Oblys ortalyǵy turǵyndaryna «Qyzylorda sý júıesi» MKK qyzmet kórsetip keledi. Qazir kommýnaldyq mekeme teńgeriminde uzyndyǵy 915 shaqyrymnan asatyn aýyz sý jelisi bar. Qala aýqymy jyl sanap ulǵaıyp kele jatqandyqtan 2006-2018 jyldar aralyǵynda túrli baǵdarlamalar aıasynda 596,8 shaqyrym aýyz sý júıesi jańadan salynyp, 219 shaqyrymy qaıta jańǵyrtylǵan. Endi kvartalishilik 219 shaqyrym jelini jańartýdy kózdep otyr.
– Oblys ortalyǵyndaǵy kóp qabatty úılerge júrgizilip jatqan qaıta jańǵyrtý jumystary bizdiń isimizdiń de alǵa basýyna sep bolyp otyr, – deıdi «Qyzylorda sý júıesi» MKK dırektory Marat Jámıev.– Buryn joǵary qabatqa sý kóterilýi qıyn edi, atmosferalyq qysymdy 2,2-ge jetkizý arqyly bul máseleni sheshtik. Bıyl ony taǵy da kóterý josparlanyp otyr.
Kóp jyldar boıy oblys ortalyǵyndaǵy basty problemanyń biri aýyz sý sapasy bolyp keldi. Syrdarııa ózeninen alynǵan kermek sýdyń sanıtarlyq normalarǵa sáıkes kelmeıtini de az aıtylǵan másele emes edi. Osydan 6 jyl buryn «Qyzylorda qalasyndaǵy aýyz sý jáne káriz júıelerin, ǵımarattaryn qaıta jańǵyrtý jáne keńeıtý» jobasy negizinde «Dala» sý toǵanynyń qurylysy júrgizildi. 20 sý burǵylaý uńǵymasy salyndy. Oblys ortalyǵyna deıin sý júıesi tartylyp, birinshi jáne ekinshi sorǵy stansalary, 2 myń tekshe metrlik 4 sý qoımasy paıdalanýǵa berildi. Osy arqyly 2015 jyldan beri qalalyqtar 420 metr tereńdiktegi «Qyzyljarma» jerasty qorynyń taza aýyz sýyn paıdalanyp otyr. Mamandar boljamynsha, onyń qory 25 jylǵa jetedi. Mekeme zerthanasynda sý sapasy udaıy tekserilip otyrady. Qaladan 10 shaqyrym jerdegi Torańǵyl saı ýchaskesinde de jerasty sý qory bar. Biraq ol áli jetkilikti zerttele qoıǵan joq.
Qala turǵyndarynyń 50 paıyzyna Tasbóget kentindegi bas toǵan arqyly sý jetkizilip otyr. Jańadan boı kótergen aýdandarda da toǵandar men uńǵymalar salynǵan. Osydan 3 jyl buryn aýyz sýdyń 1 tekshe metri 69,2 teńge edi, qazir 44, 9 teńgege tústi.
Byltyr «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda mekemeniń salynǵanyna jarty ǵasyrdan asqan ǵımaratyn jóndeýdiń reti keldi. Sý júıesiniń óndiristik-tehnıkalyq bazasy jańǵyrtyldy. Mekeme aýlasy asfalttalyp, seh pen garajy qalypqa keltirildi. Turǵyndardyń aýyz sý máselesine qatysty saýaldaryn qabyldaýǵa arnalǵan dıspetcherlik bólim quryldy. Endi mekeme mamandary burynǵydaı úı-úıdi aralap, qaryz jınaýmen aınalyspaıdy. Bereshegińiz bolsa qońyraý shalady ne bolmasa habarlama jazý arqyly eskertedi.
– Jaqynda mekemeden jóndeý ortalyqtaryn ashtyq. Buryn qyrýar aqshaǵa syrttan adam jaldap kelsek, endi qolda bar tehnıkany, elektr qurylǵy jabdyqtaryn ózimizdiń mamandar jóndeıdi. Bul qarjy únemdeýge, kerekti salaǵa qarajatty jetkilikti bólýge múmkindik týǵyzyp otyr, – deıdi Marat Shahmatuly.
Qaryz demekshi, mekeme úshin qazir basty másele tólemaqynyń jınalýy bolyp otyr. Qazir turǵyndardan aı saıyn orta eseppen 100 mln teńgedeı túsedi. Jumsalyp jatqan sý men jınalǵan qarjyǵa qarasańyz, edáýir aıyrmashylyqty baıqaısyz. Olaı bolatyny qala boıynsha myńdaǵan abonenttiń úıinde sý eseptegish quraly áli ornatylmaǵan. Kóp tutynýshynyń úıindegi osyndaı qurylǵynyń paıdalaný merzimi ótken. Al olardyń úıine kirip, eseptegishin tekserý mekeme mamandary úshin ońaıǵa soqpaı otyr. Tekserýshilerdi tabaldyryqtan ári attatpaıtyn turǵyn kóp. Osydan kelip mekeme óz qyzmetkerlerine jalaqyny keshiktirip tóleýge májbúr.
Qazir qalaǵa kún saıyn 40 myń tekshe metrge deıin sý berilip otyr, jazdyń kúnderi bul eki esege deıin artady. Qaladaǵy ırrıgasııalyq júıeler buzylǵandyqtan kún jylyna esik aldyndaǵy baý-baqshasyn aýyz sýmen sýaratyndar kóp. Olardyń kópshiligi qosymsha jeli tartyp alatyndar, arasynda eseptegishke magnıt qoıyp, kórsetkishti keri aınaldyryp alatyndar da joq emes. Mekeme arnaıy qurylǵylar arqyly osyndaı tutynýshylardy anyqtap ta jatyr. Bul da qala halqyn sýmen qamtýǵa kesirin tıgizip otyrǵan qubylystyń biri.
Osydan 4 jyl buryn oblystaǵy oqshaý aýyz sýmen jabdyqtaý júıelerimen qamtamasyz etilgen 87 eldi mekenniń aýyz sýmen jabdyqtaý júıelerin «Qazsýshar» RMK «Aral» salynyp jatqan kásiporyndar birikken dıreksııasy fılıaly teńgerimine berip, eldi mekenderde aýyz sýmen jabdyqtaý jáne sarqyndy sýlardy burý boıynsha biryńǵaı operator qurý qolǵa alynǵan bolatyn. Osy ózgeriske sáıkes qazir qalaǵa kiretin 14 eldi mekendi osy mekeme aýyz sýmen qamtamasyz etip otyr. Qaraýsyz qalǵan oqshaý sý kózderin qalypqa keltirý, tarıfin bekitýden bastalǵan jumys nátıjesi kóp uzamaı kórine bastady. Qala ákimdigi keıbir sý tospalaryn qalypqa keltirdi. Birqatar aýyldarda jańadan salyndy. Aıaqtalǵan qurylys fılıal teńgerimine berilip, shahar mańyndaǵy jurtty sýmen qamtý júıege tústi. Qazir ol aýyldardyń barlyǵyna táýlik boıyna úzilissiz sý jetkizilip tur.
Qala mańyndaǵy aýyldardaǵy 108 shaqyrym sý jelisi osy mekemege qarasty. Bul eldi mekenderde 21 uńǵyma, 7 sý toǵany bar. Aýyldaǵylar úshin aýyz sýdyń 1 tekshe metri 30 teńgeniń tóńireginde, qalǵany memlekettik sýbsıdııa esebinen ótelip otyr. «Aral» SJQBD fılıaly men sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti arasynda jasalǵan kelisimge sáıkes sý sapasy aıyna 2 márte tekseriledi. Onyń barysynda uńǵymadan, jeliden jáne úıden sý alynyp, saraptamadan ótedi.
– Biz úshin basty másele – jaz aılarynda tutyný deńgeıiniń kúrt ósýi bolyp otyr. Árıne, tarıf arzan bolǵandyqtan turǵyndar sý baǵasyn eseptegish boıynsha tóleıdi. Biraq solaı eken dep beı-bereket paıdalanýǵa bolmaıtynyn aıtýdaı-aq aıtyp kelemiz. Qala ǵana emes, aýdandardyń kópshiliginde osy kórinis aldyńyzdan shyǵady. Úı ıelerimen de sóılesken kezimiz kóp. Biraq ázirshe nátıje azdaý bolyp tur, – deıdi «Aral» salynyp jatqan kásiporyndar birlesken dıreksııasy fılıalynyń dırektory Altynbek Esenov.
Aýyz sý – kópke ortaq ıgilik. Al ony ysyrap etý yrystyń juty ekenin uqsaq kerek-ti.
