Máskeýden Arasan ( Mıneralnye vody) qalasyna deıin reseılik delegasııa múshelerimen birge ushtyq. Seriktesterim – Reseı Jazýshylar odaǵy Ulttar ádebıeti keńesiniń tóraǵasy Valerıı Latynın men «Lıteratýrnaıa Rossııa» gazetiniń bas redaktory Vıacheslav Ogryzko boldy.
Arasanǵa, odan keıin Nalchıkke deıingi jol bas-aıaǵy tórt-bes saǵattaı ýaqytqa sozyldy. Obaly ne kerek, jazýshy V.Latynınniń tereń tarıhty qozǵaǵan taǵylymdy áńgimeleri jol qysqartýǵa edáýir septigin tıgizdi. Áskerı jazýshy 1979 jyly Almaty Joǵary jalpyáskerı basqarý ýchılıshesin bitirgen eken. Qazaqstandy, Almatyny aıryqsha iltıpatpen, saǵynyshpen eske alyp otyrdy. Áńgimeni tereńdete kele óziniń kazaktyq túp-tamyryn alan-sarmattar tarıhyna aparyp bir-aq tiredi. «Shyntýaıtyna kelgende, sizderdiń Elbasylaryńyz Nursultan Nazarbaev aıtqan Uly dalanyń tarıhy ǵundar men saqtardy, kók túrikterdi, onyń ishinde meniń ata-babalarymnyń túp-tegi bastaý alatyn alan-sarmattar tizbegin de tolyq qamtıtyny aqıqat. Sondyqtan da biz – osynaý Eýrazııa sııaqty alyp kontınentti mekendeıtin irili-usaqty ulystardyń barshasy baýyrlarmyz», dep áńgimesin túıindedi Valerıı Anatolevıch. Baýyrlastyq, ulttar men ulystar arasyndaǵy dostyq qarym-qatynas týraly sony pikirler men qundy usynystar budan keıin de poezııa festıvali barysyndaǵy pikirtalastar ústinde esh tolastaǵan joq.
Respýblıka Mýzykalyq drama teatrynda ótken «Arǵymaq mingen Abyroı» atty halyqaralyq poezııa festıvaliniń qorytyndy keshinen keıin «Qazaq balam qaıda?» dep, Reseı Federasııasy men Qabardy-Balqar Respýblıkasy Memlekettik syılyqtarynyń laýreaty, QBR halyq aqyny Tánzılá Zumaqulova arnaıy burylyp izdep kelip, mańdaıymnan ıiskedi.
– Bizdiń de, sizderdiń de óleń oqý mánerlerimiz qandaı uqsas, – dedi halyq aqyny sonshalyq bir súıispenshilikpen. – Men turǵylas, Oljas bastaǵan aqyndaryńyzǵa sálem aıta baryńyz. Baıaǵy keńes kezindegideı emes, qazir barys-kelisimiz, bas qosýymyz da qıyndap ketti emes pe...
Reti kelgende aıta ketken jón shyǵar, sapar barysynda Qazaqstannan kelgen ókildi kórip, Tánzılá apaıymyz sekildi tildesýge asyq jandar az bolmady. Qasireti qalyń stalındik deportasııa jyldary qazaq pen qyrǵyzdy panalap, keıin Otanyna oralǵandardyń bizdiń elge degen yqylas-peıilderiniń erekshe ekenin kórip, keremet áserge bólengenimiz de ras.
Keshki qonaqasy kezinde dastarqan basynda balqar Qanshaýbı Mızıev dosymyz ázil-shyny aralas tipti ózin «Qazaqpyn!» dep jarııalady. Munyń sebebin óziniń Túrkistanda týǵandyǵymen, qazir Túrkistannyń tek oblys ortalyǵy ǵana emes, qalyń túrkiniń bas qosar ortalyǵyna aınalýǵa qam jasap jatqandyǵymen túsindirgen azamatqa biz de shynaıy rızashylyǵymyzdy bildirdik.
QBR Mádenıet mınıstri Mýhadın Kýmahov basqarǵan dastarqan ústinde sóz alǵandardyń kópshiligi qazaq eli, Qazaqstan týraly izgi, ystyq yqylasty lebizderin aıtty. Respýblıkanyń halyq aqyny Ahmad Sozaev aldaǵy kúnderi týǵanyna 160 jyl tolǵaly otyrǵan balqardyń uly perzenti Kıazım Mechıevtiń Qazaqstan jerinde, Taldyqorǵan óńirinde jambasy jerge tıgenin, keıin súıegin óziniń ósıeti boıynsha týǵan jerine ákep, qaıta jerlegenderi týraly asa qyzyqty esteligimen bólisti. Áńgime osylaısha qazaq taqyrybyna oıysqan sáttiń birinde ıngýsh eliniń aqyny Aslan Kýazo: «Sizge aıtatyn asa bir syrly áńgimem bar edi. Qazir emes, erteń ońashada jolyǵyp, sóıleseıikshi...» dep ótindi. Ertesi Á.Keshokov eskertkishine gúl qoıý rásimi kezinde ekeýmiz ýaqyt taýyp, edáýir áńgimelesýge mursat aldyq. Aslan áńgimesiniń uzyn-yrǵasy tómendegideı.
«Osydan on shaqty jyl buryn Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasynyń oryssha aýdarmasy qolyma tıdi. Birinshi kitabyn oqyp bitirgen soń, «sizge ótirik, maǵan shyn», áldebir túsiniksiz jaǵdaıǵa tap boldym. Kádimgideı boıymdy bir nárse býnap, ózimdi qoıarǵa jer tappaı, alasuryp júre berem, júre berem... Osy jaǵdaı aqyry meni jazýǵa otyrǵyzdy. Myna, sizge syılaǵaly otyrǵan «Kavkaz áýeni» atty úsh tomdyq jınaǵymnyń alǵashqy kitaby osylaısha dúnıege keldi. Úsh aı boıy úzdiksiz óleń jazýmen boldym. О́zińiz de aqynsyz ǵoı, sizge mundaı ǵajaıyp, sıqyrly prosestiń ár sátin butarlap, jiliktep túsindirmeı-aq qoıaıyn. Aspan men jerdiń arasynda qalyqtap ushyp júrgendeı kúı keshtim. Aınalamdaǵylar mynany áldeneniń shalyǵy urǵan ba dep tańǵalysqan da shyǵar... Men osynyń bári uly Abaıdyń shynaıy qudireti dep uǵyndym. Úsh aıdan keıin bári kilt toqtady. Men de qaıtadan baǵzy qalpyma tústim. Endi qaıtadan jaza alsamshy. Kitaphanalarǵa baryp, Abaı aýdarmalaryn aqtarystyrdym. Shynymdy aıtsam, oryssha aýdarmalaryna kóńilim tushynbady. Qaıyra «Abaı jolyn» qolyma aldym. Taǵy da ǵajaıyp álemniń esigin ashtym. Osylaısha men Abaıdy uly Áýezov arqyly tanydym. О́zińiz de bilesiz, proza poezııa emes qoı. Abaı álemi sanama taǵy da silkinis berdi. Men qaıtadan jazýǵa otyrdym. Úsh kitaptan turatyn meniń «Kavkaz áýeni» atty sıkldyq dúnıem osylaı dúnıege keldi!» dep Aslan áńgimesine núkte qoıdy.
Uly Áýezov arqyly Abaı tókken shýaqtyń altyn sáýlesi ıngýsh aqynynyń shyǵarmashylyǵyn osylaı nurlandyrypty. Qapysyz sendim, áserlene túısindim. Aslan óziniń Qazaq elimen máńgilik kindiktes, rýhtas, baýyrlas ekenin óstip tebirene baıan etti.
Iá, jumyr jerdiń betindegi Adam dep atalatyn tirshilik ıesiniń bári de bir Atadan taraǵan. Baýyrlas. Týys. Dos.
Qazaq jerinde, Qazaqstanda túrli etnos ókilderiniń basyn qosyp, yntymaǵyn aırandaı uıytyp otyrǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń da aldyna qoıǵan kredosy – barshanyń baýyrlastyǵy, týystyǵy, dostyǵy.
Taǵy da uly Abaıǵa júginemiz: «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep!»
Kádirbek QUNYPIIаULY,
Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi «Qoǵamdyq kelisim» RMM jetekshi sarapshysy
