Táýelsiz Qazaqstannyń Jeti qazynasy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy

«Besinshi qazynamyz: Ulttyq baılyǵymyzdyń,

ál-aýqatymyz ben áleýetimizdiń túp negizi – Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy». 

N.Á.NAZARBAEV,

Táýelsizdik kúnine arnalǵan

saltanatty jıynda sóılegen sózden.

Aıqyn maqsat, jasampaz jospar – qashanda alǵa qaraı adaspaı júrýdiń jáne naqty tabystarǵa jetýdiń basty negizi. Sol maqsat-murattar men tolaǵaı tabystarǵa jetkizetin qudiret ne?!

«Besinshi qazynamyz: Ulttyq baılyǵymyzdyń,

ál-aýqatymyz ben áleýetimizdiń túp negizi – Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy». 

N.Á.NAZARBAEV,

Táýelsizdik kúnine arnalǵan

saltanatty jıynda sóılegen sózden.

Aıqyn maqsat, jasampaz jospar – qashanda alǵa qaraı adaspaı júrýdiń jáne naqty tabystarǵa jetýdiń basty negizi. Sol maqsat-murattar men tolaǵaı tabystarǵa jetkizetin qudiret ne?!

Árıne – Eńbek! Eńbek bolǵanda da ebedeısiz, kózin bilmeı, qy­byn sezbeı bosqa ter tógetin ná­tıjesiz eńbek emes, ebin taýyp ónimdilikti eseleı túsetin, sol arqyly tabysyńdy molaıtyp, turmysyńdy jaqsarta túsetin, el ekonomıkasyn nyǵaıtyp, onyń halyqaralyq naryqtaǵy básekege qabilettiligin arttyra túsetin, tabysyń men turmysyńa qýanyp, eńbekke degen qushtarlyǵyń men qurmetińdi, súıispenshiligiń men shyn mahabbatyńdy arttyra túsetin tıimdi, nátıjeli, jan-jaqty jetilgen ónimdi eńbek! Eńbek etken eshqashan kem bolmaıdy, árkez qatarynan da keıin qalmaıdy. Uly Abaı: «Eńbek etseń emersiń», dese, jyr alyby Jambyl: «Eńbek et te mindet et», dep beker aıtqan joq. Dana da uly halqymyz eńbek týraly nebir tamasha tujyrymdar jasady. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev ta eńbekti barlyq ıgiliktiń basyna qoıyp otyr. Osydan bir jarym jyl buryn Memleket basshysy óziniń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵdarlamasyn jarııalady. Memleket basshysy búkil Qa­zaqstan halqyna álemniń ámir­shisi eńbek ekenin, tek eńbekpen ǵana jemis ónetinin, tek eńbek qana bar qıyndyqty jeńetinin erekshe eskertip aıtty. Eger qazaq danalyǵyndaǵy «Qyzym, saǵan aıtam, kelinim, sen tyńda» degen maqaldy eskersek, bul tek qazaqqa ǵana emes, búkil álem halqyna aıtylǵan ataly sóz dep qabyldaýymyz qajet.

Esimderi qazaq tarıhynda altyn áriptermen jazylyp, ulty úshin ǵana emes, búkil adamzat úshin uly ulaǵattar qaldyrǵan alyp­tarymyz, HIH ǵasyrdaǵy Sho­qan, Ybyraı, Abaı, HH ǵa­syr­daǵy Muhtar Áýezov, Qanysh Sát­baev, Málik Ǵabdýllın jáne basqalardyń bári de adamgershilik pen aqylmandyqtyń shyńyna tek qana tynymsyz adal eńbekteri men ultyn súıgen ulaǵatty qa­sıet­teriniń arqasynda jetken. El­basymyz Nursultan Na­zar­baevtyń da ómir joly – qaınaǵan eńbek, tolassyz kúres joly. Nursultan Ábishuly qarapaıym azamat, qatardaǵy jumysshydan búgingi kúni Memleket basshysy, búkil álem tanyǵan saıası qaıratker dárejesine kóte­ril­se, bári – tynymsyz eńbegi men týǵan ultynyń álemdik qoǵam­dastyqtaǵy laıyqty orny, tynysh ta tatý, beıbit te ba­qytty ómir súrýi úshin tolas­syz júrgizgen júıeli de jemis­ti kúresiniń arqasy. Muny Táýelsizdik merekesi tusynda hal­qy­myzǵa tartý etilgen «Elbasy joly» kınoepopeıasynan da anyq túsindik. Qazaqtyń eńbegimen el ıgiligine qyzmet etip, árqashan alda bolýdy, tabysty da baqytty, mándi de mazmundy ǵumyr keshýdi armandaıtyn árbir ul-qyzy Elbasynyń eńbek jolyn úlgi, temirqazyq nysana etip ustanýlary tıis.

«Qudaı bizden «qansha ja­sa­dyń?» dep suramaıdy, «ne ja­sa­dyń?» dep suraıdy», – degen edi bir sózinde ataqty aqyn Oljas Sú­leımenov. «Adam óz ómirin eń­bektenýden bastap, eńbektanýmen aıaqtaıdy», dep ketti qazaqtyń oıshyl aqyny Qadyr Myrza Áli. Qandaı ǵa­jap sózder! О́mirdiń ózinen oıy­lyp alynǵan tolǵaqty tujyrym ǵoı bular. Ishine bári syıyp tur. Meniń de búkil ómirim Qadekeń aıtqan bir sóılemniń ishinde. Bir jarym jasymda meni ómirge ákelgen anam dúnıeden ozypty. Ákem adamzatqa aıdaharsha ajal oǵyn  sepken qasiretti so­ǵys­tan oralmady. Balalyq shaǵymyz soǵys pen soǵystan keıingi qıyn jyldarǵa týra keldi de, bizdiń urpaq eńbekke erte aralasty. Eger ótken ǵasyrdyń 70-80-jyldarynda halqymyz barlyq nárse derlik jetkilikti bolyp, ýaıym-qaıǵysyz berekeli ǵumyr keshse, bári sol eńbektiń, ujymdyq yntymaqtastyqtyń arqasy shyǵar. О́ıtkeni, úlken de, kishi de, jas ta, jasamys ta eńbek etti. Ol kez úshin «jumys joq», «jumyssyzbyn» degen sózderdiń ózi sanaǵa syımaıtyn túsinik edi.

Men de qandaı  jetistikke de óz eńbegimmen jettim. Mektepti úzdik bitirip, ınstıtýtqa emtıhansyz qabyldandym. Ony da jaqsy bitirip, ǵylymı jumystarmen aınalystym. Osy jasyma deıin adal tirlik keshtim, qolymnan kelgen bar jaqsylyqty jasap, aınalama shapaǵatymdy shashýǵa tyrystym. Alla densaýlyq berdi, ózimdi syılaıtyn, altyn basymdy ardaqtaıtyn ómirlik jar syılady, sanaly, bilimdi, ádepti urpaq ósirdim. Soǵan ómir boıy shúkirshilik etip, hal-qaderimshe eńbek etip kelemin. Kóz maıymdy aıamaı, qazaq ǵylymyna barynsha úles qosýdy murat tuttym. Osy kúnge deıin qandaı jetistik, ataq-alǵys, memlekettik marapat, halyq yqylasyna ıe bolsam, bári de sol tynymsyz eńbegimniń, elimniń órkendeýine tıtteı de bolsa úles qossam dep soqqan judyryqtaı perzenttik júrek ámiriniń arqasy. Eger Oljekeń aıtqan álgi suraqty ózimizge emes, elimizge qatysty qoıar bolsaq, Elbasymyz el aldyna, ult aldyna: «Bizdiń maqsatymyz – 2050 jylǵa qaraı Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyn qurý, Qazaqstan HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı álemniń eń damyǵan 30 eliniń qatarynda bolýǵa tıis», degen anyq maqsat, asqaraly mindet júktep otyr. О́zin qazaqtyń uly, Qazaqstannyń azamaty sanaıtyn árbir jandy búgin bárinen buryn osy máseleler qatty oılandyryp, árkim soǵan qolynan keler ózindik úles qosýǵa umtylýlary tıis. Meni agrarlyq ǵylymmen aınalysyp júrgen ǵalym retinde, ustaz retinde bul máseleler qatty tolǵandyrady. О́ıtkeni, bul maqsat-mindetterdiń bári tolyq oryndalyp, muratqa jetý úshin, Elbasy júktegendeı, búkil halqymyz eńbektenip, jan basyna shaqqandaǵy ónim óndirý kólemi eselene kóbeıýi kerek.

Al bizde soǵan jetýge tolyq múmkindik beretin negizgi baılyq – jerdi paıdalaný jaǵy tym tómen. Sol jer, ony óńdeıtin halyqtyń aıtarlyqtaı bóligi – búkil el turǵyndarynyń jartysyna jýyǵy aýyldyq jerlerde turady. Elbasynyń sózimen aıtsaq, solardyń 30 paıyzdan astamy nemese búkil el turǵyndaryna shaqqanda 15 paıyzǵa jýyǵy ózin-ózi jumyspen qamtýshylar. Eger qala turǵyndarynyń da aıtarlyqtaı bóligi sondaı jandar ekenin eskersek, onda elimiz boıynsha qanshama turǵynnyń turaqty jumysy bolmaı, áı­teýir janbaǵys úshin tabylǵan jumyspen shuǵyldanyp júrgenin esepteı berińiz. Ondaı jaǵdaıda eselep artatyn eńbek ónimdiligi, joǵary jalaqy, qajetti áleý­mettik jaǵdaı, jaqsy turmys jaıynda aıtýdyń ózi qıyn. Sebebi, 1991 jyly, KSRO ydyraýdyń aldynda turǵan kezde elimizde 2095 keńshar, 265 ujymshar bolǵan edi. Qazir olardyń ornyna aýylsharýashylyq ónimderin óndirýmen aınalysatyn myńdaǵan ártúrli sharýashylyqtar uıym­dastyrylǵanymen, «bó­lin­gendi bóri jeıdi» degenniń keri ke­lip, sol usaq sharýashylyqtar ju­mysyn jolǵa qoıa almaı keledi.

Onyń sebebi kóp. Aýyldy jerde reforma júrgizgen kezde birqatar ádiletsizdikter oryn aldy. Eń bastylaryn ataıtyn bolsaq, birinshiden, eń qunarly, jolǵa jaqyn, sý jaqsy baratyn jerlerdi qolynda bıligi bar sanaýly adamdar ıelenip ketti. Jerdi molyraq alǵandar da solar. Mysaly, sýarmaly alqaptardan bireýler 200 gektarǵa deıin enshilese, endi bireýlerge 2-3, tipti, 1,3 gektar ǵana jer tıdi. As atasy óndiriletin soltústik oblys­tarda bul másele tipti asqynyp ketti. Munda qoly jetkender 3-5 myń gektarǵa deıin basyp qalsa, qarapaıym turǵyndarǵa buıyrǵany 120 gektarǵa áreń jetedi. Sóıtip, halyqtyń negizgi asyraýshysy bolyp kelgen Jer-Ananyń tósin emý jaǵy kemı berdi. О́ıtkeni, álgi qunarly jerlerdi bólip alǵandar ony ózi úshin de, el úshin de tıimdi paıdalaný máselesine mán bermedi. Eger 1991 jyly 227,5 mıllıon gektar jerde astyq óndirilse, arada nebári 7-8 jyl ótkende onyń kólemi 113,4 mıllıon gektarǵa deıin qysqaryp, eki esege deıin tómendegeni bul sózimniń naqty dáleli. Sonyń saldarynan túsim 30 paıyzǵa deıin azaıdy. Eń ókinishtisi, etken eńbek pen tókken terdiń quny tym arzandap ketti. Sóıtip, «Qaıtarymy joq jumystyń barynan joǵy jaqsy» kózqarasy qylań berdi. Aýyl jastarynyń arasynda «Qalaǵa baryp, arba súıresem de ólmeımin» degen pikir qalyptasty. Osylaı «baıtal túgil bas qaıǵy» zamanda óner-bilimge, kásip ıelenýge degen qyzyǵýshylyq tómendedi. Bul aýylda mamandardyń kúrt kemýine alyp keldi. Qazir sarapshy-mamandardyń aıtýynsha, 16-45 jas aralyǵyndaǵy adamdardyń arasynda aýyl sharýashylyǵy mamandary qalmaı barady. Jer shuqýmen aınalysatyndardyń basym bóligi zeınetkerler.

Ekinshiden, keńshar, ujym­shar­lardaǵy tehnıka da ádiletsiz bólindi. Jaramdy tehnıka-tetikter ár aýylda qolynda bıligi men laýazymy, soǵan sáıkes jaǵdaıy bar, biraq búkil aýyldyń tirligin jasaýǵa múddeli emes 4-5 adamnyń qolyna shoǵyrlandy. Al negizgi eńbekker qaýym dıqan men sharýa­nyń kúsh-qýatyn arttyratyn mun­daı múmkindikten maqurym qaldy. Endi jeri az, tehnıkasy joqtyń qasyndaǵy qarapaıym aýyldyqtar jer men tehnıkaǵa qolyn molyraq batyrǵandardyń aldynda kiriptar kúı keshýde. Eń bastysy, jerdi moldan alǵandar da, azdan alǵandar da ony tolyq ıgere almaı, nátıjesinde mıllıondaǵan tonna ónim, mıllıardtaǵan teńge tabys ákeletin paıdalanýǵa jaramdy aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy ulan-ǵaıyr jerler paıdalanylmaı jatyr. Qa­zirgi el ekonomıkasynyń aýyl sharýashylyǵy salasynyń báse­kelestik qabiletiniń tó­men­dep, ondaǵy kásipkerliktiń damýy­na kedergi bolyp turǵan jaıttar da negizinen osylar. Muny tereńirek túsinetin bolsaq, aınalyp kelgende, bılik basyndaǵy shendiler men shekpendilerdiń ózderi kásipkerliktiń damýyna kedergi bolyp otyrǵanyn kóremiz. О́ıtkeni, memleket myń jerden oǵan zańnamalyq negiz jasap qoıǵanymen, bizde kásipkerlikpen aınalysatyndar memlekettik qyzmette, quqyq qorǵaý nemese salyq uıymdarynda otyrǵandar ne solardyń jaqyn-jýyqtary. Olar qarapaıym jandardyń kásibiniń órge domalaýyna múd­deli emes.

 Úshinshiden, sýarý júıeleriniń tolyqtaı derlik isten shyqqany jáne olar túgeldeı derlik jekemenshikke ótip ketýi sebebinen ónimdiligi óte joǵary sýarmaly jerlerdi, sondaı-aq, jaıylymdar men shabyndyqtardy paıdalaný tıimdiligi kúrt tómendedi. Aıtalyq, 1991 jyly elimizde 2,3 mıllıon gektar sýarmaly, 187 mıllıon gektar tabıǵı jaıylym bolsa, búgingi kúni solardyń jartysyna jýyǵy ǵana, mysaly 1-1,2 mıllıon gektar ǵana sýarmaly jer, 100 mıllıon gektarǵa jeter-jetpes jaıylym ǵana paıdalanylyp otyr. Onda da asa tıimdi emes. Al munyń bári aýyl sharýashylyǵyn, aýyldy, aýyldaǵy óndiristi paıdalaný úshin qansha áleýet?!

Ne isteý kerek? Memleket bas­shysy «Qazaqstan-2050» Stra­te­gııasynda eńbek ónimdiligin eselep arttyryp, aýyl sharýashylyǵyn, ásirese, eginshilik pen mal óni­mi­ne ósip otyrǵan jahandyq su­ranys jaǵdaıynda bul salany aýqymdy jańǵyrtý qajettigin atap kórsetti. Elbasy osy maqsatta egistik alań­yn ulǵaıtý, jańa tehnologııa­lar engizý esebinen egistik túsimin eleýli deńgeıge kóterý, mal sharýashylyǵy úshin álemdik deńgeıdegi jemshóp bazasyn, ekologııalyqqa basa nazar aýdara otyryp, básekege qabiletti ulttyq brendter qurý arqyly agroónerkásiptik keshenniń aldyna ekologııalyq taza óndiris salasyndaǵy jahandyq oıynshy bolý, bir sózben aıtqanda, álemdik azyq-túlik naryǵynyń kóshbasshysy bolý mindetin qoı­dy. Ol úshin aýylsharýashylyq ónim­derin qaıta óńdeý men satýda fermerlik sharýashylyq pen shaǵyn jáne orta bıznesti jan-jaqty damytý kerek. Jer óńdeý mádenıetin ózgertý jáne jańa ǵylymı, teh­nologııalyq, basqarýshylyq je­tis­tikterdi eskere otyryp, mal sha­rýa­shy­lyǵyndaǵy ulttyq dás­túrler jańǵyrtylýy tıis.

Kezinde 100 qoıy bar adam kedeı sanalǵan qazaq qaýymy mal ósirýdiń myń túrli ádis-tásilderin meńgergeni – dáleldeýdi qajet etpeıtin tarıhı shyndyq. Demek, ol – týmysynda maldy kútip-baǵý men ony eselep kóbeıtýdiń tájirıbesin ózi jasaǵan ult. Eshqandaı tehnıka-tetiksiz, jaz – jaılaýǵa, qys – qystaýǵa kóship, tabıǵı jaıylymdardy utymdy paıdalaný arqyly otar-otar qoı, tabyn-tabyn sıyr, úıir-úıir jylqy, kele-kele túıe aıdap, ony kóbeıte bilgen halyq naǵyz kásipker halyq. Tek keshegi Keńes ókimeti tusyndaǵy masyldyq psıhologııa ǵana ony ózge qasıetterimen birge osy tamasha qabiletinen de aıyra jazdady. Negizinde qanynda, bolmysynda bar qasıetti búgingideı, kásipkerlik – jańa ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi retinde baǵalanyp, memleket tarapynan qolaıly jaǵdaılar jasalyp jatqan tusta qaıta jańǵyrtý qıyn emes dep oılaımyn.

Jalpy, «Otyrar ornyńdy, aıtar sózińdi bil» dep máteldeıtin qazaq ulty dúnıejúzilik naryqtaǵy óziniń alar orny men aıtar sózin qaı tustan izdeý kerek dese, men oılanbastan «azyq-túlik óndirisi salasynan» dep jaýap berer edim. О́ıtkeni, bizdiń ulan-ǵaıyr jerimiz, san ǵasyrlyq mal ósirý tájirıbemiz bar. Elbasy otandyq agroónerkásip kesheniniń aldyna álemdik azyq-túlik naryǵynyń kóshbasshysy bolý mindetin qoıǵanda osy jaǵyn eskergeni sózsiz. Negizinde biz qoı baqqan, qoımen birge saıyn dalany kezip júrip, búkil adamzattyń qajetine jararlyq keleli oı baqqan halyqpyz. Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda HHI ǵasyrdyń on jahandyq syn-qaterin ataı otyryp, álemdegi halyq sany ósýiniń joǵary qarqyny azyq-túlik problemasyn kúrt shıelenistirip, búginniń ózinde mıllıondaǵan adam ashtyqqa ushyrap, mıllıardqa jýyq adam taǵamnyń udaıy jetispeýshiligin bastan keship jatqanyn, ta­maq ónimderin óndirýde revo­lıýsııalyq ózgerister jasamasa, bul úreıli sıfrlar tek óse tú­setinin aıtty. Biraq osy syn-qaterlerdiń astarynda biz úshin orasan múmkindikter bar ekenin de eskertti.

Qazir 2010-2014 jyl­dar­­ǵa arnalǵan Elimizdi ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq damytý baǵ­darlamasy qarqyndy júzege asyrylyp jatyr. Úkimetke onyń kelesi basqyshynyń josparyn jasaý júkteldi. Endi sony daıyndaý kezinde birinshi kezekte jerdi paıdalaný, aýylsharýashylyq ónimderin molynan óndirip, ony barynsha óńdeý máselelerine basa nazar aýdarǵan jón. О́ıtkeni, jer – baǵa jetpes baılyq. Eń qymbat qazyna. Bizge ata-babalarymyzdan qalǵan eń baǵaly syı. Túptiń túbinde adamzatty asyraıtyn da Jer-Ana. Jerdiń de júregi bar. Ol da syzdaıdy. Ony kútpeýdiń, babyn tappaýdyń, qadirin sezinbeýdiń zardaby orasan zor bolýy múmkin. Sondyqtan, biz jerdi tıimdi paıdalanýdyń, azyq-túlik daqyldaryn, mal ósirýdiń ulttyq dástúrlerge negizdelgen tól tehnologııasyn týdyrýymyz kerek. Bir kezderi bizde qant qyzylshasyn ósirý jaqsy damyǵan edi. Ár gektardan 500 sentnerge deıin ónim alyndy. Qazir ol 105 sentnerdi ǵana quraıdy. Dándik júgeriniń ár gektarynan orta eseppen 18-20 sentner, kartoptyń ár gektarynan 105-110 sentner ónim alýdamyz. Paıdaǵa shyǵý úshin qyzylshanyń ár gektarynan kem degende – 250 sentner, júgeriden – 25-28 sentner, kartoptan 170-180 sentner ónim alýymyz kerek. Jalpy, barlyq tehnıkalyq, baý-baqsha jáne kókónis daqyldarynan alynatyn ónimdi 1,5-2 esege arttyrýymyz kerek. Ol úshin salaaralyq baılanystardy nyǵaıtyp, aýyl sharýashylyǵynda jer reformasyn júzege asyrýdyń naqty baǵdarlamasyn jasap, topyraq qunarlylyǵyn arttyrýdyń bar­lyq amaldaryn qolǵa alý qajet.

Damyǵan elderdiń bárinde mı­neraldy tyńaıtqyshtarǵa ónim­dilikti arttyrýdyń agro­hı­mııalyq tıimdi tásili retinde qaraıdy. Fransııa agrohımıkter qoǵamynyń málimetine sáıkes, 1 kılo ty­ń­aıt­qysh berýdiń nátıjesinde bı­daıdyń ónimi – 7,5, kúrish – 8,6, júgeri 9,8 kıloǵa artady eken. Al bizde qazir aýyl sharýashylyǵynda tyńaıtqysh qoldaný tym azaıyp ketti. Qazaqstan búginde tyńaıtqyshtar qoldaný jóninen (ár gektarǵa 16-20 kılo) damyǵan elderden de (340-480 kılo, TMD elderinen de (160-280 kılo) qalyp qoıdy. Onyń ústine sońǵy jyldary organıkalyq tyńaıtqysh engizý de kúrt kemip ketti. Eger 1990 jylǵa deıin Qazaqstanda jylyna 1 mıllıon tonna tyńaıtqysh shyǵarylsa, qazir bar bolǵany 40-50 myń tonna ǵana shyǵarady ekenbiz. Al bizge búgingi kúnniń ózinde  kem degende 650 myń tonna tyńaıtqysh kerek. Bolashaqta 1,3 mıllıon tonna qajet bolady.

 Jalpy, Qazaqstan úshin aýyldy, aýyl sharýa­shy­lyǵy ón­di­risin damytý – eń ózekti máse­le. Eger, aýyl­dyq jerlerde sha­ǵyn sharýa qojalyqtaryn irilendirip, klasterlik úlgi­de azyq-túlik ónimderin ón­di­retin ári qaıta óńdeý arqy­ly naryq­qa daıyn ónim usy­na­­tyn kásiporyndardy kóptep shoǵyrlandyryp, damy­tatyn bolsaq, bul birne­she máseleniń sheshilýin qam­tamasyz eter edi. Birin­shiden, aýylda turaqty ju­mys oryndary kóbeıip, ha­lyq­tyń qalaǵa kóshý úderisi to­las­taıdy. Ekinshiden, aýyl halqynyń jalaqysy kó­beıip, áleýmettik-turmystyq jaǵ­daılary jaqsarady. Úshinshiden, elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigi nyǵaıa túsedi. Tórtinshiden, áleý­mettik tu­raqtylyq nyǵaıyp, bul óz kezeginde qylmystyń azaıýyna, eldiń eńbekpen aınalysyp, Elbasy aıtqan Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamynyń  qa­lyp­tasýyna qolaıly jaǵdaı týǵyzady. Al eńbekpen to­lyq qamtylǵan qoǵamda qıyn­dyq­tar óte az bolatyny anyq. Kez kelgen ulttyń, memlekettiń bas­ty muraty – turaqtylyq, qa­lypty damý, halqyna bar ıgi­likti jasaý bolsa, endeshe, biz bi­rinshi kezekte búkil halyqty eńbekpen qamtý máselesin she­shýimiz kerek. Elbasy oılaǵan izgi nıet, el aldyna qoıǵan bas­ty mindet te osy.

Raqymjan ELEShEV,

UǴA akademıgi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty.

Almaty.