Saılaý Batyrsha-uly: Qazaqtyń kóshi toqtamaýy tıis

Qazaq dıplomatııasynyń aqsaqaly jıǵan-tergen mol tájirıbesin jastarǵa úıretip, qazir L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde professor bolyp júr. Aıtýly azamat táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldarynda jaýapty qyzmetter atqaryp, elimizdiń egemendigi jolynda eren úles qosqan edi. Belgili memleket jáne qoǵam qaıratkerimen áńgimemiz de osy tóńirekte órbidi.

Táýelsizdik úshin búkil qoǵam kúresti

– Saılaý Batyrsha-uly, ta­rıhqa úńilsek, myzǵymastaı kóringen Keńes Odaǵy ydyraǵan sátte onyń quramyndaǵy elder­diń ishinde aldymen Baltyq ja­ǵalaýy elderi – Lıtva, Latvııa, Estonııa egemendigin aldy. Odan keıin Ýkraına, Belorýssııa, Kav­kaz memleketteri ketti. Olar­­dyń izin ala Ortalyq Azııa elde­ri derbestigin jarııalady. Al Qazaqstan KSRO quramynan eń sońynan shyqty. Kóptiń k­ó­ńilin kúpti etken suraq: «biz nege kúl­li odaqtas elderdiń sońy­nan táýelsizdik aldyq?».

– Keńes Odaǵy quramynda bol­ǵan 15 respýblıka óz erkimen odaq qurdy dep aıtylady. Shyn­dyǵynda olaı emes. Odaq sol el­derdiń erkinen tys, qúshpen qu­rylǵan bolatyn. Ásilinde bir-birimen teń memleketter ǵana odaqtas bolady. Al KSRO kezinde eshqandaı teńdik bolǵan joq. Bılik Máskeýdiń qolynda boldy. Bir kommýnıstik partııa ǵana búkil eldi basqardy. Al M.Gor­bachev bılikke kelgennen keıin kóppartııaly júıege ruqsat berdi. Sol-aq eken, respýblıkalarda demokratııalyq partııalar, ulttyq uıymdar quryla bastady. Elder demokratııanyń jolyna tústi. Mine, osy kóppartııaly júıe qy­zyl ımperııany ydyratý­dyń al­ǵashqy baspaldaǵy edi. KSRO ekonomıkalyq, óndiristik daǵ­darysqa dýshar boldy, syrt­qy qaryzdary kóbeıdi, halyq­tyń turmysy nasharlady. Osy urym­tal tusty respýblıkalar utym­dy paıdalandy. Olar Konstı­týsııa­syn­daǵy «egemen respýblıka» de­gendi qanaǵat tutpady. «Bizge mem­lekettik táýelsizdik kerek» dep ta­lap qoıdy jáne sol maqsatyna jetti.

Qazaqstanǵa kelsek, táýel­siz­dikti birden alyp ketýge shıki­zatqa baılanǵan álsiz ekonomıkamyz ben demografııalyq jaǵdaıymyz tos­qaýyl boldy. Elimiz KSRO ekonomıkasyna táýeldi edi. Mashına jasaıtyn zaýyttardyń kópshiligi Re­seı, Ýkraına, Belorýssııada sa­lyndy. Al ózimizdiń daıyn ónim­derimiz nebári 10% edi. Qal­ǵanynyń bári ózge respýblıkalardan kelip otyrdy. Onyń ústine qazaq halqynyń sany da az − 44%-ǵa jeter-jetpes bolatyn. Esesine, ózge etnos ókilderi, sonyń ishinde orystardyń úlesi qazaqtardan asyp tústi. Ásirese, soltústik óńir­lerde kóp shoǵyrlanǵan slavıan ulttardyń ishinen «eger Qazaqstan táýelsizdigin alsa, biz jerimizben birge, Reseıge qosylamyz» degender tabyldy. Eger sol kezde elimiz áı-sháıǵa qaramaı, derbestigin jarııalaı salǵanda azamattyq soǵys oty tutanyp ketýi múmkin edi. Sondyqtan Elbasy – Tuńǵysh Pre­­zıdent N.Nazarbaev jan-ja­ǵymyzdy barlap, tóńiregimizde bolyp jatqan qıyn jaǵdaılardy jiti baqylap baryp, sheshim qa­byldady. Onyń sońy sátti boldy. Qazaqstan táýelsizdikke beı­bit jolmen jetti. Eń basty jetis­tigimiz de osy edi.

– Elimiz táýelsizdigin ala ma, joq pa degen eleń-alań shaqta siz Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary, keıin mınıstrdiń mindetin atqardyńyz. Demek, sol kezdegi aýmaly-tókpeli jaǵ­daı­dy da jete bilesiz. Ende­she, Qazaq­stannyń derbes el bolý­daǵy umtylysy jaıynda, ege­men­­digimizdiń qalyptasý joldary jóninde óz aýzyńyzdan esti­sek...

– Bizge táýelsizdigimizdi ja­rııalamas buryn aldymen ha­lyqaralyq qoldaý tabý qajet boldy. Azattyqty birden ja­rııa­laýǵa sol kezdegi múshkil jaǵ­daıymyz múmkindik bermedi dep joǵaryda aıttym. О́ıtkeni halyq sanynyń azdyǵyna baılanysty qazaqtardyń saıası kúsh retinde birigýi de qıynǵa soqty. Sondyqtan álemdegi ózge memleketter elimizdiń táýelsizdigin mo­ıyndaýy kún tártibinde turdy. Mysaly, Lıtva, Latvııa, Estonııa elderi Keńes Odaǵy ydyramasa da bostandyqqa qol jetkize alatyn edi. Sebebi, olar 1940 jylǵa deıin táýelsiz memleket bolyp keldi, alpaýyt AQSh, Eýropa memleketteri de olardy qoldady. Al bizdiń der­bestigimizdi qorǵaıtyn, qol­daıtyn kim bar? Sondyqtan dıplomatııa aldymen álemdik qaýymdastyqtan qoldaýshylardy izdestirdi.

Táýelsizdik jarııalaýdan bir jarym jyl buryn, 1990 jyldyń shildesinde sol kezdegi Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń Birinshi hatshysy, Qazaq KSR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qabyldaýynda boldym. Júzdesý barysynda Keńes Odaǵy ydyraıtyny týraly, sondyqtan erte bastan qam jasap, táýelsizdikke daıyndyq jasaý kerektigine kelistik. Ol kisi «dıplomatııa salasynda tájirıbeń bar, halyqaralyq ahýaldy bilesiń, Respýblıkanyń syrtqy baılanysyn nyǵaıt» dep, meni Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary qyzmetine taǵaıyndady.

Sol kezde Qazaqstannyń táýel­sizdigi úshin búkil qoǵam bolyp kú­resip jatty. «Azat», «Jel­toq­san» qozǵalystary, kóptegen qoǵamdyq uıymdar, patrıot jas­tar erekshe belsendilik tanytyp, bostandyq alý jolynda úlken is tyndyrdy. Elimizdiń tezirek derbes memleket atanýy úshin ha­lyqtyń qanshalyqty asyq­qanyn kózimizben kórdik. «Bos­tandyq! Táýelsizdik!» dep uran kótergen jurtshylyq Úkimet úıi ǵımaratynyń tóńiregin bosatpady. Al sol kezde qazaq dıplomattary táýelsizdigimizge qoldaý bildiretin memlekettermen jan-jaqty baılanys ornatyp jatqan edi.

1991 jyly qyrkúıek aıynda Prezıdent N.Nazarbaevtyń tap­­syrmasymen Senegalda ót­ken Is­lam konferensııasy uıy­mynyń sammıtine qatystym. Sol jerde on shaqty musylman mem­­­leketiniń basshylarymen kez­desip, Qazaqstan táýelsizdigin ja­rııalaýǵa daıyndalyp jatqanyn habarlap, olardan qoldaý taptym.

Al 1991 jyldyń qazan aıynda BUU Bas Assambleıasynyń sessııasyna KSRO delegasııasynyń múshesi retinde qatysqan kezde Nıý-Iorkten Vashıngtonǵa baryp, AQSh Kongresiniń syrtqy saıasat jónindegi komıteti men Mem­lekettik departamentinde kez­desý ótkizdim. Onda Qazaqstan «Mem­lekettik egemendik týraly» deklarasııamen shektelip qal­maı, táýelsizdikke baratynyn málimdep, AQSh-tyń qol­da­ýyn suradym. Odan keıin Ame­rıka Qurama Shtattarynyń Mem­lekettik departamentinde boldym. Osy departamenttiń Keńes Odaǵy basqarmasynyń Ortalyq Azııa boıynsha basshysymen kez­destim. Onda da Prezıdent N.Nazarbaevtyń Qazaqstan táýel­sizdigi jónindegi oıyn AQSh bas­shylyǵyna jetkizýdi suradym.

1991 jyldyń qazan aıynda BUU Bas Assambleıasynyń 46-sessııasyna qatysqan sátte «Qa­­zaq­stan táýelsiz memleket bolsa, mundaı yqpaldy uıym­nyń músheligine kirýdiń joldary qandaı?» degen oı ketpeı qoıdy. Uıymnyń qurylymyn, múshelikke alý tártibin, jar­ǵysyn zerdeledim. Shetel jýr­na­lısterine arnalǵan baspasóz konferensııasynda «Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymyna Reseı, Ýkraına, Belorýssııa sekildi kire alady, egemendik deklarasııasymen shektelmeıdi, táýelsizdigin alady» dep málimdedim. Bul jó­ninde TASS (Keńes Odaǵynyń Telegraf agenttigi) tilshisine de suhbat berdim. Málimdeme agenttik arqyly álemge taraldy. Biraq óz elimde bul týraly birde-bir aqparat jarııalanbady...

− Nege?

− Onyń sebebin keıin bildim.  «Ne bolsa da aıaǵyna deıin baraıyn» dep bekindim. Sol kúni suh­batty «Egemen Qazaqstan», «Kazah­stan­skaıa pravda», «Almaty aq­shamy», «Vechernıaıa Alma-Ata», «Ognı Ala­taý», «Jetisý» gazetterine Nıý-Iorktan fakspen salyp ji­ber­dim. Bul basylymdar jarııa­lap jiberdi. Suhbat shyqqan kúni maǵan Almatydan telefon qo­ńyraýlary kóp soǵyldy. Bári qýanyp, bir-birin quttyqtap habarlasyp jatty.

Mine, táýelsizdik alý jolynda syrtqy eldermen jarasymdy baılanys ornatyp, halyqaralyq qatynasty durys jolǵa qoıǵannyń arqasynda kóptegen el bizdi tez arada táýelsiz el retinde moıyn­dady. Jańa memleketti álem mo­ıyndaǵan soń ishki slavıan dıas­pora ókilderiniń separatıstik oıy iske aspaı qaldy. Osylaısha qantógissiz-aq uly kúnge qol jet­kizgen jaıymyz bar.

О́z qazaǵymyzdy ózekke tebý – eldigimizge syn

− Bıyl Táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵymen qatar, sheteldegi qazaqtardyń Otanyna oralýyna jol ashylǵanyna da 30 jyl tolyp otyr. Azattyqtyń al­ǵashqy jyldaryndaǵy este qalǵan erekshe oqıǵalardyń biri – elimizde Dúnıejúzi qazaq­ta­rynyń alǵashqy quryl­taıy­nyń ótýi. Mundaı aıtýly jıynnyń basy-qasynda ózińiz bo­lyp, onyń joǵary deńgeıde ótýi­ne atsalysqanyńyzdy bi­lemiz...

− Alǵashqy quryltaıdyń bas­ty maqsaty – shartarapqa tarydaı shashylǵan qandastarymyzdyń basyn qosyp, elge shaqyrý edi. Mundaı alqaly jıyndy bizden buryn kóptegen ulttar ótkizdi. Ýkraın, belarýs, latysh, grýzınder jan-jaqtaǵy qandas baýyrlaryn shaqyryp, sezd uıymdastyrdy. Tipti Reseıdiń quramyndaǵy tatar, bashqurttar da olardan qalyspaı, ózge elde júrgen baýyrlaryn óz­derine tartty. Al biz eldegi ózge ulttyń kóńiline qaıaý túsirip alamyz ba dep jaltaqtap, uzaqtaý júrip qaldyq. Tipti quryltaımen qabattastyryp, ózge etnostardyń dostyq festıvalin de ótkizbekshi boldyq...

Alǵashqy alqaly jıynǵa álem­niń 33 elinen qazaqtar qa­tys­ty. Elimizdiń shyn máninde tá­ýelsiz memleket bolǵanyn óz kó­zimen kórgen qandastarymyz ózegi jaryla qýanyp, atajurtyna oralýǵa nıetti ekenin jetkizdi. Qu­ryltaıdan keıin elimizge qan­dastarymyzdyń alǵashqy kóshi aǵy­lyp, kóńilimiz tasydy. 1991 jyldan beri elge oralǵan aǵaıyn­dardyń sany 1 mıllıonnan asty. Olardyń ishinde mádenıet, bilim, ǵylym jáne taǵy basqa salalarda úlken tabystarǵa qol jetkizgen baýyrlarymyz kóp. Mysaly, Qazaqstan Respýblıkasy Eltańbasynyń avto­ry, belgili sáýletshi Jandar­bek Málibekov, áıgili sýretshi Áb­di­málik Buqar­baev, opera jul­dyzy Maıra Muha­medqyzy, belgili tulǵalar Z.Qı­naıatuly, Q.Sartqojauly, T.Zá­­kenuly, D.Másimhanuly, A.Ah­­met­bek, bıshi Shuǵyla Sapar­ǵalıqyzy, boksshy B.Sársekbaev, taǵy basqa da kóptegen azamat­tardyń elimizdiń damýyna qosqan úlesi úlken.

− Resmı derekterge súıensek, sońǵy jyldary qazaqtardyń elge oralýy báseńsip qaldy. Sizdiń oıyńyzsha, buǵan ne sebep bolýy múmkin?

− Onyń basty sebebi, bılik azamattyq alýdy qıyndatyp ji­berdi, bıýrokratııaǵa jol berdi, tórt jyl boıy azamattyq alý týraly aryzdardy kósh-qon polısııasy qabyldamaı qoıdy. Tarıhı Otanyna kóship kelgenderge qazaq ekenińdi dálelde degendi shyǵardy. Azamattyǵy joq adamdarǵa jer telimi, balalaryna jáne ózderine járdemaqy berilmedi.

Bizdiń osaldyǵymyz – elimiz­de qazaqtyń sany kóbeıse, ult retindegi, memleket retindegi tuǵyrymyz da nyǵaıa túsetinin uǵynbaı jatqanymyz. Qazaq­stannyń jeri ulan-ǵaıyr, oǵan kóz alartatyndar áli de bar. Olarǵa toıtarys berý úshin elge shyn jany ashıtyn, qorǵaıtyn azamattar qajet. Bul eń aldymen ulttyń qaýipsizdigi úshin, keń-baıtaq jerge ıe bolý úshin kerek.

Alǵashqy kósh tym jaqsy bas­talǵan edi. Biraq onyń sońy báseńsip qaldy. Bılikte júr­gen atqaminerler arasynda qan­dastarǵa degen teris kóz­qa­ras qa­lyptasa bastady. Qan­das­tardy baýyrǵa tartýdyń or­­ny­na shetqaqpaılap syrtqa tebý, bıýdjettiń aqshasyna or­taq­ta­satyn masyl adam retinde qaraý olardyń saǵyn syndyrdy. Eger myqty el bolamyz desek, mundaı tar nıetti túzetýimiz kerek. Bir­tutas ultty «syrttan kelgen qazaq, ishki qazaq» dep bólýge jol bermegenimiz abzal. Týǵan jer, Otan degen keń uǵym. Biz kezinde kúsh­pen qonys­tandyrylǵan ózge etnostyń ókilderin de qu­sha­­ǵymyzǵa tarttyq qoı. Al shet­­eldegi qandastarymyz – óz qaza­ǵymyz, óz qanymyz. Olar­dy ózekke tebý − eldigimizge syn. Qa­zirgi tańda syrttan kóship kelgen aǵaıyndarǵa aza­mat­tyq bermeı, sandaltyp qoıdy. Qazaqtyǵyńdy dálelde degen ne sóz?! Aqylǵa qon­baıtyn zańdar shyǵaryp al­dyq ta, qandastarymyzdyń elge kelýin tejep tastadyq. Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev­tyń ózi sońǵy jyldary qandas­ta­rymyzdyń tarıhı Otanyna oralýy báseńdep ketkenin, osy máselege mán berý kerektigin aıtty. Sondyqtan qazaqtyń kóshi toqtamaýy tıis. Eger taǵy bir mıllıon qazaqty elge tartsaq, «qazaqstandyq memleket» emes, «qazaq memleketi» bolar edik.

− Sońǵy kezderi óńirlerge etnostyq qazaqtardyń kóship kelýine arnalǵan kvota sany kúrt azaıyp ketkeni de jıi aıtylyp júr...

− Kvota degen – qandas­tary­myzdyń kelýin shekteý. Bul belgili bir sannan artyq adamdy elge qabyldamaımyz degen sóz. Mysaly, bir otbasynda orta eseppen bes adam bolady dep esep­tesek, kvota solarǵa ǵana esep­telgen. Al ol adamnyń týys-týǵan­dary joq pa? Kim jaqyn týystaryn alys elge tastap ketkisi keledi?! Sondyqtan ózi az kvota oryndalmaı jatyr. Kvota degendi alyp tastaǵan jón. Atamekenine oralǵysy kelgen qandastardyń bárine jol ashyq bolýy qajet. Jalpy kvota degen bizde ǵana bar. Otandastaryn kóp qabyldaıtyn Reseı, Germanııa, Izraıl, Gre­kııa­da kvota degen atymen joq. Olar kelgen qandastarynyń bárin qabyldaı beredi.

Keńes kezinde keıbireýler «qa­zaq azsyńdar, elderińde turǵan ózge halyqty qalaı basqarasyńdar?» dep muqatatyn edi. Al qazir eshkim olaı aıta almaıdy. О́ıtkeni hal­­­­qymyzdyń úles salmaǵy basym. Táýelsizdik aldynda qa­zaqtar 44% bolsa, búginde 70%-ǵa jet­ti. De­mografııany kó­te­rý­ge áli de kúsh salýymyz qa­jet. Kósh­ti ýaqytty ozdyrmaı, qazir jal­ǵas­­tyrǵanymyz abzal. Keıin kesh bolady. О́ıtkeni shettegi qazaq­tar assımılıasııa­lanyp jatyr. Mysaly, tilin, dinin saqtaǵan dep túrkııalyq qa­zaqtardy kóp maq­taımyz ǵoı. Olardyń ózi atasy qazaq bolsa, balasy shala qazaq, al odan týǵan urpaq ana tilinde kibirtiktep áreń sóıleıdi. Demek, endi 15-20 jylda olar jergilikti ultqa jutylyp, assımılıasııaǵa ushyrap, múlde qazaq bolýdan qalý qaýpi bar. Son­dyqtan shettegi 6 mln-nan astam qazaqty ýystan shyqpaı tur­ǵanda elge ákelip alýymyz kerek. Qytaıdaǵy qazaqtar − qytaı tilinde, О́zbekstandaǵylar ózbekshe oqyp jatyr. Reseıde 1 mıllıonnan astam qazaq bar, biraq birde-bir qazaq mektebi joq. Sońǵy ótken Dúnıejúzi qa­zaqtarynyń quryltaıynda Re­seıdegi qazaq mektebiniń dırek­tory sóz sóılep, «bizge járdem berińizder, jalǵyz qazaq mektebi jabylǵaly jatyr» dep aıtqany esimde. Al Qazaqstanda ár ult­tyń tilin, dinin, mádenıetin da­my­týǵa jaǵdaı jasalǵan. Tipti atyn tarıhtan estisek te túrin kór­megen, ult retinde joıylǵan assırııalyqtardyń ózi elimizge kelip, tilimizdi damytamyz dep úkimetten aqsha alyp otyr dep estımiz. Biz de shette júrgen qa­zaq­tarǵa qolushyn berip, olardyń tilin, dilin umytyp qalmaýyna jaǵdaı jasaýymyz kerek.

Qaýymdastyqtyń mindeti – qıyrdaǵy qazaqtarǵa qamqor bolý

− Siz uzaq jyl boıy Tel-Avıvte dıplomatııalyq qyzmet atqardyńyz. Evreılerdiń repatrıanttardy qabyldaý ere­jesi keremet dep estımiz. Osy týraly aıtyp berseńiz?

− Izraıldiń jeri shaǵyn. Soǵan qaramastan otyz jyldyń ishinde burynǵy Keńes Odaǵynan bir mıllıonnan astam evreıdi jınap aldy. Tel-Avıv halyqaralyq aeroportyna kire qalsańyz, úlken árip­termen ıvrıt jáne orys tilin­de jazylǵan «Vsem jelaıýshım prınıat grajdanstvo gosýdarstva Izraıl, prosım proıtı v zal» degen habarlandyrý birden kóz­ge túsedi. Zalǵa kelýshilerdi aıaǵyn jerge tıgizbeı kútip alyp, shaı, kofesin usynyp jatady. Azamattar tólqujatqa «evreı» dep jazdyrsa, Izraıl úshin ol − úlken olja. Anasy ne ájesi evreı bolsa jetkilikti, birden sol adamǵa Izraıldiń azamattyǵyn beredi. Basqa eshqandaı qujat talap etpeıdi. Sodan keıin jańa azamattaryna bar jaǵdaıdy jasap beredi: úı nemese páterge kólikpen aparyp tastaıdy, járdemaqyny qolma-qol bank chegimen qolyna ustatady. Ivrıt tilin tegin úıre­tedi. Oǵan qajetti qural-jab­dyqtarmen qamtamasyz etedi. So­nyń nátıjesinde syrttan kelgender ári ketse bir aıdyń ishinde ıvrıt tilin meńgerip shyǵady.

− Dúnıejúzi qazaqtary qa­ýymdastyǵynyń qazirgi ju­my­syna qandaı baǵa berer edi­ńiz? Qaýymdastyq qandaı máse­lelerge den qoıǵany jón?

− Álbette, Dúnıejúzi qa­zaq­­tary qaýymdastyǵynyń ti­keleı mindeti − elden tysqary júrgen qazaq dıasporasymen jan-jaqty baılanys ornatyp, mádenı-rýhanı, oqý-bilim bo­ıyn­sha járdemdesý. Otanyna oralǵan qandastarǵa qolushyn berip, qoǵamǵa beıimdelýine qamqorlyq kórsetetin de osy qaýymdastyq bolýy tıis. Qazir bul uıym jumysyn múlde toq­tatqan sekildi. Habar-oshar joq. О́tkende Qaýymdastyq tór­aǵa­­­synyń birinshi orynbasary Z.Turysbekovke kirip, zııaly qa­ýymdy shaqyryp, otyrys ótkizýge suranyp turǵanyn aıttym. Qazir shettegi qandastarymyzdyń taǵ­­dyryna baılanysty kóp­te­gen másele túıdektelip tur. Qy­taı­daǵy qazaqtarǵa járdem­desý kerek. Sońǵy jyldary qan­dastarymyz kóp turatyn elderde qazaq mek­tep­teriniń sany 30%-ǵa azaıyp ketken. Mysalǵa, Túrkııada Abaı atyndaǵy tú­rik mektebi bar. Ondaǵy oqý­shy­lardyń 20%-y − qazaq­tar. Men osy mektepte bolyp, dırek­toryna «nege balalardy qazaq­sha oqytpaısyzdar?» desem, Túr­kııanyń zańy boıynsha barlyq bala túrikshe oqýǵa mindetti eken. Tipti fakýltatıvti sabaq retinde de ótkizýge bolmaıtyn kórinedi. Mine, osyndaı máselelerdi sheshýge Ystanbuldaǵy konsýldyq, Qaýymdastyq ún qosyp, qıyrdaǵy qazaqtardyń tili, mádenıetine qatysty týyndaǵan túıtkilderdi Úkimetke jetkizýi kerek. Qazaq­tardy Otanǵa shaqyratyn da, kel­tiretin de – qazaq elshili­giniń, Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­dastyǵynyń mindeti. Sondyqtan Qaýymdastyqtan júıeli jumys pen irgeli ister kútemiz. Qazir el­imizdiń Úkimeti tarapynan etnos­tyq qazaqtardy qoldaıtyn «Otandastar» degen qoǵamdyq qor quryldy. Qandastardy qoldaýǵa arnalǵan qarjy osy qorǵa kelip túsedi eken. Biraq shet­­tegi qandastarmen jumys isteıtin elshilik, konsýldyqtarda bul qordyń ókili joq. Bıyl Syrt­qy ister mınıstrliginde Qazaq dıas­porasymen jumys júr­gizetin basqarma qaıta quryl­dy. Sondyqtan «Otandastar» jumysyn shıratý, qandastarǵa qamqorlyq kórsetý úshin bul Qordy Syrtqy ister mınıs­tr­liginiń basqarýyna bergen jón. Sondaı-aq qysqartylyp ketken Kóshi-qon jáne demografııa agent­tigin de qaıta ashý kerek. Qan­­dastarymyzdyń máselesimen tikeleı aınalysatyn jeke agenttik bolýy kerek. Sonda bir­talaı másele sheshimin tapqan bolar edi.

Áńgimelesken

Qymbat TOQTAMURAT,

«Egemen Qazaqstan»