Parlament • 26 Aqpan, 2021

Shetelderde jazasyn ótep jatqan otandastarymyz elge qaıtarylady

5 ret kórsetildi

Senat Spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttaryna, Qazaqstan Respýblıkasy men Mońǵolııa arasyndaǵy azamattyq jáne qylmystyq ister jónindegi ózara kómek týraly, Qazaqstan Respýblıkasy men Koreıa Respýblıkasynyń arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly shartqa qatysty zań jobalaryn qabyldady.

Eń aldymen Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri  Muhtar Tileýberdi «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń halyqaralyq sharttary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańynyń jobasyna qatysty málimdeme jasady.

Mınıstrdiń aıtýynsha, zań jobasy Konstıtýsııanyń 4-babynyń 3-tarmaǵyna 2017 jyly engizilgen ózgeristerdi júzege asyrýǵa baılanysty ázirlendi.

Zań jobasy eski zańǵa ratıfı­ka­sııalanǵan halyqaralyq sharttardyń res­pýblıka zańdarynyń aldyndaǵy basym­dyǵy jáne olardyń tikeleı qoldanylýy, halyqaralyq sharttar mártebesiniń ózgerýi týraly jurtshylyqty habardar etý, sharttardy toqtatý tásilin keńeıtip, zańdaǵy olqylyqtardy joıýdy qamtamasyz etý sııaqty normalardyń engizilýin kózdeıdi.

«Zań jobasyn qabyldaý Qazaqstan Respýb­lıkasynyń aldyndaǵy mindet­te­melerin oryndamaıtyn kontrárip­testermen ózara qarym-qatynastarda memlekettiń múddelerin eskerýdi qamtamasyz etedi», dedi M.Tileýberdi.

Odan ári senator Dana Nurjigitova qosymsha baıandamada halyqaralyq sharttar bazasyn odan ári keńeıtý josparlanǵanyn málimdedi. «Qazaqstan Respýblıkasy syrtqy saıasatynyń 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda» vızalyq rásimder men rejimderdi yryqtandyrý boıynsha kópjaqty konvensııalarǵa qosylý jáne ekijaqty sharttar jasasý, qylmystyq jáne azamattyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek kórsetý, adamdardy ustap berý men sottalǵan adamdardy berý týraly ekijaqty sharttar jasasý, kórshiles eldermen birlesip, transshekaralyq sý resýrstaryn ádil jáne utymdy paıdalaný, turaqty basqarý jáne qorǵaý salasyndaǵy sharttyq quqyqtyq bazany, quraldar men tetikterdi jetildirý bo­ıynsha jumysty jalǵastyrý maqsattary tur. Ol memleketimizdiń halyqaralyq keńistikte mindetteri men quqyqtarynyń ulǵaıýyn bildiredi», dedi depýtat.

D.Nurjigitova Qazaqstannyń halyq­aralyq arenada óziniń bedelin, azamat­tarynyń quqyqtaryn tolyq qorǵaýdy qamtamasyz ete alatyn, syrtqy óz­ge­risterge beıimdelgen quqyqtyq bazasy bolýy qajet ekenine toqtaldy. «Mem­leketimizdiń syrtqy saıasattaǵy baǵyt-baǵdarynan týyndaǵan áreketteriniń resmı resimdelýin retteıtin ulttyq zańdary­myzdyń biri – osy búgingi qaraýlaryńyzdaǵy zań jobasy. Zań jobasy jumys tobynyń otyrystarynda jan-jaqty talqylandy, týyndaǵan suraqtarǵa Syrtqy ister mınıstr­ligi tıisti jaýaptaryn berdi. Turaq­ty komıtetterden zań jobasy boıyn­sha oń qorytyndylar kelip tústi», dep túıindedi D.Nurjigitova.

Depýtattar «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń halyqaralyq sharttary týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna ózge­rister men tolyqtyrý engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.

Otyrysta Ádilet mınıstri Marat Beketaev «1993 jylǵy 22 qazandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Mońǵolııa arasyndaǵy azamattyq jáne qylmystyq ister jónindegi ózara kómek týraly Shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha sóz sóıledi. Eski shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaýdy usynǵan mınıstr hattamanyń Qazaqstannyń Mońǵolııamen quqyqtyq yntymaqtastyǵyn odan ári damytýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.

«Hattama Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik organdarynyń fýnksııa-
laryn naqtylaýdy kózdeıdi, bul eki memlekettiń jeke jáne zańdy tulǵa­laryna ózderiniń jeke jáne múliktik quqyqtaryn qorǵaý úshin sottarǵa jáne basqa da quzyretti organdarǵa tikeleı júginýdi ońaı­latady. Hattamany ratıfıkasııalaý Qazaq­stan men Mońǵolııa azamattarynyń quqyq­taryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan azamat­tyq jáne qylmystyq ister boıynsha quqyq­tyq kómek kórsetý salasyndaǵy ekijaq­ty yntymaqtastyqty odan ári nyǵaı­týǵa yqpal etetin bolady», dep túıin­dedi M.Beketaev.

Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń múshesi Rysqalı Ábdikerov atalǵan zań jobasyna qatysty qosymsha baıandama jasady. Senator hattamanyń birinshi kezekte Mońǵolııa aýmaǵyndaǵy Qazaqstan azamattarynyń múddelerin tolyq­qandy quqyqtyq qorǵaýdy qamta­masyz etýge baǵyttalǵan degen pikirin jetkizdi.

«Qazaqstan Respýb­lıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń aqparaty boıynsha, qazirgi ýaqytta Moń­ǵolııada elimizdiń 129 azamaty, 39 kásipkeri men 6 ınvestory bar. Sonymen qatar osy elde 127 myńnan astam etnostyq qazaq turady. Osy tusta, búgingi qarastyrylyp otyrǵan hattama ózekti jáne ýaqtyly dep aıtýǵa bolady», dedi R.Ábdikerov.

Májiliste maquldanǵan zań jobasyn Senat depýtattary da qabyldady.

Otyrysta palata qaras­tyryp otyrǵan taǵy bir másele – «Qa­zaqstan Respýblı­kasy men Koreıa Respýblıkasynyń arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańynyń jobasy. Qujatty Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýrorynyń orynbasary Marat Ahmetjanov tanystyrdy.

«Bizdiń elimiz úshin shetelde júrgen azamattardy qorǵaý – Konstıtýsııa júktegen mindet. Konstıtýsııaǵa sáıkes elimiz tys jerlerde júrgen azamattaryn qorǵaýǵa jáne olarǵa qamqorlyq jasaýǵa kepildik beredi (11-bap). Sondyqtan biz basqa elde qylmys jasap, sottalǵan azamattardan bas tartpaımyz», dedi ol.

Baıandamada sottalǵan adamdardy berý, onyń joldaryn retteý jáne berý negizderi usynyldy. Bas prokýratýra ókiliniń málimdeýinshe, eger sottalǵan adam bizdiń ne Koreıanyń azamaty bolsa, sot úkimi zańdy kúshine engen bolsa, berý týraly suraý salý alynǵan kezde keminde bir jyl óteıtin merzimi qalsa Qazaqstanǵa beriledi. Sonymen birge jasaǵan áreketi eki elde de qylmys dep tanylsa, sottalǵan adam ózin berýge nıet bildirse, eki memleket ózara berýge kelisse, elge qaıtarylady.

«Búginde Koreıada 35 myńǵa jýyq (24 myń zańdy, 11 myń zańsyz) azamatymyz turyp jatyr. Árıne, ómirde ártúrli jaǵdaılar bolady. Mysaly, qazir Koreıada 23 qazaqstandyq jazasyn ótep jatyr. Al bizde Koreıanyń bir sottalǵan azamaty bar. Usynyp otyrǵan Kelisimge ratıfıkasııa jasalǵan jaǵdaıda bul azamattardy elge qaıtarýǵa múmkindik týady. Olar áleýmettik ortasynda jazasyn ótese, qoǵamǵa qaıta beıimdelýge oń yqpal etedi», dedi M.Ahmetjanov.

Sonymen birge adam quqyqtaryn qorǵaý máselelerin aıta kele, depýtattardan zańdy qabyldaýdy surady.

Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń múshesi Sultanbek Mákejanov qosymsha baıandama jasap, eki el arasyndaǵy qarqyndy kóshi-qon prosesterin eskersek, elimizdiń azamattarynyń quqyǵyn qorǵaý jáne quqyq qorǵaý organdarynyń memleketaralyq ózara is-qımyl jasaý praktıkasyn engizý úshin tıisti quqyqtyq negiz qurý qajettigi týyndaıtynyn aıtyp ótti. «Sondyqtan qaralyp otyrǵan zań jobasy eki el úshin de sottalǵan adamdardy berý máseleleri boıynsha ózara jumystar atqarý áreketin júıelendirip, uıymdastyrýshylyq quqyqtyq tetigin tolyq anyqtaıdy», dedi senator.

Kún tártibindegi máseleler qaralyp bolǵan soń, depýtattyq saýaldar joldandy. Senator Murat Baqtııaruly Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda asharshylyq taqyrybyn jan-jaqty zerdeleý úshin ǵalymdardyń otandyq jáne sheteldik muraǵattarǵa qol jetkize alýyn qamtamasyz etý qajettigine toqtaldy. Senator Lázzat Súleımen óziniń depýtattyq saýalynda otandyq joǵary oqý oryndaryndaǵy zań fakýltetteri men ondaǵy bilim sapasynyń kóńil kónshitpeı otyrǵanyn aıtty.

Senator Dınar Nóketaeva Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda Eńbek sińirgen muǵalim, Sosıalıstik Eńbek Eri Rafıka Nurtazınanyń qurmetine Almaty mektepteriniń birin ataýdy usyndy. Al Dana Nurjigitova óz saýalynda Úkimet basshysynan otandyq televızııadaǵy keıbir baǵdarlamalardyń mazmunyna nazar aýdarýdy surady. Senator Sultan Dúısembınovtiń saýalynda memleket qoldaýyna zárý agrarlyq zertteý joǵary oqý oryndarynyń máselesi qozǵaldy.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar