Ádebıet • 24 Aqpan, 2021

Kitap baǵyndaǵy baqyt qusy

58 ret kórsetildi

Ál-Farabı babamyzdyń 1150 jyldy­ǵyn atap óttik. Jahandyq pandemııa jaǵdaıy­na tuspa-tus kelse de, el bar jerde er esimi eleý­siz qalǵan joq. Ártúrli deńgeıdegi ǵy­lymı kon­ferensııalar, mádenı is-shara­lar uıym­­dastyryldy, gazet-jýrnaldarda fara­­bı­­taný­shylardan bastap, ǵalymdar men qalam­­gerlerdiń tanymdyq, zertteý maqa­la­­lary jaryq kórdi. Kórkem jáne derek­ti fılmder túsirildi.

Biraq... Osy bir «biraq» degen sóz jutqyn­shaǵyńa turyp qalǵan birdeńedeı júgiredi de turady.

Elimizdiń eń bir tanymal kitap dúkenderine bas suqqanda, birden aldymyzdan ǵulama Ábý Nasyrdyń kitaptary menmundalap, kórnekti jerden kózge túser-aq degenbiz. Túspedi. Jyl túgesilgenshe túser degenbiz. Onyń da túndigin japtyq.

Sebebi de túsinikti. Kitap dúkenderi oqyr­man­nyń suranysyna qaraı suryptalǵan avtor­lardy usynady. Onyń óziniń toqsan paıyzǵa jýyǵy Reseı baspalarynyń ónimi. Qaıyra basylyp jatqan klassıka. Kitap sóresi ke­shegi keńestik kezeńde tolǵan oqyrmannyń bul kitaptarǵa qol soza qoıýy da neǵaıbyl, ekitalaı. Nege deseńiz, kitap sapasynyń kóńilge kúdik uıalatýy. Bulardy «bir rettik kitaptar» dep ataýǵa bolatyndaı. «Bir oqyrlyq» qana avtorlar bolsa da jetkilikti. Almatynyń jerasty ótkelderindegi býkınısterden alǵan kitaptarymyz, tipti ózimizden eki-úsh múshel úlken kitaptardyń óziniń syry ketse de, syny kete qoımaǵan. Jetpisinshi jyldary redaksııalyq keńesine bizden Nurpeısovter kirgen «Kórkem ádebıet» baspasynyń «Álem ádebıeti kitaphanasy» serııasy, avtorlardyń sosıalıstik kózqaras turǵysynan suryptalýy úshin synalsa da, suńǵylalyǵy men sulýlyǵy, sapasy men saltanaty úshin áli de syıǵa laıyq. Árbir tomǵa jazylǵan alǵysóz, eskertpeler men túsiniktemeler, klassıkalyq ıllıýstrasııalar kóz qýantyp, kóńil demdeıdi. Al sonyń qazirgi shyǵyp jatqan balamasy – balanyń Pıkasso shtrıhtaryn shımaılap kóshirýindeı.

Kitapty kóbine jastar alady. Ashqaraq sanalar aldyndaǵy kitaptardy qoparystyrady da jatady. Toıat tileıdi, toıa almaıdy. Bir qýant­qany da sol, qalyń qyz-bozbalanyń kitap baǵynan alma terip júrýi. Qyzyǵa qarap turdym. Alma tere júrip, alýan oıǵa beriledi. San kitapty sapyrylystyrady. Árqaısysyn bir ustaıdy. Baǵasy barmaǵyn kúıdirgen bolar dep bir túıip qoıam. Sarǵaıǵan klassıkalardyń tusyna kelgende sál bógeledi de, qolyna alyp, qaıta qoıady. Sánge aınalǵan avtorlardyń janyna kelip saıabyr tabady. Biraq... birnárse jetispeıtindeı, ony da qaıta qataryna qalaı salady.

Kimdi izdediń, bozbala? Neni izdediń, boıjetken?!

Olar bir sóreniń aldyna baryp, uzaq qarap turdy. Onda kimder bar eken? Onda Nıl Pasrıch pen Mıhaıl Labkovskıı, Frede­rık Lenýar men Gabrıella Bennet, Dalaı-lama men Maık Vıkıng... ne kerek, biri dat halqynyń, biri shotlandtardyń, taǵy biri amerıkalyqtardyń baqytty bolý, baqytqa jetý qupııasyn aıtyp beredi eken. Baqyttyń syryn qazir ashyp bererdeı arbalyp turdy olar. Nesi bar, shákirtaqyńa balmuzdaq alsań da baqytty bolasyń ǵoı. Al baqyttyń mánin túsindiretin kitapty alý tipti ǵajap emes pe? Oqysyn, oqyǵannan baqytsyz bolǵan jan joq. Alǵashqy qaýymdyq qurylystaǵy úńgirden alystaǵy aıǵa jetken adam balasynyń baqyt degen qusqa sonsha yntyzar bolýy bul ǵasyr­da ǵana ma, árdaıym adam balasy baqytqa umtylǵan, baqytqa jetý úshin bárine de barǵan.

Baqyt týraly kitaptardyń bezendirilýi, qaǵa­zynyń sapasy, syrtqy qabynyń qolǵa jumsaqtyǵy qandaı, «meni oqy, meni oqy» dep talasady. «Men saǵan bárin aıtyp beremin» deıdi. «Osy sátte baqytty bolyp ketemiz» deıdi. Jamyraı shýlasqan sonsha kitaptyń aldynda sanasy men sezimi endi búr ashyp kele jatqan bozbala men boıjetkenniń jany qalsyn ba, júzderi bal-bul janyp, bir-birimen sybyrlasyp, ántek kúlip, qyzara jymıyp, aınalasyna qazyna taýyp alǵandaı urlana kóz salyp qoıady. Olar shyn máninde baqytyn taýyp alǵandaı áser qaldyrdy, nege deısiz be, qyz ben jigit baqytty ol kitaptan tapqan joq, biraq ekeýara bir kitap alýdan tapty. Endi olardy bir kitap baılanystyrady. Olar­dyń ortaq áńgimeleriniń sheńberi bir sátte ǵa­ryshtyń ulǵaıý jyldamdyǵymen ósip bara jatty. Jastyq degenniń ózi baqyt emes pe edi?!

Al meniń kóz aldyma jańaǵy kitaptardyń janynda turǵan, ásem bezendirilgen, túsinik­temesi jazylǵan, tipti solar ıdeal (zamanaýı ánshi bolsa da) tutatyn jandardyń pikir­leri berilgen «Baqytqa jetý týraly», «Baqyt jolyn silteý», «Qaıyrymdy qala turǵyn­darynyń kózqarastary» atty ál-Farabı baba­­myzdyń kitaptary elestep ketti. Shaǵyn ǵana kitap­shalar. Bári bir tomnyń ishinde, bir kitaphan­anyń buryshynda shań basyp turǵan joq, jeke-jeke kitap bolyp, «meni oqy, meni oqy» dep jatqandaı.

Sońǵy jańalyqtar

Izraıl «betperdesin sheshti»

Álem • Búgin, 16:32

Ilim adamǵa ne úshin qajet?

Rýhanııat • Búgin, 16:00

Palata otyrysynyń kún tártibi bekitildi

Parlament • Búgin, 15:48

«Ýkaznoı molda»: Ol kim?

Rýhanııat • Búgin, 15:25

Prezıdent Qaırat Kelimbetovti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 14:43

Qaraǵandyda qylmystyq top quryqtaldy

Qoǵam • Búgin, 12:59

Dollar qaıta qymbattap jatyr

Ekonomıka • Búgin, 11:44

ShQO-daǵy Shar ózeninde balyq qyrylýda

Aımaqtar • Búgin, 10:49

Shymbulaq shyńynan 6 adam qutqaryldy

Qoǵam • Búgin, 10:32

Qurttyń ishinen esirtki tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 09:43

«Astana» kósh bastady

Sport • Búgin, 09:40

Qyzylordada aýa sapasy nasharlaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:22

Shekarashy sarbazdar ant qabyldady

Qazaqstan • Búgin, 09:20

Jartylaı fınalda súrindi

Tennıs • Búgin, 07:56

Keńeıtilgen quram jarııalandy

Hokkeı • Búgin, 07:54

«Sary mysyq» festıvaldi ashady

Kıno • Búgin, 07:52

Kókpar – ulttyq minez

Rýhanııat • Búgin, 07:50

Tasqynǵa qarsy ázirlik oıdaǵydaı

Oqıǵa • Búgin, 07:40

Aq úıdiń alǵashqy meımany

Álem • Búgin, 07:38

Eski úılerdi esirkegen joba

Aımaqtar • Búgin, 07:33

Zań shyǵarý talaptary jańartyldy

Saıasat • Búgin, 07:25

Uqsas jańalyqtar