Qoǵam • 15 Sáýir, 2021

Esirtki: Internettegi saýda erik bermeı barady

29 ret kórsetildi

Quqyq qorǵaý organdary álemdegi «kóleńkeli bıznestiń» kósh basynda adam, qarý-jaraq jáne esirtki saýdasy turǵanyn aıtady. Atalǵan qylmystardyń alǵashqy ekeýi Qazaqstanda qarqyn alyp turmaǵanymen, esirtki saýdasyna qatysty jaǵymsyz jaıttar áli de tyıylar emes.

Ý saýdalap urtyn maılaǵandardyń urymtal tusyn taýyp, zań aldynda jaýapqa tartý da ońaıǵa soǵyp turǵan joq. Soǵan qaramastan, osy jyldyń alǵashqy toqsanynda tártip saqshylary 1 tonnadan astam esirtki ónimin tárkilep, 861 qylmystyń beti ashyldy.

Jahandaǵy jaǵdaı jaǵa ustatady. BUU-nyń 2019 jylǵy málimetine sensek, dúnıe júzinde 35 mıllıonǵa jýyq adam esirtkiden zardap shegedi eken. Alaıda jeti adamnyń tek bireýi ǵana em qabyldaıtyn kórinedi. Bir sáttik aldamshy tán rahaty úshin bolashaǵyna balta shabatyndardyń aqylǵa qonymsyz áreketin túsinýge tyryspaı-aq qoıalyq. Qoǵamdy alańdatatyny – suranys bolǵan jerde saýdalaýshynyń da tabyla qalatyny bolyp otyr. Oǵan esirtki qylmysyna qarsy elimizde qolǵa alynyp jatqan is-qımyldardyń nátıjesi kýá.

– 2021 jyldyń 1-toqsanynda 861 esirtki qylmysy anyqtaldy. Sonyń ishinde 602 ótkizý jáne 163 asa iri mólsherde esirtki saqtaý faktisi bar. Ártúrli 1 tonna 056 kılo esirtki tárkilendi. Sonyń ishinde 3 kılo geroın, 764 kılo marıhýana, 252 kılo gashısh jáne 24,4 kılo sıntetıkalyq esirtki bar. Sonymen qatar 2 uıymdasqan qylmystyq toptyń áreketine tusaý salyndy. Toptyń 2 jetekshisi men 11 múshesi qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Qylmystyq kiristerden kelip túsken 11 mln teńgeden astam somany zańdastyrýdyń 1 faktisi tirkeldi, – deıdi Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamentiniń basqarma bastyǵy Berikhan Nurǵalıev.

Polısııa qyzmetkeriniń aıtýynsha, búginde búkil álemdegi sııaqty, eldegi esirtki máselesine qatysty jaǵdaı aıtarlyqtaı ózgeriske ushyraǵan eken. Iаǵnı «dástúrli» esirtkini jańa psıhobelsendi zattar almastyra bastapty. Bul zattar esirtkiniń «dástúrli» túrlerinen salystyrmaly túrde arzandyǵymen, aıqyn psıhotroptyq áserimen jáne táýeldiliktiń tez qalyptasýymen erekshelenedi. Iаǵnı tártip saqshylaryna «zamannyń túlki bolýyna qaraı tazy bop shalýyna» týra kelgen sekildi.

– Alǵashqy toqsanda jańa psıhobelsendi zattardy taratýdyń 369 faktisi anyqtaldy. Sonyń ishinde, satýdyń – 173, saqtaýdyń 39 oqıǵasy bar. Budan bólek 24,4 kılo esirtkiniń zańsyz aınalymyna jol berilmedi. Nur-Sultan, Shymkent, Almaty qalalary men Shyǵys Qazaqstan, Pavlodar, Almaty, Atyraý jáne Aqmola oblystarynda «sıntetıkanyń» iri kólemi tárkilendi. Máselen, naýryz aıynda Almatydaǵy túngi klýbtardyń birinde arnaıy operasııa uıymdastyryldy. Nátıjesinde, sıntetıkalyq esirtkini kelýshiler arasynda taratqan eki jas jigit ustaldy. Qylmyskerler tólemdi onlaın aýdarymdar arqyly alyp otyrypty. Esirtki satýshy men ony tutynýshylardyń birinen býyp-túıilgen mefedron tárkilendi. Kúdiktilerdiń páterlerin tintý kezinde satylymǵa shyǵarylmaqshy bolǵan sıntetıkalyq esirtki men ony býyp-túıýge qajetti jabdyqtar tabyldy. Túngi klýbtyń ıesine esirtki taratýǵa qarsy shara qoldanbaǵany úshin ákimshilik is qozǵaldy, – deıdi B.Nurǵalıev.

Jyl basynan beri esirtki jasaýǵa beıimdelgen 8 zerthana anyqtalyp, kózi joıylypty. Aıtaıyq Petropavlda sıntetıkalyq esirtki óndirisimen erli-zaıyptylar aınalysypty. Olar Jambyl oblysynyń Mırolıýbovo aýylynda úı satyp alyp, jasyryn zerthana uıymdastyrǵan eken. Esirtki óndirýge qajet prekýrsorlar men hımıkattardy TMD elderinen satyp alyp kelipti. Olardan esirtkini qaptaýǵa qajet materıaldar, shprıster, farmasevtıkalyq tarazylar, óndiristik prosesterdi sıpattaıtyn jazbalar jáne 1 kılodan astam sıntezdelgen dárilik zattar tárkilendi.

– Aqparattyq-kommýnıkasııalyq júıeler damyǵan saıyn esirtkini satý jáne taratý ádisteri de ózgerip barady. Máselen, ınternettiń ózi zańsyz aınalymnyń alańyna aınaldy. О́zderińiz biletindeı, 2020 jyldan bastap Qylmystyq zańnamaǵa jańa qylmystyq quqyq buzýshylyq túrleri engizildi. Ol – esirtkini qoldanýǵa ıtermeleý jáne olardy ınternet arqyly satý. Budan bylaı mundaı qylmystar aýyr jáne asa aýyr qylmystardyń qataryna jatqyzylyp, quqyq buzýshyny uzaq merzimge bas bostandyǵynan aıyrýdy kózdeıdi. Jyl basynan beri esirtkini ınternet arqyly satý boıynsha 18 qylmystyq is tirkelip, onyń ekeýi sotqa joldandy, – deıdi B.Nurǵalıev.

Elimizde esirtkini nasıhattaǵandar men zańsyz jarnamalaǵandar ótken jyldan bastap qylmystyq jaýapkershilikke tartyla bastady. Ala jipten attaǵandardy 6 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý kózdelgen. Soǵan qaramastan, jyl basynan beri elimizde osyndaı 48 qylmystyq is tirkelip otyr. Máselen, Almatyda 29 jastaǵy er adam ustaldy. Jeke basty tintý kezinde esirtki taratatyn saıtqa siltemeler jazylǵan stıkerler tabyldy. Belgili bolǵandaı, qylmysker trafaret pen stıkerlerdi baspahanaǵa tapsyrys berý arqyly ázirlegen eken.

– Internettegi zańsyz kontentterdi anyqtaý maqsatynda arnaıy bólim ǵalamtor keńistigin udaıy baqylap otyrady. Turaqty túrde júrgiziletin bul jumystyń nátıjesinde, ótken jyly 1200-den astam veb-saıttardy, akkaýnttardy jáne esirtkiniń zańsyz aınalymy týraly aqparatty qamtıtyn basqa da resýrstardy anyqtadyq. Osy jylǵy alǵashqy úsh aıda 400 saıt anyqtaldy. Barlyq málimet qazaqstandyq ınternet paıdalanýshylardyń kirýine tyıym salý, buǵattaý jumystaryn júrgizý úshin Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligine jiberildi, – deıdi Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamentiniń basqarma bastyǵy.

Esirtkiniń «dástúrli» túrleriniń zańsyz aınalymyn anyqtaý jumystary da jalǵasyp jatyr. Máselen, polısııa qyzmetkerleri Aqmola oblysynda geroın jetkiziletin kanaldyń kózin joıdy. Iаǵnı buryn esirtki saýdalaǵany úshin sottalǵan Selınograd aýdanynyń turǵyny men elordalyq azamatsha paramen ustaldy. Jeke tekserý kezinde satýǵa arnalǵan 595 gramm geroın, al úıdi tintý kezinde taǵy 845 gramm geroın tárkilendi. Tárkilengen esirtkiniń jalpy mólsheri 1440 gramdy qurady. Osylaısha, shamamen 24 mln teńgeniń ónimi zańsyz aınalymǵa jiberilmedi.

– Geroınniń asa iri partııalary ózge aımaqtarda da tárkilendi. Máselen, Jambyl oblysynda – 600 gramm, Qostanaı oblysynda Tobyl qalasynyń turǵynynan 200 gramm tárkilendi. Bul esirtki túriniń asa iri kólemi 1 gramnan bastalady. Sonymen qatar kannabısti topqa jatatyn gashısh pen marıhýana syndy esirtki túrleriniń de iri kólemi anyqtaldy. Máselen, Aqtóbe oblysynda bir operasııa nátıjesi boıynsha 165 kılodan astam marıhýana men 10 kıloǵa jýyq gashısh tárkilendi. Jambylda – shamamen 48 kılo, Qostanaı oblysynda – 5,5 kılo gashısh saýdaǵa jiberilmedi, – deıdi B.Nurǵalıev.

Ishki ister organdarynyń taǵy bir mindeti – esirtki men prekýrsorlardyń zańdy aınalymyna baqylaý jasaý. Máselen, polısııa qyzmetkerleri respýblıkalyq «Dármek» operasııasynyń birinshi kezeńin ótkizdi. Osylaısha, tártip saqshylary 700-ge jýyq kásiporyn men uıymdy tekserip, ondaǵy 102 quqyq buzýshylyqty anyqtady. Ondaı zań buzýshylyqtardyń 53-i – dárihanada tirkelmegen dárilik zattardy reseptsiz berý bolyp otyr.

 

Sońǵy jańalyqtar

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar