Qazaqstan • 28 Aqpan, 2021

«Kóńil kóńilden sý ishetin» keremet kún

2235 ret kórsetildi

Birliktiń biregeı ınstıtýty sanalatyn Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan 1 naýryz kúni endi el jadynan eshýaqytta óshpeıdi

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbeginiń arqasynda bul tarıhı data kúntizbedegi merekelik kúnderimizdiń qataryn tolyqtyryp, Alǵys aıtý kúni retinde belgilengenine de bıyl bes jyldyń júzi boldy. Sodan beri «kóńil kóńilden sý ishetin» kóktemniń alǵashqy kúnin halqymyz asyǵa kútedi, erekshe jylylyqpen qarsy alady.

Álemdi ádemilik ustap tur deımiz ǵoı. Ásilinde, ádemilikten buryn meıirimdilik pen rızashylyq, súıispenshilik pen rııasyz sezim keńeıtip turǵan sekildi kókjıegimizdi. Alaıda alty qurlyqty aralasań da izgi nıet pen shynaıy lebizdiń, etnosaralyq dostyq pen kelisimniń Uly dala tósindegideı úlgisin taba almaısyz. Sebebi bizdi bir maqsat, bir múdde, bir taǵdyr, bir tarıh biriktirip tur.

Biraq búgingi kelisimniń keńistikte joq úlgisi oıda-joqta ornaı salyp pa edi? Joq. О́tkenge kóz júgirtip kóreıikshi. Keshegi Keńes Odaǵy ydyrap, onyń quramyndaǵy memleketter óz aldyna otaý qura bastaǵan tusta Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń táýekelge bel baılap, mańyzdy sheshim qabyldaýyna týra keldi. Ol – Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurý týraly ıdeıa bolatyn. Táýekel dep otyrǵanymyz, dúnıe júzinde buryn-sońdy mundaı tájirıbe, úlgi eterlik ónege bolǵan joq edi. Soǵan qaramastan, 1995 jyly 1 naýryzda elimizde tatýlyqtyń álemde joq altyn uıasyna aınalǵan dostyq ınstıtýty paıda boldy. Osy jyldar aralyǵynda Assambleıa qarqyndy damyp, elimizdegi etnosaralyq toleranttylyq pen qoǵamdyq kelisim nyǵaıa tústi.

Mundaıda, Qazaq eli yqylym zamannan beri kóp etnosty halyq pa edi degen zańdy saýal týyndaıdy. Bul týraly Elbasy «Bútindeı alǵanda HH ǵasyrdyń basynan Qazaqstanǵa 5,6 mıllıon adam qonys aýdardy. Ol kezde jergilikti halyq shamamen 6 mıllıondaı adam bolatyn. Bulardy tarıhty bilmeıtinder men Qazaqstan qashannan osyndaı kóp ultty bolǵan dep sanaıtyndar úshin aıtyp otyrmyn», deıdi. Tuńǵysh Prezıdentimiz aıtyp ótkendeı, búkil HH ǵasyr boıyna Qazaqstan aýmaǵyna kóp etnosty halyqtyń qalyptasýynyń kúrdeli úderisi júrdi. Stolypındik reforma kezindegi sharýalardyń qonys aýdarýy barysynda Qazaqstanǵa Reseıden, Ýkraına men Belarýstan 1 mıllıon 150 myń adam keldi. Keıin 30-jyldarǵy ujymdastyrý kezinde burynǵy KSRO-nyń ortalyq aýdandarynan Qazaqstanǵa mal-múlki tárkilengen 250 myń sharýa at basyn burdy. Sol kezeńde ónerkásip nysandaryn turǵyzýǵa shamamen 1,2 mıllıon adam qonys aýdardy.

«Stalındik rejim kezindegi ár jyldarda bútindeı bir halyqtar – 800 myńǵa jýyq nemis, 102 myń polıak, 550 myń Soltústik Kavkaz halyqtarynyń ókilderi, 18,5 myń Qıyr Shyǵystaǵy koreı otbasylary qonys aýdardy. Olardy vagondardan ashyq dalaǵa ákelip túsirdi. Ol kezde munda tek qazaqtar ǵana turatyn. Sondyqtan qabyldaǵan da solar boldy. Sóıtip ózderi muqtajdyqta ómir súrip jatqan qazaq otbasylary olardy ózderiniń saman úılerinde qabyldady. Bizdiń otbasymyz da úsh balasy bar erli-zaıyptylardy qabyldady», deıdi Elbasy.

Búgingi kóp etnosty Qazaqstannyń qysqasha tarıhyn Tuńǵysh Prezıdentimiz osylaı túsindiredi. Iá, qıyn-qystaý jyldarda ózderi de muqtajdyqta ómir súrip jatqan qazaq otbasylary jaǵdaıynyń qıyndyǵyna qaramastan, ózge etnostardy ózeginen tepken joq. Barymen bólisti. Jarty qurtty jaryp jedi. Kónekózder kúni búginge deıin aıtyp keledi sol jaqsylyqty. Sodan bolar, kele-kele eldegi túrli etnos ókilderi bir-birine jáne qazaq halqyna degen alǵys taqyrybyn qozǵaı bastady.

Osyny nazarǵa alǵan Elbasy Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHII sessııasynda sóılegen sózinde «Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan kún – 1 naýryzdy jyl saıyn barlyq etnostyń bir-birine jáne meıirbandyq tanytyp, ol adamdardy óz týǵanyndaı qabyldaǵan qazaqtarǵa alǵys aıtý kúni retinde atap ótý ádiletti bolar edi. Ol kún bizdi burynǵydan da góri jaqyndastyra túspek. Bul kún meıirimdiliktiń, búkil qazaqstandyqtardyń bir-birine degen dostyǵy men mahabbatynyń jarqyn merekesi bola alar edi», dep taǵy bir tyń bastama kóterdi. Ony halyq shyn peıilimen qoldady.

Osylaısha, 2016 jyly 1 naýryzda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń, etnomádenı birlestikterdiń músheleri, ǵylymı jáne shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderi, jastar qatysqan Alǵys aıtý kúnine arnalǵan is-sharada Nursultan Nazarbaev bylaı dedi: «Byltyr Qazaqstan halqy Assambleıasy sessııasynda aıtylǵan meniń usynysym jurtshylyqtan keńinen qoldaý tapty. Sol is-sharada eldegi túrli etnos ókilderi bir-birine jáne qazaq halqyna alǵys taqyrybyn qozǵady. Bıylǵy qańtarda men tıisti Jarlyqqa qol qoıdym. Alǵys aıtý kúni – endi ulttyq kúntizbedegi Eńbek kúni, Otbasy kúni sııaqty ózge de merekelerdiń qataryndaǵy jańa data. Men bul mereke qazirgi ýaqytta asa qajet bizdiń qoǵamdaǵy senimdi, kelisim men dostyqty burynǵydan da nyǵaıta túsetinine senimdimin».

Elbasynyń senimine selkeý túsken joq. Ýaqyt ozǵan saıyn Qazaqstandaǵy dostyq pen kelisim barynsha nyǵaıyp keledi. Bizge álem jurty kóz tigip qarap otyr. Bireý súısinedi, endi bireý qyzǵana qaraıdy. Tipti Alashtyń aırandaı uıyǵan tatýlyǵyn synaǵysy kelgender boldy, syn tappady. Minegisi kelgender boldy, min tappady. Bul – eń aldymen, Elbasy eńbeginiń jemisi.

Jalpy, Elbasy tek óz elimizde ǵana emes, dúnıe júzinde yntymaqtastyq pen tatýlyqty ornyqtyrý úshin kúsh-jigerin aıanbaı jumsap kele jatqanyn jaqsy bilemiz. Arazdasqanǵa araaǵaıyndyq tanytqan, shekiskendi bekistirgen mysaldaryn kóptep keltirýge bolady. Elimiz egemendik alǵan jyldary adamzat balasynyń qas jaýy sanalatyn jappaı qyryp-joıý qarýynan óz erkimen bas tartty. Iаdrolyq qarýy bar memleketterdi de osyndaı qadamǵa barýǵa úndedi.

Bul qadamdardyń barlyǵyn jahan jurty jaqsylyqqa balap otyrǵany anyq. Sebebi beıbitshilik pen kelisimge, etnostar arasyndaǵy shynaıy rızashylyqqa, appaq peıilge, alǵaýsyz alǵysqa eshteńe teń kelmeıdi. Bizdiń merekelep otyrǵanymyz da osyndaı qundylyqtardyń saltanaty. «Bizdiń biregeı etnosaralyq kelisim tájirıbemizdi neǵurlym kóp el paıdalanatyn bolsa, soǵurlym álem de qaýipsiz bola túsetinine senimdimin. Biz – yntymaǵy jarasqan keremet halyq mekendeıtin ǵajaıyp elmiz. Tatýlyq pen kelisimniń qazaqstandyq tájirıbesi negizinde bizdiń bolashaǵy birtutas ult qalyptasýda. Sondyqtan biz Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan 1 naýryzdy Alǵys aıtý kúni retinde ádil tańdadyq», deıdi Elbasy.

Dana halqymyz «jaqsy sóz – jarym yrys» dep áldeqashan aıtyp qoıǵan. Rızashylyqtyń, alǵys aıtýdyń aıryqsha máni týraly Elbasy «HH ǵasyrdaǵy saıası qýǵyn-súrgin jáne jer aýdarý sııaqty qaıǵy-qasiret jyldary mıllıondaǵan adam bir-birine kórsetken kómegi men qoldaýy úshin rızashylyq tanytty. Bul barynan aıyrylǵan adamdarǵa tirshilik jasaýǵa, úmitin qaıta jalǵaýǵa, ómirdi qaıta bastaýǵa kúsh berdi», deıdi.

Alǵysty ata-ájelerimiz bir kezderi bir-birine aıtýdaı-aq aıttty. Endigi kúni bul mereke bizge ne úshin kerek? Eń aldymen umytpaý úshin. Elbasy aıtyp ótkendeı «Alǵys aıtý kúniniń basty máni – tarıhı jadyny saqtaý, urpaqtar sabaqtastyǵy men irgesi berik negizdegi el birligin nyǵaıtý bolyp tabylady». Búginde qazaq dalasynyń, Qazaqstan halqynyń aýyr da azapty tarıhynan beıhabar keı jastar adamdy ultyna qaraı baǵalaıtyn bolyp júr. Nashar ult bolmaıdy – nashar adam bolady. Bizdi biriktirip turǵan tamyrly tarıh, ortaq taǵdyr bar. Endigi jastar osyny uǵynýy, túsinýi qajet.

Oıymyzdy Tuńǵysh Prezıdentimizdiń sózimen túıindeıik. «Bizdi, birinshiden, ortaq úıimiz – Qazaqstanǵa degen súıispenshilik biriktiredi. Ekinshi, bizdiń ejelgi jerimizdiń tarıhyna jáne tilderdi damytýǵa qatysty qoǵamdyq kelisim. Úshinshi, búginimizge jáne memleketimiz ben onyń azamattarynyń uly bolashaǵyna degen nyq senim. Bizdiń Máńgilik elimizdiń ózegi – osy».

Sońǵy jańalyqtar

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar