Adal memlekettik qyzmetshige kim arasha túsedi?

Qalyń buqara ortasynan iriktelip, ekshelip shyqqan, memlekettik qyzmetshi bolýǵa la­ıyq­ty, kásibı turǵyda bilikti, tereń bilimdi, bıik moraldyq qasıeti bar, tańdaýly adamdar ara­myzda barshylyq. Jaqsy qasıetterge ıe, mem­lekettik qyzmetshi bolýdy memleket pen ha­lyqqa qaltqysyz qyzmet etý dep túsinip, óz kú­­shine senip júrgen bilikti mamandardy jurt saıası elıta dep te ataıdy.

Osy rette memlekettik qyzmetke qoǵamnyń kileń betke ustarlary tartylyp jatsa, moral­dyq turǵyda azǵyndaǵan, jemqor, týǵan eli men halqynyń abyroıy men onyń bereke-birligi tipten alańdatpaıtyn, otan­shyldyq seziminen jurdaı adamdar memlekettik qyzmetke qaıdan keledi degen suraq týyndaıdy. Bálkim, mun­daı­lar azamattyq qoǵamnyń enjarlyǵy sal­darynan, memlekettik qyzmettegi adal aza­mat­tardyń aldyn orap, ártúrli áleýmettik ar­tyq­shylyqtar men jeńildikterge qol jet­ki­zip otyrǵan shyǵar. Osyndaılardyń yqpa­ly artqan kezde qoǵamda zań da, ádep te aıdalada qalyp, mansap pen paıda izdep kelgen «prınsıpsiz» adamdardyń «kúni týady». Bulardyń kesirinen ulttyń taǵdyryna jaýap berý, onyń múddesin kózdeý sııaqty túsinikter umyt bola bastaıdy.

Bireýler ulttyń baılyǵyn eseleýge kúsh salsa, ekinshileri ony urlap, talan-tarajǵa salýda. Memlekettik qyzmetshi bolýǵa laıyqsyz adamdar el aldyndaǵy mindetterge saı kelmeı, halyq múddesinen qol úzip, memleketin sa­tý­ǵa deıin barýy múmkin. Sóıtip, eldi ishteı iri­tip-shirite bastaıdy. Bulardyń qaty­sýy­men dúnıege kelgen qoǵam damýynyń strategııasy, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıa­sı baǵdarlamalar men olardy júzege asy­rý barysynda memleket qorjynyna qol suǵa­tyn sańylaýlar saqtala bermek. Al bular áshkerelengen jaǵdaıda onyń jaman aty barlyq memlekettik qyzmetshige, onyń ishinde qyz­metine adal azamattarǵa da kir keltiredi. Sondyqtan, adal memlekettik qyzmetshilerdi yń­ǵaısyz jaǵdaıda qaldyrmaı, olardyń ar-namysynyń, quqyǵynyń qorǵalýyna kóńil bólgen jón. «Bir qaryn maıdy shiritip júrgen qumalaqtaı» jemqorlardyń kesirinen olardyń qoǵam aldynda, bala-shaǵalarynyń aldynda qadiri ketip, jemirlerdiń sanatyna iligýi oryndy bolmas.

Ádilinde, memlekettik basqarý júıesi osyndaı adal, otanshyl memlekettik qyzmet­ker­­lerge arqa súıeıdi. Sondyqtan kinásiz kiná­li bolyp júrgen adal memlekettik qyz­met­shilerge arasha túsip, olarǵa qoldaý kór­setý arqyly ǵana ádilettilikti qalpyna kel­ti­rýge jáne halyqtyń bılikke degen senimin qaı­ta­rý­ǵa bolady.

Qazirgi qalyptasqan ahýal, túptep kelgende, elimizdegi kadr saıasatynyń álsizdigin kórsetedi. Áńgime jalpy memlekettik deń­geı­degi kadr saıasaty týraly emes, jeke-jeke alǵandaǵy memlekettik organdar men meke­melerdiń, ary ketse salalyq deńgeıdegi mamandardy daıarlaý men irikteý turǵysynda bo­lyp otyr. Atalǵan qyzmet bir jerde kadr bólimi, al kelesi bireýinde tipten «kadr saıa­s­aty» bólimi dep te atalýy múmkin. Biraq mazmundyq jaǵynan, onyń tıimdiligi nemese sol mekemedegi jetekshi róli men yq­pal­dy­lyǵy turǵysynda olar «kadr saıasaty» deńgeıine jete bermeıdi. Iаǵnı ázirge aty bar da, zaty joq. Iá, olardyń jaqsy statıst retindegi ornyna kúmánimiz joq. Degenmen, bul qyzmetter ádette qosalqy ról atqarady, basshylyqpen qatar nemese ózdiginshe derbes (saıasat demeı-aq qoıaıyq) jumys júrgizip, olardyń dırektorǵa qarsy sóılep, ıakı úmit­ker­ler boıynsha prınsıpti túrde erekshe pikir aıtqanyn estidińiz be? Sondyqtan da olar kadrlardyń daıyndyǵynyń tómen deńgeıi úshin jaýapkershilikke tartylmaıdy. Sebebi tańdaý olarsyz-aq júrgizile beredi. Sybaılas jemqorlyq boıynsha isti bolǵan memlekettik qyzmetkerlerge qatysty sol mekemelerdiń kadr bólimderi tarapynan resmı túrde ashyq málimdeme jasalǵandyǵyn da estigen joqpyz.

Memlekettik mekemelerdiń kadr saıasatynda sabaqtastyqtyń bolmaýy, adamdarmen tár­tip buzýshylyqtyń aldyn alý, aldynǵy býyn mamandarynyń tájirıbesin taldap, túsiný jáne praktıkalyq jumysta qoldaný sııaqty máseleler qaralsa da, olar formaldy sıpat alatynǵa uqsaıdy.

Zeınetke shyqqan memlekettik qyzmetshiler arasynda tájirıbesi mol, kórgeni kóp bilikti jáne naǵyz kásipqoı adamdar az emes. Bul sanat­taǵylardyń sapalyq jaǵyn, qoǵamdyq orta­daǵy alatyn orny men bedelin, halyqpen til tabysa bilý qabiletin, adamdarǵa yqpal etip, qoǵamdyq pikir qalyptastyrýdaǵy ále­ýe­tin eskerer bolsaq, olar – óte zor áleý­mettik, qoǵamdyq-saıası, mádenı-tarıhı jáne rýhanı jasampaz kúsh. Álemdik jahandaný zamanynda mundaı qundylyqty eskermeý jáne tıimdi paıdalanbaýdyń ózi úlken aǵattyq bolar edi.

Japsarbaı QÝANYShEV,

qoǵam qaıratkeri,

saıasattanýshy