Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul máselege Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta toqtalyp, áıelder kásipkerligin qoldaý – memlekettik saıasattyń basym baǵyty dep atap ótken edi. Qazirdiń ózinde bizdiń eldiń bul baǵyttaǵy sharýasy táp-táýir júzege asýda. BUU-nyń genderlik damý ındeksinde 51-oryn alsa, dúnıejúzilik ekonomıkalyq forým sarapshylarynyń baǵalaýynsha 153 eldiń ishinde 37-satyda tur.
– Qazaqstan áıelderi jyl saıyn elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine belsendi aralasyp, memlekettik basqarýǵa, sheshimder qabyldaýǵa qatysyp jatyr. Bul sózsiz, oń úrdis. Pandemııa kezinde bizdiń ómirimizde sizderdiń qanshalyqty úlken rólge ıe ekenderińizdi baıqadyq. Áıelder kásibı jáne qoǵamdyq qyzmetti otbasyn saqtaý jáne jas urpaqty tárbıeleý mıssııasymen ushtastyra aldy, – degen edi Prezıdent áıelderdi merekesimen quttyqtaý kezinde.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti boıynsha, shaǵyn jáne orta kásipkerlikte el boıynsha 3,4 mln adam jumys istese, sonyń 1 mln-nan astamy – áıelder. Al áıelder basqaryp otyrǵan ShOB sýbektileriniń úlesi – 43 paıyz. ShOB-qa qaraǵanda jeke kásipkerlik salasynda áıelder úlesi aıtarlyqtaı kóbirek: tirkelgen 856 myń jeke kásipkerliktiń 450 myńy (53 paıyz) áıelderdiń enshisinde bolsa, 406 myńy (47 paıyz) erlerge tıesili eken.
Bank salasynda da áıelder úlesi jyl sanap artyp keledi. «BankSentrKredıt» basqarma tóraǵasy Ǵalym Qusaıynovtyń aıtýynsha, dál qazir qarjy ınstıtýtynda jalpy sany 3,8 mln klıent bar bolsa, sonyń 1,8 mln-y – áıelder. Al banktiń mobıldi qosymshasyn erlerge qaraǵanda áıelder kóbirek paıdalanady (52 paıyz).
– Qaryz portfeliniń genderlik qurylymyn bylaı tarqatýǵa bolady: jeke tulǵalardyń 51 paıyzy, zańdy tulǵalardyń 41 paıyzy – áıelder. Bıznestegi qaryz alýshy er adamdardyń kóptigine qaramastan jeke kásipkerlik jáne shaǵyn segmenttegi áıelder úlesi iri jáne orta segmentke qaraǵanda áldeqaıda joǵary. Áıelder aqsha qarajatyn saqtaý boıynsha da óte muqııat. 60 paıyzynyń depozıti bar. Olar bankimizdiń belsendi ári turaqty qaryz alýshylary, sonymen qatar erlerge qaraǵanda nesıe tóleý tártibi óte joǵary. Tólemin keshiktirip júrgen áıelder úlesi nebári 35 paıyzdy quraıdy, – deıdi Ǵ.Qusaıynov.
Onyń aıtýynsha, bank basshylyǵyna kelgen kezde joǵary jáne orta basshylyqta tek qana erler bolǵan. «Al qazir maǵan tikeleı baǵynatyn laýazymdy qyzmetterdegi erler men áıelder úlesi teń. Sondaı-aq oblystardaǵy fılıaldardyń da kóbin áıelder basqaryp otyr. Olar erlerge qaraǵanda belsendirek», dedi basqarma tóraǵasy.
Globalink Logistics Group Ltd bas dırektory Sıddık Hannyń sózinshe, áıelder bızneste tabysqa jetýi úshin áleýmettik jelide barynsha ınteraktıvti bolyp, zamanaýı marketıng tehnologııalaryn meńgerýi tıis.
– Áıel kásipkerlerdiń artyqshylyǵy retinde olardyń óz qyzmetkerlerin tańdandyra alatyn erekshe basqarýshylyq qasıetin, básekelestikten qoryqpaıtynyn jáne áıelderge arnalǵan bıznes túrlerine kelgende asa utymdy qyzmet kórsetetinin aıta alamyn. Al álsiz jáne «ádiletsiz» faktor – bir nátıjege jetý úshin áıelderdiń erlerge qaraǵanda kóbirek jumys isteýine týra keledi. Sondaı-aq erlermen salystyrǵanda olar bir sheshimdi qabyldaý úshin uzaq oılanady. Keı jaǵdaıda bul paıdaly bolýy múmkin. Alaıda taban asty sheshim qabyldaý qajet bolǵanda ondaı uzaqqa sozylatyn kúmánge jol berý zııandyraq bolady, – deıdi.
Chocofamily Holding basshysy Ramıl Mýhorıapov óz kompanııasynda áıelderdiń mańyzdy ról atqaratynyn aıtady. «Bizde jobalar men baǵyttardy basqarý boıynsha áıelderdiń úlesi sonshalyqty kóp emes – bar-joǵy 25 paıyz. Biraq barlyq kompanııalar tobynyń kirisin qalyptastyrý turǵysynan alǵanda bul kórsetkish tańǵalarlyq – olar kiristiń shamamen 83 paıyzyn shoǵyrlandyryp otyr», deıdi ol. YPO Kazakhstan basshysy, kásipker Gaýhar Qapparova eki dıplom men otbasylyq tájirıbe bızneste kómektese almaǵanyn aıtady. «Qoımadaǵy zattardy suryptaý da, qujatardy tekserý de, seriktestermen kelissóz júrgizý de óz moınymda boldy. Sol arqyly ysylyp, shyńdaldym» deıdi. Al Lendonomy qarjylyq startapynyń negizin qalaýshy Anjelıka Osmanova bıznespen aınalysý úshin áıelderge «tán bolyp qalǵan» stereotıpterdi buzyp-jarýǵa týra kelgenin jetkizdi. «Bıznesti nólden bastap úırendim. Meniń múddeme qaıshy kelýi múmkin sharttarǵa kelisip qoıyp, kompromısske baryp qoıýdan saqtaný úshin árkez óz pozısııamnan aınymaýǵa ózimdi mindettep otyrýǵa týra keldi. «Men – áıelmin» degendi umytyp, «men – bıznesmenmin» degen ustanymdy meńgerdim. Bar jaýapkershilikti moıynǵa alýǵa týra keledi. Sonda ǵana óz maqsatyńa jetesiń», deıdi Anjelıka.
«Damý» kásipkerlikti damytý qorynyń deregi boıynsha, qarjylyq qoldaý alyp otyrǵan kásipkerlerdiń 57,6 paıyzy – áıelder. Bul elimizde áıelder kásipkerliginiń belsendi damı bastaǵanyn ańǵartady. Sondaı-aq qazir elimizde tórt bankti – Halyq bankti» (Úmit Shaıahmetova), «Alfa Bankti» (Alına Anıkına), RBK Bankti (Natalıa Akenteva) jáne «Otbasy bankti» (Lázzat Ibragımova) áıel azamattar basqaryp otyr.
