Ulttyq bank 2020 jylǵy 4-toqsanda kásiporyndarǵa júrgizgen monıtorıng ınvestısııalyq belsendilik pen óndiris kóleminiń tómendeýine baılanysty naqty sektordaǵy ekonomıkalyq belsendiliktiń tómen qarqynynyń saqtalýyn kórsetýde.
Sonymen birge suranystyń qalpyna kelýi jáne daıyn ónim baǵasyn ósirýdiń jyldamdaýy, kredıtter boıynsha paıyzdyq mólsherlemelerdiń tómendeýi baıqalady.
Kompozıttik ozyq ındıkator naqty sektorda ekonomıkalyq belsendiliktiń birtindep qalpyna kelý belgileriniń paıda bolýyn kórsetýde.
Bıylǵy qańtarda jyldyq ınflıasııa 7,4%-ke deıin baıaýlady. Azyq-túlik ınflıasııasy baǵanyń jalpy ósýine úlken úles qosýda. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi jekelegen taýar naryqtarynda teńgerimsizdiktiń saqtalýy aıasynda 2020 jylǵy jeltoqsandaǵy 11,3%-dan bıylǵy qańtarda 11,4%-ǵa deıin jyldamdady.
Inflıasııanyń azyq-túlikke jatpaıtyn jáne servıstik komponentiniń serpini álsiz tutynýshylyq suranys aıasynda salystyrmaly túrde turaqty bolyp qalýda.
Azyq-túlikke jatpaıtyn ınflıasııa 5,5%-ten 5,3%-ke deıin, aqyly qyzmetter ınflıasııasy 4,2%-ten 4,1%-ke deıin baıaýlady. Azyq-túlik ınflıasııasynyń 2020 jylǵy qarashadan bastap jyldamdaýyna baılanysty QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy barynsha sezimtal tamaq ónimderine baǵanyń ósýine erekshe kóńil bólý qajettigin aıtty.
О́ńirler boıynsha ınflıasııa eleýli sáıkessizdikterdi kórsetýde. Máselen, Mańǵystaý oblysynda ol respýblıkalyq deńgeıden 1,3 prosenttik tarmaqqa, Qaraǵandy oblysynda jáne Nur-Sultan qalasynda 0,4 prosenttik tarmaqqa asyp tústi. Jalpy respýblıka boıynsha 11,4% deńgeıinde bolǵanda 12%-ten joǵary azyq-túlik ınflıasııasy Qaraǵandy oblysynda, Atyraý oblysynda, Pavlodar oblysynda tirkeldi.
Azyq-túlikke jatpaıtyn ınflıasııa boıynsha elde 5,3% bolǵanda Mańǵystaý oblysy 6,9%-pen aldyńǵy qatarǵa shyqty. Jalpy respýblıka boıynsha ınflıasııa 4,1% bolǵan kezde 5%-ten joǵary aqyly qyzmetter ınflıasııasy Mańǵystaý oblysynda, Nur-Sultan qalasynda, Aqtóbe oblysynda tirkeldi.
«Bıylǵy aqpan-naýryzda munaı óndirýdi qysqartý týraly OPEK+ sheshiminiń esebinen bıylǵy qańtarda munaı baǵasynyń ósýi oryn aldy. Baǵa ósýiniń oń serpini aqpanda da jalǵasyp, munaı baǵasy bir barrel úshin $63,3 jetti», dedi E. Dosaev.
Respýblıkalyq bıýdjetke transfertter bólý, kvazımemlekettik sektor kompanııalarynyń eksporttyq valıýta túsiminiń bir bóligin satýy sheńberinde Ulttyq qor aktıvterin konvertasııalaý teńge baǵamyna oń áserin tıgizdi. Bırjadaǵy saýda-sattyq qorytyndysy boıynsha bıylǵy 15 aqpanda teńge baǵamy bir AQSh dollary úshin 416,92 teńge bolyp, aı basynan bastap 1,7%-ke nyǵaıdy.
Aldyn ala derekter boıynsha tólem balansynyń aǵymdaǵy shoty QR Ulttyq banki boljamyna sáıkes kelip, 2020 jyly -$5,9 mlrd tapshylyǵymen qalyptasty, bul sheteldik ınvestorlarǵa tólenetin kiristiń qysqarýyna baılanysty 2019 jylǵy tapshylyqtan $1,3 mlrd az. Ulttyq bank basshysynyń aıtýynsha, aǵymdaǵy shot tapshylyǵynyń negizgi sebebi munaı jáne gaz kondensaty eksportynyń qysqarýy esebinen taýarlar eksportynyń tómendeýi bolyp tabylady. Taýarlar ımportynyń tómendeýi birqalypty jáne ınvestısııalyq jáne aralyq taýarlardy ákelýdiń qysqarýyna baılanysty boldy.
Ulttyq qordyń aktıvteri osy jyldyń basynan bastap $1 mlrd-qa myna sebepter boıynsha tómendep, bıylǵy qańtardyń sońynda $57,7 mlrd qurady:
Ulttyq qorǵa túsimder 43 mlrd teńge, onyń ishinde valıýtalyq túsimder $56,2 mln nemese teńge balamasynda 24 mlrd boldy;
jyl basynan bastap 381 mlrd teńgege nysanaly jáne kepildendirilgen transfertter bólýdi qamtamasyz etý úshin $720 mln satyldy;
ınvestorlardyń táýekelge barý deńgeıiniń tómendeýine baılanysty bıylǵy qańtarda MSCI World aksııalar ındeksiniń tómendeýi -1% boldy.
Ulttyq qordyń sol kezeńdegi ınvestısııalyq kirisi (-)$340 mln nemese -0,59% boldy.
Qańtarda qor naryqtaryndaǵy qubylmalylyq ekonomıkanyń birkelki qalpyna kelmeýine, sondaı-aq kásibı emes ınvestorlardyń saýda platformalaryndaǵy belsendiligi aıasynda shyǵyny kóp kompanııalar aksııalarynyń sharyqtaýyna baılanysty kúsheıe tústi.
«Bul rette aqpannyń basynda aksııalar naryǵynyń qalpyna kelýi baıqaldy, bıylǵy aqpannyń alǵashqy 2 aptasynda Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisi bıylǵy qańtardaǵy quldyraýdy ótep, $800 mln qurady», dedi E. Dosaev.
Altynvalıýta rezervteri ózgermeı, bıylǵy qańtardyń sońynda aldyn ala derekter boıynsha $35,6 mlrd boldy. Altyn baǵasynyń tómendeýi nátıjesinde altyn portfeliniń tómendeýi erkin konvertasııalanatyn valıýtadaǵy aktıvterdiń ósýimen teńestirildi.
Shetel valıýtasyndaǵy aktıvter memlekettik qaryzdy tóleýmen, sondaı-aq ekinshi deńgeıdegi bir banktiń $500 mln-ǵa valıýtalyq oblıgasııalaryn óteý mindettemelerin oryndaýyna baılanysty bolǵan Qazaqstan Ulttyq bankindegi shottardan ekinshi deńgeıdegi bankter qarajatynyń áketilýimen ishinara rettelgen Azııa damý banki qaryzynan qarajattyń kelýi esebinen ósti.
Jalpy halyqaralyq rezervter jyl basynan bastap $1 mlrd-qa tómendep, $93,3 mlrd qurady. Zeınetaqy aktıvteri 2021 jylǵy 1 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha jyl basynan bastap 213,9 mlrd teńgege nemese 1,7%-ke ulǵaıyp, 13,1 trln teńge boldy. Bıylǵy jyldyń basynan bastap eseptelgen ınvestısııalyq kiris mólsheri 178,5 mlrd teńge, zeınetaqy jarnalarynyń kólemi 88,8 mlrd teńge boldy. 2021 jylǵy qańtarda ınflıasııa 0,6% bolǵan kezde 1,4% mólsherindegi kiristilik qamtamasyz etildi.
Sońǵy 12 aıda zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligi ınflıasııa deńgeıi 7,4% bolǵan kezde 12,1% boldy. Naqty kiristilik ınvestısııalyq qyzmet, sondaı-aq valıýta portfelin naryqtyq jáne baǵamdyq qaıta baǵalaý nátıjesinde qamtamasyz etildi, onyń úlesi elder men emıtentter boıynsha ınvestısııalar geografııasyn keńeıtý, portfeldiń sapasy men ótimdiligin arttyrý úshin kezeń-kezeńimen ulǵaıtylyp, 30% deńgeıinde saqtalýda.
Qarajatty merziminen buryn alý boıynsha salymshylar aldyndaǵy mindettemelerdi ýaqytyly oryndaý maqsatynda Ulttyq bank zeınetaqy aktıvteri portfeliniń aǵymdaǵy ótimdiligin qoldaýda, onyń deńgeıi bıylǵy 1 aqpanda 446,8 mlrd teńge boldy. Bıylǵy qańtarda aqparattyq júıelerdi ıntegrasııalaýǵa baılanysty daıyndyq jumysy aıaqtalǵan soń Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory azamattardyń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin alýǵa arnalǵan ótinimderin qabyldaı bastady. Bıylǵy 12 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha 1 855,9 mlrd teńge somasyna 115 608 ótinim qabyldandy. Onyń ishinde 423,6 mlrd teńge somasyna 78 074 ótinim óńdeýge qabyldanyp, maquldandy.
Bıylǵy 12 aqpanda BJZQ 408,2 mlrd teńge somasyna 75 186 ótinim boıynsha birjolǵy zeınetaqy tólemderin aýdardy. Azamattar alynǵan jınaqtardyń 87%-in turǵyn úı máselelerin sheshýge, onyń 45,5%-in turǵyn úı satyp alýǵa; 28,3%-in ıpotekalyq qaryz boıynsha bereshekti óteýge; 10,5%-in ekinshi deńgeıdegi bankterge bastapqy jarna úshin jáne Otbasy bankinde ıpoteka alýǵa; 2,3%-in jeke turǵyn úı qurylysyn salýǵa, ıpotekany qaıta qarjylandyrýǵa, satyp alý quqyǵymen jaldaý sharty boıynsha bereshekti óteýge jáne ózge de maqsattarǵa jumsaýǵa nıettenedi.
Sondaı-aq QR Ulttyq banki tóraǵasynyń aıtýynsha, ekonomıkany qoldaý úshin Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda.
«Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy 12 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha kásipkerlerden 1,1 trln teńgege jýyq somaǵa 1 410 ótinim kelip tústi, onyń ishinde bankter 731,5 mlrd teńgege 889 ótinimdi maquldady, 552 mlrd teńge somasyna 810 qaryz berildi.
Kásipkerlik sýbektilerin jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy 12 aqpanda kásipkerler 672,3 mlrd teńgege 2 632 ótinim berdi, onyń ishinde 526,2 mlrd teńgege 1 844 ótinim maquldandy, 596,3 mlrd teńgege 5 879 qaryz berildi, onyń ishinde 138,5 mlrd teńgege 2 479 qaryz buryn berilgen qaryzdardy óteýden túsken aqsha esebinen berildi.
