi daıyndaýǵa jáne iske asyrýǵa qatysqandyǵy, ony tikeleı uıymdastyrýshylar joǵaryda atalǵan Bekmırzaev pen Bımurzaev ekendigi kezinde dáleldengen. Uıym eki jyl shamasyn­da Qazaqstannyń keminde 20 jáne О́zbekstan­nyń 50-den astam azamatyn shyrmaýyna túsirgen degen derekter bar. Uıym TMD-nyń tórt memleketinde jumys istedi. Terrorlyq qurylymnyń jeke músheleri «Ál-Kaıdanyń» shetelderdegi lagerlerinde arnaıy daıyndyqtan ótedi.

Qazaqstan Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń qyzmetkerleri qyraǵylyq tanytyp, «Ortalyq Azııadaǵy Jamaat modjahedteriniń» sodyrlary bizben kórshiles jatqan elder aýmaqtaryna jasamaq bolǵan birneshe terrorlyq áreketterdiń aldyn alǵandyǵyn atap ótken jón. Alystaǵy shetelde jasyrynyp júrgen terrorlyq uıymnyń basshysy bul teraktilerdi 2004 jyldyń sońy­na deıin iske asyrmaq bolǵan. Qazaqstan tarapy­nyń usynysy boıynsha BUU Qaýipsizdik Keńesi 2006 jyldyń 20 sáýirinde «Ortalyq Azııadaǵy Jamaat modjahedter» uıymyn tyıym salynǵan terrorlyq uıymdardyń tizimine qosty. «Jamaattyń» qyzmetine Reseıde de tyıym salynǵan.

«О́zbekstannyń ıslam qozǵalysy» (О́IQ) – «О́zbekstandy azat etýshi ıslamdyq qozǵalys» jáne «Islamdyq órleý partııasy» degen ataý­larmen de belgili. Uıymdy 1992 jyly T.Iýlda­­­shev degen ekstremıstik jáne dinı radı­­kaldy áreketke beıim adamdardy qataryna tartý arqyly qurdy. Onyń músheleriniń kópshiligi 90-jyldardyń basynda О́zbekstannyń Namanǵan oblysynda bılikti kúshpen basyp alýǵa qatysqan jáne sol eldiń quqyq qorǵaý organdarynan qashyp júrgen sodyrlardan turady.

О́IQ-tyń basty kósemderiniń biri J.Hod­jıev bolatyn. Onyń Djýma Namanganı degen laqap aty bar. Ol 2001 jyly talıbterge qarsy halyqaralyq koalısııanyń júrgizgen operasııasy barysynda qaza tapty. Uıymnyń bas­ty maqsaty – О́zbekstan Respýblıkasyndaǵy konstıtýsııalyq bılikti qulatyp, ornyna ıslam memleketin ornatý boldy. 1997 jyly «Talıban» qozǵalysynan jáne «Ál-Kaıda» tarapynan qoldaý tapqannan keıin, О́IQ-tyń qarýly sodyrlary Aýǵanstannyń soltústik aımaqtarynda shoǵyrlandy. Atalǵan terrorshyl qurylymdardyń kósemderi Ýsama ben Laden jáne molla M.Omardyń yqpalymen О́IQ О́zbekstan úkimetine qarsy jıhad jarııalady. Sonymen qatar, Ortalyq Azııa elderindegi radıkaldy uıymdardyń basyn qosyp, óz qaramaǵyna engizý josparyn da jasady.

Uıym terrorlyq áreketter jasaýmen de belgili. Mysaly, 1999 jyldyń aqpanynda О́IQ sodyrlary Tashkent qalasynda alty jarylys jasap, 20 adamdy jer jastandyrǵan edi. Sol jyldary uıym sodyrlary Tájikstan aýmaǵy arqyly kirip, Qyrǵyzstannyń Batken oblysynda jáne О́zbekstannyń Ferǵana aımaǵynda atalǵan elderdiń áskerlerimen qarýly qaqtyǵystar júrgizgenin qyrǵyz ben ózbek aǵaıyndar jaqsy biledi. AQSh-tyń 2001 jyly Aýǵanstanda terrorǵa qarsy júrgizgen kólemdi operasııasynan keıin О́IQ jaǵynan tóngen qater birshama azaıdy. Biraq, búginde О́IQ kósemderi uıymnyń negizin saqtap qalýǵa jáne ony qaıta qurýǵa tyrysyp baǵýda. Uıym músheleriniń basym kópshiligi Pákstannyń soltústik-batys aımaqtarynda ornalasqan.

«Talıban qozǵalysy» – Aýǵanstanda orna­­lasqan dinı saıası uıym. «Talıbannyń» qurylýy 1980-jyldardyń basynda Pákstannyń soltústik-batys shekaralyq provınsııasy men Belýdjıstan aýmaǵynda sol kezdegi Pákstan bıliginiń nusqaýy boıynsha jabyq túrdegi jáne soǵan sáıkes ıdeologııalyq jáne dinı tárbıe alǵan Aýǵan qashqyndarynyń balalarynan qurylǵan. Qozǵalystyń etnıkalyq negizin pýshtýn qaýymynyń ókilderi quraıdy. «Talıbannyń» áskerı-saıası kósemi – molla Muhammad Omar. Aýǵanstanda kúresti bastaǵan olar eki jyldan soń osy eldiń úlken bóligin óz baqylaýlaryna alady.

«Talıban» negizinen terrorlyq ádisterdi qoldanady. «Ál-Kaıda» jáne basqa da sýnıttik baǵyttaǵy halyqaralyq terrorlyq uıymdarmen tyǵyz baılanysta qyzmet etedi. Qazirgi ýaqytta «Talıban» men «Ál-Kaıda» Aýǵanstan áskeri men polısııasyna, halyqaralyq áskerı kúshter koalısııasyna qarsy terrorlyq áreketter jasaý­dy úırenshikti ádetke aınaldyrǵandaı.

Al «Hızb-ýt-Tahrır» – halyqaralyq ekstre­mıstik saıası dinı uıym. Uıym palestınalyq Taqııýddın Nabhanı degenniń basshylyǵymen 1953 jyly Sırııada alǵash ret paıda boldy. Olar birinshi kezekte Palestınany azat etýdi jáne sıonızmmen kúresýdi óz aldaryna maqsat etip qoıǵan. «Hızb-ýt-Tahrır» músheleri, sondaı-aq, halyqty jappaı ıslamdandyrý jolymen halyqaralyq kólemde musylman memleketteri halıfatyn qurý ıdeıa­syn kózdeıdi. «Hızb-ýt-Tahrır» etnıkalyq jáne konfessııalyq tózimsizdikti tanyta otyryp, dinı arazdyqty tutatady.

Uıymnyń ıdeıasy álemniń 40-tan astam elinde taralǵan, kóptegen musylman elderinde olardyń qyzmetine resmı túrde tyıym salynǵan. «Hızb-ýt-Tahrırdiń» elder konstıtýsııalaryna qarsy baǵyttalǵan ruqsat etilmegen aksııalary, nasıhat jumysyn uıymdastyrý jáne ekstremıstik mazmundaǵy paraqshalar men ádebıetter daıyndap, olardy taratatyndyǵy burynnan-aq belgili bolatyn. «Hızb-ýt-Tahrır» dinı partııasynyń qyzmetine Germanııada, Kanadada, Reseıde, О́zbekstanda, Qyrǵyzstanda, Tájikstanda, Pákstanda, Sırııada, Iordanııada jáne basqa elderde zańdy túrde tyıym salynǵan.

Din isteri agenttiginen alynǵan málimetter boıynsha, elimizdiń sottary sheshimine sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda qyzmet etýine tyıym salynǵan sheteldik qurylymdar men dinı uıymdardyń sany on beske jýyqtaıdy. Olardyń ishinde joǵaryda atalǵandardan basqa «Shyǵys Túrkistandy azat etý uıymy», «Túrkistannyń ıslam partııasy», «Kúrd halyq kongresi», «Lashker-e-taıba» jáne «Áleýmettik reformalar qoǵamy» dep atalatyn dinı ekstremıstik, sondaı-aq, terrorıstik uıymdar bar.

Álısultan QULANBAI,

«Egemen Qazaqstan».