Shyraqshy babalarynan muraǵa qalǵan bul jádigerlerdi Taǵaıyn ata kesenede saqtap kelgen. Bıyl 82-ge kelgen Sharıpýlla Haıdaruly jádigerdiń tarıhyn jaıyp salyp, aq mata ishine túıilip, sandyq túbinde jatqan kóne qoljazbany shyǵardy.
«Qasıetti de kıeli áýlıe Taǵaıyn atamyzdyń qabirin kútip, saqtap, basyna quran oqyp kelýshilerge qyzmet etý baqyty onyń jan joldasy bolǵan babamyzǵa buıyrǵan eken. Iаǵnı eń birinshi shyraqshy bolǵan – Boǵı shaıyq babamyz. Bul qyzmet atadan balaǵa jalǵasyp keledi. Shejiremen taratatyn bolsaq, Boǵı shaıyqtan keıin onyń uly Iqonı shaıyq, odan Rozmat shaıyq, Ýmar shaıyq, Haıdar, Dadahonnan keıingi qyzmet meniń enshimde. Din jolynda tazalyq pen adaldyqty berik ustaǵan babalarymyz uzaq ómir súrgen», deıdi Taǵaıyn ata.
Onyń aıtýynsha, Qoja Ahmet Iаsaýıdiń sheshesi Qarashash anadan shyqqan tegi dinı ilimdi, batyr, qasıetti jandar bolǵan.
«Qarashash anamyzdyń baýyry bolyp tabylatyn Taǵaıyn ata osy asataıaqty qolynan tastamaǵan eken. Qasıetti jannyń qoldanǵan zatyn shyraqshy babalarymyz da kóziniń qarashyǵyndaı saqtap, urpaqtan-urpaqqa amanattap kele jatyr. Asataıaq 800 jyl ótse de áli kúnge deıin shirip, buzylmaı berik qasıetin saqtap tur. Al myna qoljazbada ne jazylǵany jaıly beımálim. Kóne jazý jáne sheńber, úshburysh, tórtburysh etip salynǵan belgiler ishinde túsiniksiz jazýlar. Bul kitaptyń qupııasyn menen burynǵy atalarym da sheshe almady», deıdi Sharıpýlla Haıdaruly
Tarıhı derekterge júginsek, Taǵaıyn atanyń shyn esimi – Nýrıddın shaıyq. Onyń batyrlyǵy men bilimdarlyǵy, erekshe qasıetine bas ıgen halyq Qoja Ahmet Iаsaýıdiń sheshesi Qarashash ananyń qurmetine oraı «Taǵaıyn ata» dep ataǵan. Taǵaısha bıbi – Qarashash ananyń shyn esimi. Bul pikirdi tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, ıasaýıtanýshy Zikirııa Jandarbek te qoldaıdy.
«Ahmet Iаsaýıdiń anasy Taǵaısha bıbiniń laqap aty - Qarashash ana. Keıbir kisiler Qarashash ananyń esimi Aısha bolǵan dep te jańylysyp jatady. Aısha Musaqojaqyzy – Iаsaýıdiń áıeli. Musaqoja Ibrahım shaıyqtyń shákirti jáne Túrkistanǵa jibergen ókili. Qoja Ahmet Iаsaýı sol kisiniń qaramaǵyna qyzmetke kelip, qyzy Aıshaǵa úılenedi. Bul derekter Nasabnama qoljazbalarynan alynǵan. Nasabnama qoljazbalary Iаsaýı jolynyń tarıhy bolyp tabylady», deıdi tarıhshy Zikirııa Jandarbek.
Shyǵystanýshy N.I. Veselovskııdiń jazbasynan Qoja Ahmet Iаsaýıdiń ákesin Ibrahım shaıyq anasyn Togaıbıcha dep kórsetkenin kezdestirýge bolady. Bul týraly málimetter ǵalym M.Mırhaldarovtyń «Saıram tarıhy» týraly kitabynda da bar. Sondaı-aq, belgili ǵalym Muhtar Qoja men Iý.A.Elgınniń eńbekterinde de Taǵaısha bıbi jaıly derekter kórsetilgen.
Taǵaıyn ata (Nýrıddın shaıyq) men Taǵaısha bıbiniń týystyq baılanysy týraly kóptegen ańyz-áńgimeler bar. Bir derekterde Nýrıddın shaıyq eldiń tynyshtyǵy men beıbit ómirin saqtaǵan batyr, meıirimdi ári qasıetti jan bolǵandyǵy aıtylady. Sondyqtan da qazirgi kúnge deıin onyń mazaryna túnep, quran baǵyshtap, Alladan bala tilegen erli-zaıyptylar kóp keledi eken.
Taǵaıyn atadan qalǵan mura – qoryq-mýzeıdiń basty jańalyqtarynyń biri. El syrtyndaǵy jádigerlerdi elge qaıtarý, babadan mıras bolyp kele jatqan muralar men derekterdi izdep taýyp, qoryq-mýzeı qoryna jınaqtaý, ǵylymı turǵyda zertteý mýzeı ákimshiliginiń alǵa qoıǵan negizgi maqsatyna aınaldy.
«Ulystyń Uly kúni qarsańynda Qoja Ahmet Iаsaýıdiń naǵashylary qoldanǵan asataıaqtyń tabylýy qýanyshty habar. Táýelsizdik alǵanǵa deıin tarıhı derekterdiń, sonyń ishinde Iаsaýıge qatysty dinı-rýhanı málimetterdiń kóptegen bóligi joıylyp, talan-tarajǵa tústi», deıdi «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń dırektory Nurbolat Ahmetjanov.
Onyń aıtýynsha, keseneniń buǵan deıingi hali qulaýǵa shaq qalǵan.
«Mine, qazirgi tańda tarıhymyzdyń tamyry qaıta oıanyp, sýalǵan, qýarǵan úmitter oıanyp, joǵalǵan muralar tabyla bastady. Kúni keshe ǵana О́zbekstan Respýblıkasynyń Namangan qalasyndaǵy Iаsaýı babamyzdyń urpaǵynyń qolynan Nasabnama qoljazbasynyń bir úlgisi men móri tabylsa, búgingi kúni naǵashy jurtynan qalǵan asataıaqty qolǵa ustap otyrmyz. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi men muralaryn qaıta jańǵyrtý maqsatynda jasaǵan sarabdal saıasaty arqasynda kóptegen ıgi ister atqarylyp, qazirgi kúni tórtkúl dúnıe tamsanatyndaı kelbetke ıe boldy. Túrki jurtynyń ortalyǵy Túrkistannyń túlep jatqan tusynda rýhanı tulǵaǵa tán tarıhı muralardyń da tabylýy Iаsaýı álemin zertteýge, tanýǵa ashylǵan qaqpa dep bilemin. Byltyrǵy jyly bastalǵan «Iаsaýı izimen» ǵylymı-tanymdyq ekspedısııasy óz nátıjesin berýde. Qazynaly qarııalardyń qolynan tabylyp jatqan barlyq muralar tıisti sala mamandarynyń kómegimen zerttelip, anyqtalatyn bolady. Kóneniń kózi, tarıhtyń teberigi bolǵan jádigerlerdi osy kúnge jetkizgen kóregen babalarymyzǵa basymyzdy ıemiz, amanatqa adaldyq tanytyp júrgen qarııalarǵa alǵysymyz sheksiz. Ekspedısııa jumysy aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabady», deıdi Nurbolat Ahmetjanov.
Aqsaqaldyń qolyndaǵy asataıaq pen qalyń qoljazbadaǵy jazýlardyń mán-maǵynasyn «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń mamandary aldaǵy ýaqytta anyqtaıtyn bolady.
