Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev VII shaqyrylymdaǵy Parlament sessııasynda sóılegen sózinde: «Biz bala quqyqtaryn qorǵaý jónindegi aýqymdy máselelerdi sheshýge tıispiz. Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, balalar arasyndaǵy sýısıd pen býllıngtiń aldyn alý úshin memlekettik baqylaýdy kúsheıtip, tıimdi tetikterdi qarastyrǵan jón», degen bolatyn. Bul rette elimizdiń Ishki ister mınıstrligi mańyzdy ról atqarýǵa mindetti ekendigi anyq.
– Keıingi 7 jylda qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde elimizde kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy jasalǵan quqyq buzýshylyqtardyń sany jyl saıyn azaıyp keledi. Máselen, 2013 jylmen salystyrǵanda mundaı quqyq buzýshylyqtardyń sany 4 esege azaıdy (2013 jylǵy 8966-dan 2019 jylǵy 2098-ge deıin). Al ótken jyldyń 10 aıynyń qorytyndysy boıynsha jasóspirimder arasyndaǵy qylmys 15 paıyzǵa tómendep otyr (1916-dan 1694-ke deıin), – deıdi Ákimshilik polısııa komıtetiniń Iývenaldyq polısııa jáne áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Dılbar Tólegenova.
Onyń aıtýynsha, 2015 jyldan 2019 jylǵa deıin kámeletke tolmaǵandardyń jynystyq qol suǵylmaýshylyǵyna qarsy qylmystar sany elimizde 35 paıyzǵa (1225-ten 787-ge deıin) azaıypty. О́tken jyldyń 10 aıynda Qazaqstanda osy sanattaǵy 821 qylmys tirkelgen. Al 2019 jyly dál osy kezeńde 735 qylmys tirkelgen bolatyn. Iаǵnı jasalǵan qylmystardyń sany 4 paıyzǵa ulǵaıǵan.
– Byltyr atalǵan qylmys sanynyń ósýi statıstıkalyq derekterdi qalyptastyrý tásilderiniń ózgerýine baılanysty bolyp otyr. Máselen, ótken jyly Qaraǵandy oblysynda kámeletke tolmaǵan qyz balaǵa qarsy jasalǵan 57 qylmystyń beti ashyldy. Tekserý barysynda zorlaý faktisi boıynsha – 28, jynystyq sıpattaǵy zorlyq-zombylyqqa qatysty – 16, azǵyrý faktisi boıynsha 13 qylmystyq is qaraldy. Ár epızod jeke qylmys retinde nazarǵa alyndy, – deıdi D.Tólegenova.
Elimizde balalarǵa qarsy jasalǵan qylmystardyń shamamen 40 paıyzyn 16 jasqa tolmaǵandarmen jynystyq qatynasqa túsý faktileri qurap otyr. Polısııa qyzmetkerleri mundaı qylmystardyń 46,7 paıyzyn densaýlyq saqtaý organdarynyń málimetterin sáıkestendirý barysynda anyqtapty. Osylaısha, Qylmystyq kodekstiń 122-baby boıynsha tergep-tekserý amaldary qolǵa alynǵan eken.
Kámeletke tolmaǵandardyń qylmystyń qurbanyna aınalýyna birqatar sebep bar kórinedi. Máselen, balalardy ata-analarynyń baqylaýynsyz qaldyrýǵa bolmaıdy. Sondaı-aq balalardyń eresekterge sengishtigi men ańqaýlyǵy, aldaý-arbaýǵa qarsy tura almaýy da úlken másele bolyp otyr. Iаǵnı kóptegen balalar ata-anasy úıretpegendikten, beıtanys adamdarmen qalaı qarym-qatynas ornatýdy jáne qandaı da bir qaýipti jaǵdaılarda durys áreket etýdi bilmeıdi. Bul rette áleýmettik jelilerdiń jaǵymsyz áseri men ınternetke qadaǵalaýsyz qoljetimdiliktiń de zııany baryn umytpaýymyz qajet. Buǵan qosa, adamgershilik jáne otbasylyq qundylyqtardyń tómen deńgeıi men shańyraqtaǵy áleýmettik jaǵymsyz jaǵdaılardyń, ata-analardyń alkogoldi asyra paıdalanýynyń da saldary san soqtyryp jatady.
– Polısııa qyzmetkerleri ótken jyly túngi mezgilde zańdy ókilderiniń baqylaýynsyz oıyn-saýyq oryndarynda nemese úıden tys jerlerde júrgen kámeletke tolmaǵandardy anyqtap, 57 myń ata-ana Ákimshilik kodekstiń 442-baby boıynsha jaýapqa tartyldy. Qas qaraıǵan soń oıyn-saýyq oryndarynda jasóspirimderdiń bolýyna jol bergenderi úshin Ákimshilik kodekstiń 132-baby boıynsha 700-den astam kásipkerge ákimshilik sharalar qoldanyldy, – deıdi D.Tólegenova.
Osylaısha, kámeletke tolmaǵandardyń quqyqtary men zańdy múddelerin buzǵany úshin jyl saıyn 40 myńnan astam ata-ana men zańdy ókil ákimshilik jaýapkershilikke tartylady eken. Sot organdary jyl saıyn polısııa qyzmetkerleriniń ótinishhaty boıynsha bir myńǵa jýyq ata-ananyń quqyǵyn shekteıdi nemese ata-analyq quqyqtarynan múlde aıyrady. Sonymen qatar jazalaý sharalarynan áleýmettik-baǵyttalǵan sharalarǵa aýysý maqsatynda Ishki ister mınıstrliginiń bastamasymen 2019 jyldyń sáýir aıynan bastap ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan jáne polısııada esepte turǵan kámeletke tolmaǵandar men turmysy nashar otbasylardy medısınalyq-áleýmettik tirkeý engizilgen.
– Balalarǵa qatysty jasalatyn zorlyq-zombylyq tyıylmaı tur. Sondyqtan ishki ister organdarynyń tarapynan kámeletke tolmaǵandardyń jynystyq qol suǵylmaýshylyǵy máselesine qatysty qylmystardyń aldyn alý maqsatynda birqatar shara qolǵa alynyp jatyr. Búginde kámeletke tolmaǵandardyń jynystyq qol suǵylmaýshylyǵyna qatysty qylmystary úshin 1800-den astam adam túzeý mekemelerinde jazasyn ótep jatyr, – deıdi polısııa qyzmetkeri.
«Balaly úı – bazar». Bazarymyz tarqamasyn desek, eń aldymen, bala tárbıesine, onyń búgini men erteńine erekshe nazar aýdarǵanymyz jón-aq. Olardy qyzyldy-jasyldy dúnıeniń jeteginde jiberip, aqparat aǵynynyń arbaýynda qaldyrsaq, asyl urpaqtyń ósip-ónbeıtini anyq. «Balam – baýyr etim» dep júrsek te, onyń ishki jan-dúnıesine, tolǵandyrǵan máselesine úńile bermeımiz. Sóıtemiz de, onyń tulǵa retinde qalyptasý kezeńinen kóz jazyp qalamyz. Osy olqylyqtyń ornyn toltyratyn kez kelgen sekildi...
