HHI ǵasyrdyń tynys-tirshiligin, memlekettiń damý barysyn azamattyq qoǵamnyń qatysýynsyz elestetý múmkin emes. Álemniń kóptegen memleketterinde úkimettik emes sektordyń qyzmeti men onyń qoǵamdaǵy róli áldeqashan aıqyndalǵanymen, elimiz táýelsizdikke qol jetkizgen alǵashqy jyldary azamattyq qoǵamnyń aıaq alysy kóńil kónshite qoıǵan joq. Osy tusta Elbasy Nursultan Nazarbaev kóptegen túıtkildi máselelerdiń túıinin tarqatyp, úkimettik emes uıymdardyń qyzmeti júıeli jolǵa qoıyla bastady.
Máselen, Elbasy «Azamattyq qoǵam jáne memleket: Dıalog. Seriktestik. Senim» taqyrybynda ótken VIII Azamattyq forýmnyń jalpy otyrysynda sóılegen sózinde «Úkimettik emes uıymdar sany 2003 jyly 5 myń bolsa, 2018 jyly 22 myńǵa deıin jetip, tórt eseden astam ósken. Memlekettik áleýmettik tapsyrysty qarjylandyrý kólemi 65 ese ósip, qazirgi kezde 20 mıllıard teńgeden asyp otyr. Nátıjesinde, búginde úkimettik emes uıymdardyń qyzmeti, is júzinde, qoǵamymyzdyń mańyzy bar barlyq salasyn qamtıdy», degen bolatyn.
Úkimettik emes uıymdardyń sanynyń kóbeıgendigi – elimizdegi azamattyq qoǵamnyń damyǵandyǵynyń, belsendi azamattardyń sany artqandyǵynyń birden-bir kórsetkishi deýge bolady. Munyń ózi bılik pen qoǵam arasyndaǵy dıalogty jandandyra tústi.
Búginde úkimettik emes sektordyń damý qarqyny Elbasy salyp bergen sara joldan taıǵan joq. Máselen, elimizdegi úkimettik emes sektordy damytýdyń jańa vektoryn qamtıtyn 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdama qabyldandy. Bul týraly 29 qańtarda ótken Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń alqa otyrysynda vıse-mınıstr Bolat Tlepov aıtqan bolatyn.
«Azamattyq qoǵam ókilderiniń halyqtyń jalpy áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa qatysýy – memlekettik múdde sanalady. Búginde elimizde 22 myńnan astam úkimettik emes uıym tirkelgen. Sonyń ishinde 16 myńy is júzinde qyzmet istep jatqan bolsa, 5 myńnan astamy belsendi uıymdar qataryna kiredi. Osy uıymdardyń barlyǵyna memleket tarapynan jyl saıyn bólinetin áleýmettik tapsyrystar, granttar men qarjylaı syıaqylar qoljetimdi. Máselen, byltyr qoǵamdyq uıymdardyń qatysýymen elimizde 1250-den asa áleýmettik joba iske asty. Júzdegen uıym ary qaraı damýǵa múmkindik alsa, 38 qoǵamdyq uıym qarjylaı syıaqy aldy», deıdi vedomstvo basshysynyń orynbasary.
Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, Úkimet qaýlysymen 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan azamattyq qoǵamdy damytýdyń tujyrymdamasyn iske asyrý jónindegi is-sharalar jospary bekitilgen. Bul tujyrymdama eki kezeń boıynsha iske asatyn bolady. Birinshi kezeń 2020-2025 jyldarǵa negizdelse, ekinshi kezeń – 2026-2030 jyldar aralyǵynda qolǵa alynady dep josparlanýda. О́tken jyly birinshi kezeńde iske asyrylatyn 5 negizgi baǵyt boıynsha 33 is-shara qamtylǵan. Dálirek aıtqanda, azamattyq qoǵamnyń damýyn quqyqtyq jetildirý; azamattyq belsendilikti damytý jáne qoldaý; sondaı-aq, turǵyndardy memlekettik basqarýǵa qatysýǵa keńinen tartý sııaqty sharalar qarastyrylǵan.
«Volonter jyly tabysty aıaqtalyp, osy salanyń damýynda oń serpin baıqaldy. Atap aıtqanda, búginde volonterler uıymdary men toptardyń sany 3 esege artty. 2020 jyldyń basynda nebári 224 uıym bolsa, búginde mundaı uıymdardyń sany 600-ge jetip otyr. Al volonterlerdiń sany eki jarym esege ulǵaıyp, byltyr pandemııanyń órshigen kezinde 100 000 adamǵa deıin jetti. «Biz birgemiz» bastamasy aıasynda 7 joba júzege asyrylyp jatyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen volonterlerdiń respýblıkalyq Keńsesi iske qosylyp, oǵan ilese elimizdiń barlyq aımaǵynda 17 óńirlik front-keńse ashyldy. Jyl boıy Sabaqtastyq, Saýlyq, Taza álem, Asyl mura, Qamqor, Úmit, Bilim sııaqty mańyzdy baǵyttar boıynsha 7 jalpyulttyq volonterlik joba júzege asyryldy. Jalpy, respýblıka boıynsha volonterlerdi qoldaýdyń 18 ortalyǵy ashyldy», deıdi vıse-mınıstr.
Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi qoldanystaǵy úkimettik emes uıymdarǵa arnalǵan grant berý qaǵıdalaryn jetildirgen. О́zgerister engizilgen normatıvtik-quqyqtyq aktiniń jobasy azamattyq qoǵam salasyndaǵy sarapshylarmen birlese ázirlengen. Jańashyldyqtar sarapshylar tizimin qalyptastyrý jáne júrgizý tártibin reglamentteýge qatysty. Jańa qaǵıda boıynsha, sarapshylar tizimi 1 jyl merzimge jasalady jáne kópshilikke jarııaly bolyp sanalady. Sondaı-aq granttardyń taqyryptary qoǵam talqysynan keıin josparlanyp, iske asyrylady.
«О́tken jylǵy nátıjege keletin bolsaq, jalpy 88 qoǵamdyq uıymnyń qatysýymen 117 granttyq joba oryndaldy. Sonyń aıasynda 667 oqytý is-sharasy, 54 zertteý júrgizildi. Sonymen qatar áleýmettik qyzmet kórsetýge negizdelgen 4 joba iske asyp, 15 veb-resýrs qurylyp, 52 ortalyq ashyldy. Jalpy, osy áleýmettik jobalar barysynda el boıynsha 1 mln-nan astam adam naqty kómek aldy», deıdi B.Tlepov.
Vıse-mınıstr ótken jyly 1500-den asa úkimettik emes uıym ókilderiniń basyn biriktirgen IH azamattyq forým ótip, sonyń aıasynda 40-qa jýyq zııalylyq alańy uıymdastyrylǵanyn, onlaın formatta jalpy sany 20 000-ǵa jýyq qatysýshy tirkelgenin jetkizdi. Sonymen qatar ortalyq memlekettik organ basshylarynyń deńgeıinde 12 kezdesý ótipti. Nátıjesinde, qoǵamdyq uıymdardan 650-den astam usynys kelip túsken eken. Búginde atalǵan forýmnyń nátıjesi boıynsha ázirlengen is-sharalar Úkimettik deńgeıde júzege asyrylyp jatyr.
«Azamattyq qoǵam ókilderimen ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdardyń birlese atqarǵan jumystary munymen shektelgen joq. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qalyptastyrý mindetterin oryndaýda qolǵa alynyp otyrǵan jumystardyń basty baǵyttarynyń biri – aqparattyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý. 2020 jyly 30 jeltoqsanda el Prezıdenti tıisti zańǵa qol qoıǵan bolatyn. Soǵan sáıkes, endi árbir memlekettik organda aqparatqa qol jetkizý máseleleri boıynsha ýákiletti tulǵa nemese bólim aınalysatyn bolady. Sondaı-aq bıyl alǵash ret Memleket basshysyna eldegi aqparatqa qoljetkizý salasynyń jaı-kúıi týraly esep ázirlenedi», deıdi vedomstvo basshysynyń orynbasary.
Osy otyrysta elimizdegi úkimettik emes uıymdardyń máni men mańyzyn «Qazaqstannyń Azamattyq Alıansy» zańdy tulǵalar birlestiginiń prezıdenti Baný Nurǵazıeva da aıryqsha atap ótti. Onyń aıtýynsha, belsendi azamattyq qoǵam – memlekettiń strategııalyq mindetterin tabysty sheshýdiń basty faktory sanalady. Bir ǵana mysal, pandemııa bastalǵan kezde úkimettik emes uıymdar ár túrli salada júrgenimen, kez kelgen qıynshylyqty eńsere alatyndyǵyn baıqatty. Otandastarymyz indettiń aınalasynda azamattyq qoǵam ókilderiniń toptasa alǵanyna jáne úkimettik emes uıymdar halyq pen bılik arasyndaǵy ózara tıimdi dıalogty qamtýǵa yqpal etetindigine kýá boldy.
Elbasy «Úkimettik emes uıymdardyń atsalysýymen múmkindigi shekteýli adamdar, erekshe muqtaj balalar men jastar úshin asa belsendi ortanyń qalyptasýy jaqsy úrdis sanalady. Inklıýzıvti qoǵamdy damytý – álemdik tájirıbe jáne barlyq damyǵan elderdiń azamattyq qoǵamy júzege asyratyn mańyzdy áleýmettik mindetterdiń biri», degeni esimizde. Bul rette, elimizde 30 jyldan astam tarıhy bar Qazaqstan Múgedekteri odaǵy jumys istep kele jatqanyn aıtýǵa bolar edi. Atalǵan uıymnyń tóraǵasy Álı Amanbaev azamattyq qoǵamnyń damý barysyna toqtala kelip, ótken 30 jyldy elimizdegi úkimettik emes uıymdardyń jumysy anaǵurlym alǵa basqanyn aıtty.
«Biz keıde osydan 10-20 jyl buryn bolǵan oqıǵalardy, bastan ótkergen kóptegen qıynshylyqtardy umytyp ketip jatamyz. Emosııaǵa erik berip, bardy baǵalaı almaıtyn kezderimiz de bolady. Biraq men osynaý júrip ótken jolymyzǵa qarap otyryp, 30 jylda kóptegen jumys istelgenin eske túsire alamyn. Jasalǵan jaqsylyq pen ıgi isterdi, tyń bastamalardy jasyryp qalýǵa bolmaıdy. Máselen, toqsanynshy jyldary qalanyń qaq ortasyndaǵy kópqabatty úılerdiń aýlalarynda ot jaǵyp, as ázirlegen kezderimiz boldy. Sodan beri kóp dúnıe ózgerdi. Osy azamattyq qoǵamnyń arqasynda Úkimettiń erekshe qajettiligi bar adamdarǵa degen kózqarasy ózgerdi. Kóptegen qoǵamdyq birlestikter, qoǵamdyq uıymdar quryldy. Sol uıymdar búginde aýqymdy jumystardy qolǵa alyp jatyr. Olarǵa Úkimet tarapynan san túrli tapsyrystar berilip keledi. Iаǵnı úkimettik emes sektordyń qoǵamdy alǵa bastyrýdaǵy, damytýdaǵy úlesi zor. Sondyqtan, úkimettik emes uıymdardy judyryqtaı jumylyp, memleketke barynsha kómek kórsetýge shaqyramyn», deıdi Á.Amanbaev.
Iá, 30 jylda elimizdegi úkimettik emes uıymdar talaı bıikke taban tirep úlgerdi. Bul – eń aldymen, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń olarǵa kórsetken qoldaýy men qamqorlyǵynyń jemisi. Endigi rette, Elbasy aıtyp ótkendeı, «Úkimettik emes uıymdarǵa memlekettik qyzmetterdi berý jónindegi jumystardy jalǵastyrǵan jón» der edik. Osylaısha, azamattyq qoǵamǵa júktelgen mańyzdy mindet memleket damýyna da senimdi serpin beretini anyq.
