Aımaqtar • 23 Sáýir, 2021

Jol – memlekettiń kúretamyry

120 ret kórsetildi

«Byltyr tóselgen asfalt kóktem shyǵa qarmen birge erip ketedi» dep mysqyldaıdy el. Mysqyl emes, shyǵystaǵy shyndyq sol. Qala ishindegi joldy qoıyp, oblystyq, respýblıkalyq joldardyń ózi oıdym-oıdym. Eldegi joldardyń sapasy syn kótermeıtindeı deńgeıde bolmasa, Prezıdenttiń nazaryna ilikpes te edi. Kúni keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke respýblıkalyq jáne jergilikti joldardyń jaǵdaıyn jaqsartý jóninde keshendi shara qabyldaýdy tapsyrdy. 

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Jol memlekettiń kúre tamyry ispettes. Sondyqtan jol salý, jóndeý jumystaryna asa jaýapkershilikpen qaraý kerek edi. О́kinishke qaraı, bul salada salǵyrttyq basym. Áıtpese, birqatar basshy qyzmetimen qosh aıtyspas edi. Jumysyn durys atqarmaǵan «QazAvtoJol» UK» AQ basqarma tóraǵasy Ulan Álipovtiń, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy Saıranbek Barmaqovtyń qyzmetinen bosatylǵany jol salasynda júrgen basqa basshy­larǵa sabaq bolsa eken.

Kim bolsa da dittegen jerine taqtaı­daı túzý jolmen zyr etip bara qalǵy­sy keledi. Áı, biraq, gazdy ǵana basyp otyratyn joldar Shyǵys Qazaq­stan óńirinde az. Oblysaralyq, aýdan­aralyq joldardyń jaǵdaıyn aıtpa­ǵanda, respýblıkalyq mańyzy bar trassa­lar­daǵy qazandaı shuńqyrlardan aıaq alyp júrý múmkin emes. Qalbataý-Maıqap­shaǵaı baǵytyndaǵy avtomobıl joly da sol. Jóndeý jumystary 2017 jyly bastalǵanymen, tas joldyń talqany shyǵyp jatyr áli.

Eki ortada qatynaıtyn tak­sı­­shi­lerdiń shydamy ábden taý­­syl­ǵan. Otyz jylda jetken jetistigimiz osy ma desedi. «Jol­dyń jaıyn júrgen biledi» dep kólik tizgininen túspeıtin tak­sıshilerdiń pikirin tyńdap kór­genbiz.

– «Alys jol atandy synaıdy» demekshi, kólikterimiz sal­dyr-gúldir. Dóńgelegine, júrý bóligine obal. Lekerlep otyramyz. Onyń bári shyǵyn. Al jol jóndeý jumystary 2017 jyly bastaldy. Jolshylardyń jospary boıynsha, 2022 jyly Maıqapshaǵaıǵa deıin aıaqtaýy kerek. Endi oılańyz! Tórt jylda jartysy bitpegen jol bir jylda qalaı aıaqtalady? Bir-aq jyl ýaqyt qaldy. Zaısannan Daıyrdyń burylysyna deıingi joldy bilesizder, byt-shyt. Kókpektige deıingisin aıtpaı-aq qoıaıyq. Ýaqytsha aınalma joldyń ózi tegistelmeıdi. Altaı aýdanyn aınalyp, 620 sha­qyrymdy artqa tastap júr edik, endi parom túsip, Samarmen jú­retin boldyq, – deıdi taksıshi Ýálhan Masabaev.

Samar, Altaı aınalǵandaǵy jol jaqsy bolǵanymen, alys. Týra tartsa, 480 shaqyrym ǵana edi. Oǵan joldyń jyry jýyqta bite qoımaıtyn sııaqty. Byltyr jazdaı pandemııa dep tehnıkalary turalap qalǵan. Jumys jospardaǵydaı júrgizilgen joq. Dese de, «QazAvtoJol» ult­tyq kompanııasy» AQ Shyǵys Qazaqstan oblystyq fı­lıa­ly­nyń dırektory Erlan Qaly­movtyń aıtýynsha, Omby – Maı­qap­shaǵaı tas jolynyń qaıta ja­ńartý jumystary 2022 jyly aıaqtalady.

– Omby – Maıqapshaǵaı avtomobıl jolynda memlekettik emes qaryz esebinen qaıta jańartý jumystaryn «Sınsın» kompanııasy júrgizip jatyr. Byltyr qıyndyqtar boldy. Álemdegi epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty basqa memleketterden jumysshy kúshi kire almady, tehnıkalardy qurylys oryndaryna jetkizý úshin kóp ýaqyt joǵalttyq, – deıdi fılıal dırektory E.Qalymov.

Qazirgi ýaqytta Qalbataý – Maıqapshaǵaı baǵytyndaǵy 415 shaqyrymnyń 76 shaqyrymyna qatty qabat tóselgen. Qalǵan 339 shaqyrymynda jumystar júrip jatqan kórinedi. Joba boıynsha, qaıta jańartý jumystaryna 157 mlrd teńge bólinipti. Az qarjy emes. Maqsatty jumsalyp, jol sapasyna halyq qanaǵattanyp jat­sa bolǵany. Áıtpese, Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaev sóz etken­deı, sapasyz jol salyp, mem­leket qarjysyn tıimsiz jum­sap jatqandar joq emes.

Esterińizge sala ketsek, Mem­leket basshysy «Elimizdegi res­pýb­lıkalyq jáne jergilikti jol­dardyń jaǵdaıyna qatysty aza­mat­tardyń aıtyp júrgen syny oryndy. Sapasyz jasalǵan jol jyl saıyn jóndeýdi qajet etedi jáne buǵan memlekettiń qarjysy tıimsiz jumsalyp jatyr» degen edi. О́te oryndy syn. Kóptegen jol jyl ótpeı jatyp, oıylyp, opyrylyp qalady. Ony mamandar kóbine kún raıynyń kúrt qubylýyna silteıdi. Sa­lys­tyrar bolsaq, Kanada men Shyǵys Qazaqstannyń aýa raıy uqsas eken. Al jol sapasyndaǵy aıyrmashylyq jer men kókteı. Másele, asfalt jasaý tehnologııasy men tómengi qabatynyń nyǵyzdyǵynda bolsa kerek.

Jol jóndeý jumystary О́skemen – Qalbataý – Taldyqorǵan baǵytynda da baıaý júrip jatyr. «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda salynyp jatqan joldaǵy qurylys jumystarymen 2019 jyldyń jazynda tanysyp qaıtqan Premer-Mınıstr Asqar Mamın avtojoldy 2020 jyly iske qosý kerektigin aıtqan. Bul týraly BAQ ókilderi san ret jazdy.

– О́skemen – Taldyqorǵan jáne Qaraǵandy – Almaty jobalary boıynsha basty mindet – 2020 jyly joldaǵy qozǵalysty iske qosý. Bul – ákimderge qoıylǵan talap. Ásirese, sapa máselesi negizgi basymdyqta bolýy tıis, – degen edi A.Mamın.

Biraq Shyǵys Qazaqstan oblysyna tıesili 454 shaqyrymnyń 262 shaqyrymyna ǵana qatty qabat tóselipti. Qalǵan bóliginde jumys júrip jatyr. «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» AQ Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń dırektory E.Qalymovtyń aıtýynsha, О́skemen – Qalbataý – Taldyqorǵan avtojoly 2022 jyly aıaqtalady eken. Premer-Mınıstr ákimderge talap qoı­ǵa­ny­men, oryndalmaǵany ma?

Atalǵan tas joldyń boıyn­da «Sıtık Konstrakshn», «K-Dorstroı» AQ, jáne «Todını Sentral Azııa» JShS qaıta ja­ńa­r­tý jumystaryn júrgizip júr. Halyqtyń aıtýynsha, jol burynǵydan jaqsaryp qalǵan. Qurylys qarqyndy sekildi. So­nymen qosh delik, О́skemen – Tal­dyqorǵan joly «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» AQ Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń dırektory aıtqandaı, 2022 jyly tolyqtaı qoldanysqa beriledi. Odan basqa aýdandardyń arasyn jalǵap jatqan kóldeneń joldar bar. Máselen, Omby – Maı­qapshaǵaı – Qaljyr – Marqakól baǵyt­taryndaǵy joldar aldyńǵy jyldary ortasha jóndeýden ótke­ni­men, bul kúnde qaıta qoparylyp jatyr.

– Zaısan men Qaljyrdyń arasyn jaqsylap jóndegen edi. Taqtaıdaı jol uzaqqa barǵan joq, 30-40 tonnalyq júk kólikteri ári-beri aǵylyp joldy qurtty. Jalpy, Shyǵysta jaqsy jol joq ǵoı. Qaısy birin aıtamyz? Tapqan-taıanǵanymyzdyń jartysy saımanǵa ketedi. Al salyqty ýaqytymen tóleımiz. Basshylar Qazaqstannyń ekonomıkasy tike­leı jolǵa baılanysty ekenin uǵynatyn ýaqyt kelgen shyǵar, – dep oıyn bildirdi jeke kásipker Jansaıa Tasqynbaıqyzy.

Qazirgi ýaqytta zaısandyqtar osy jolmen qatynap júr. Shu­ryq-tesigi kóp bolǵanymen, Omby – Maıqapshaǵaı tasjolynan táýir. Halyqtyń kótergen bul máselesin de «QazAvtoJol» ult­tyq kompa­nııa­sy» AQ Shy­ǵys Qazaqstan ob­lystyq fılıa­lyna joldaǵanbyz. Olar­dyń bergen málimetine sú­ıen­­sek, Omby – Maıqapshaǵaı – Qaljyr – Marqakól avtomobıl jolynyń uzyndyǵy 124 shaqyrym, 1967-1972 jyldary aralyǵynda salynǵan. Paıdalanýǵa berilgennen beri kúrdeli jóndeýden ótpegen. Tek kútip ustaý men ortasha jóndeý ju­mystary ǵana júrgizilgen. Sońǵy bes jyl ishinde atalǵan jol­dyń 34 shaqyrymy ortasha jóndelgen. Al 2019 jyly joldyń 0-13 shaqyrymy jóndeýden ótken. Kepildigi áli bar. Bıyl atalǵan joldyń 18 shaqyrymynda ortasha jóndeýden ótedi. Ol jumystyń jalpy quny 461 mln teńgeni qurap otyr.

Sonymen qatar Semeı – Qaınar baǵytyndaǵy tas joldyń bir jaǵy jóndelip jatsa, ekinshi jaǵy búlinip jatyr. Bul jol da 1982 jyldardan beri bálendeı jón­deý kórmegen eken. Sońǵy bes jylda ǵana 58 shaqyrymy or­tasha jóndelgen. Muqyr men Ashysý ózenderindegi kópirler qaıta jańartylǵan. О́tken jyly 46 shaqyrymyna kúrek tıgen. Al osy jylǵy jospar boıynsha, jol­dyń 62 shaqyrymy jóndelip, 50 shaqyrymy paıdalanýǵa berilýi tıis. Onyń jalpy smetalyq quny –
2 mlrd 258 mln teńge. Qol­da­ny­la­tyn qurylys materıaldary men jumys sapasyn «Ulttyq jol aktıvteri jáne sapa» RMK tek­se­re­di. Materıaldar irik­telip, synamadan ótken soń ǵana paıdalanylady. Basa aıta keter­ligi, kepildikte turǵan jol ýchaskelerinde aqaý paıda bolsa, jóndeý jumystaryn júrgizgen merdiger kompanııa óz qarajaty esebinen qalpyna kel­ti­redi.

 

Túıin

Bul maqalany jazbas buryn áleýmettik jelide «Shyǵysta jóndelip jatqan, jóndeýden ótkenimen qaıta qoparylyp jatqan joldardy atap jibereıikshi» degen jazba qaldyrǵan edik.
1 myń 800 oqyrman kóz júgirtip ótse, onyń 34-i pikir bildirgen. Biraq birde bireýiniń Shyǵystaǵy jol sapasyna kóńilderi tolmaıdy. Bárin bolmasa da, keıbir pikirlerdi oqyrman nazaryna usynýdy jón kórdik.

 

Jelidegi pikirler

Aına Bákimbaeva:

Keshe Aıyrtaýdyń arǵy jaǵyndaǵy beıit­ke baryp, əke-sheshemizge quran baǵyshtap keldik. Sonda bıyl ǵana salynǵan joldy jol jón­deý­shi­ler jamap júr. 

 

Laýra Tóre:

О́skemenniń Ahmer jaǵyndaǵy jol tolyq jóndelip bitken joq. Byltyr kúzde tapsyrǵan joldary tesik-tesik.

 

Záýre Qasenova:

Shyǵysta shuryq tesik joldan kóz ash­paı­syń...

 

Aıdyn Júnishanov:

Semeı – Qaınar tas joly. Jóndelip jatyr, ekinshi jaǵynan tolqyndar paıda boldy.

 

Aınur Saǵıeva:

О́skemendegi Ponton kópiri men Ahmerdiń arasyndaǵy alaqandaı jer jóndelip bitpedi ǵoı, úsh jyldan asty.

 

Talǵatjan Muhamadıev:

Kerisinshe, jóndeýdi kerek etpeıtinin tizip bergen ońaı.

 

Ermek Qurmanǵalıtegi:

Tarbaǵataı aýdany Aqjar aýylyndaǵy 5 km 200 m jol 2020 jyldyń qazan-qarasha aıynda ja­ńa­dan tóselgen. Joldyń bólikteri bıyl kók­tem­de qar­men birge erip ketti.

 

Nurjan Masǵuttegi:

Semeıde ishki joldary kóligińdi «jylatady».

 

Gúlden Saıranova:

Zaısan jaqtyń shańy shyǵyp jatqan ýa­qyt­sha aı­nalma jolyn ataýǵa bola ma? Jalpy, aınalma jol­ǵa sý shashyp otyrý kerek emes pe? Biz jaqtyń jo­­lyn jóndep jatqan kom­panııa muny umytqan sııaq­ty.

Úkimet, ákimder, quqyq qorǵaý organdary bıýdjet qarjysynyń tıimsiz jumsalýynyń aldyn alý, jol qurylysy salasyndaǵy keleń­siz­dik­terdi joıý úshin sharalar qabyldap jatyr. Barlyq óńir­de bıýdjet qarjysynyń jumsalýyna, kólik ma­gıs­traldarynyń salynýyna jáne jóndelýine ba­qylaý kúsheıtiledi. Prezıdent aldaǵy ýaqytta atal­ǵan máseleni ózi­niń jeke baqylaýynda us­taıtynyn da málim­de­di.

 

Osy bettiń ospaǵy

Shyndap kelgende, Qazaqstannyń joldaryn júk kólikteri emes, qymbat-qymbat «djıpter» bu­za­dy.

 * * *

Tis dárigerine ótinish: Jolshylardyń tisin jol salǵandaı etip jóndep berińizdershi!

* * *

Qubyr tósep júrgender óte mádenıetti, kishi­peıil. Birinshi asfalt salýshylarǵa jol beredi...

 

Shyǵys Qazaqstan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly sýretter

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar