Aýyldy jańǵyrtýǵa bastaıtyn mańyzdy qadam

Turǵyndar jergilikti bas­qarý organynyń basshysyn tike­leı saılaı otyryp, ózderi aýyl bolashaǵyn senip tapsyra alatyn tulǵany tańdaıdy. Iаǵnı majorıtarly saılaý júıesi kóp­te­gen aýyldaǵy túıtkildi máse­le­lerdiń túıinin tarqatady degen senim bar. Jergilikti halyq talapty, údeden shyǵatyn, el senetin ákimdi tańdaý arqyly óziniń talap-aryzyn da aıqyn, ashyq aıta alatyn bolady. Mundaı saı­laý júıesi bir jaǵynan ákim bolǵysy keletin úmitkerge de zor jaýapkershilik arqalatady. «Ýáde – Qudaı sózi» bolǵan soń, kandıdat sertten taımaýǵa, senimnen shyǵýǵa umtylady. Sebebi aýyl ákimi ataný – saıası qyzmettiń alǵashqy baspaldaǵy dese de bolady. Aýylda abyroı jınap, aıtqa­nyn adamdar qoldap tursa, alda áli de talaı bıik bar.

Ekinshi jaǵynan, aýyl ákim­derin tikeleı saılaýǵa azamattyq qoǵamdy damytýdyń, adamdardyń belsendiligin arttyrýdyń joly dep te qaraýǵa bolatyn sekildi. Nege? Sebebi turyp jatqan eldi meke­niniń gúldengenin qalaǵan azamat saılaýdan da, saılaýdan ke­ıingi aýyl taǵdyry tarazyla­natyn túrli jıyndardan da qal­maıdy. Iаǵnı azamattyq ustany­my, jaýapkershiligi joǵary tur­ǵyndar qalyptasady degen sóz.

Úshinshiden, mundaı saılaýǵa úmitker retinde qarapaıym azamat ta, belgili bir partııanyń ókili de túse alady. Eń bastysy – el seniminen shyǵyp, adal qyzmet etý. Sondyqtan bul saıası doda kezinde partııa ókilderi de qarap qalmaıtyny anyq. О́kiliniń ózi de, sózi de ótimdi bolýy úshin eli­­­mizdegi saıası partııalardyń jar­­ǵaq qulaǵy jastyqqa tı­meı­tin kezeń jaqyn. Bul da aza­mattardyń belsendiligin arttyryp, saılaýǵa qan júgirtedi.

Elbasy Nursultan Nazarbaev bul bastamany sonaý 2012 jyly «Áleýmettik-ekonomıkalyq jań­ǵyrtý – Qazaqstan damýynyń bas­ty baǵyty» Joldaýynda kóterip: «Jergilikti ózin ózi bas­qarýdy jetildirip, barsha jer­gilikti damý máselelerin sheshýge azamattardyń qatysýyn ke­ńeı­tý asa mańyzdy», degen bola­tyn. Tipti sol jyldyń 1 shilde­sine deıin Úkimet Jergilikti ózin ózi bas­qarýdy damytý tujy­rym­da­masy  jobasyn da  ázirlegen. Ara­ǵa bir jyl salyp, 2013 jy­ly elimizdegi eldi mekenderde saıası doda bastaldy da ketti. Budan soń, araǵa taǵy tórt jyl salyp, 2017 jyly aýdandyq ma­ńy­zy bar qalalardyń, aýyldyq okrýg­terdiń, aýyldyq okrýgtiń qura­myna kirmeıtin kentter men aýyldardyń ákimderi saılandy. Resmı málimetke sáıkes sol kezdegi saılaý naýqanynda aýyl ákimine 4059 kandıdat usynylyp, olardyń 3951-i tirkeýden ótip, 1416 aýyl ákimi saılanypty.

Sodan beri ne ózgerdi, dálirek aıtsaq, neni ózgertkimiz kelip otyr. Aıtaıyq, buǵan deıin aýyl ákimi tek janama daýys berý arqyly, ıaǵnı jergilikti máslıhat depýtattarynyń sheshimi ar­qyly saılanyp kelgen bolatyn. Bu­dan bylaı aýyl basshysyn ha­lyq tikeleı daýys berý arqyly anyqtaıdy. О́zgeris sol «janama» men «tikeleı» sózderin­de ǵana bolǵanymen, burynǵy men búgingi saılaýdyń eki arasy jer men kókteı. Osylaısha, ótken jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵ­daıdaǵy Qazaqstan: is-qı­myl kezeńi» Joldaýynda dál osy «Jer­gilikti ózin ózi bas­qarý­­dy je­tildirý» máselesin taǵy kóterip, ortaǵa oramdy oı tastaǵan.

«Memlekettik bıliktiń bar­lyq derlik ınstıtýtyn reformalaý kerek. Jańǵyrtýdyń ne­gizgi maqsaty – tutas mem­le­kettiń tıimdiligin arttyrý. Eger azamattarymyzdyń ál-aýqatyn shyn máninde jaqsartqymyz kelse, olardyń ózderin osy iske belsendi túrde tartqan jón. Aldaǵy saıası reformalardyń bar­lyǵy halyqty memleket bas­qarý isine keńinen qatys­tyrýǵa baǵyttalýy kerek. Mysaly, qo­ǵam­dyq pikir saýaldamalary aýyl ákimderiniń saılaý arqyly qyz­metke kelýine qatysty sura­nystyń artqanyn kórsetip otyr. Bul mańyzdy qadamdy jan-jaqty oılastyryp, dáıekti túrde júzege asyrǵan jón. Mundaı júıeniń qalaı jumys isteıtinin naqty bilýimiz kerek. Alaıda bul máseleniń sheshimin keıinge qaldyrýǵa bolmaıdy. Kelesi jyly birqatar aýyldyq okrýg ákiminiń ókilettik merzimi aıaqtalady. Aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýyn ótkizýge bolady dep oılaımyn. Jergilikti bılik ókilderiniń saılanbaly bolýymen qatar, memlekettik basqarý deńgeıleri arasyndaǵy quzyretterdi bólý jáne jer­gi­likti ózin ózi basqarý isin aı­qyn­dap alýymyz qajet», degen bolatyn el Prezıdenti.

Memleket basshysynyń sózi nazardan tys qalǵan joq. Osy jyl­ǵy 20 mamyrda Senatta «Qa­zaq­­stan Respýblıka­syn­daǵy saılaý týraly» Qazaq­stan Res­pýblıka­sy­nyń Konstıtý­sııa­lyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zań jobasy qaralyp, qabyldandy. Oǵan keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qol qoıyp, mańyzdy bastamanyń alǵashqy naqty qadamy jasaldy.

Depýtattardyń aıtýynsha, aýyl ákimderin saılaý saıa­sı básekelestikti kúsheı­tip, qo­ǵam­nyń azamattyq belsendiligin art­tyrady jáne «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujy­rym­damasyn tolyǵymen iske asyrýǵa yqpal etedi. «Qabyldanǵan zań azamattardyń aýyl ákimin saılaýyna qatysýǵa múmkindik beredi. Bul óz kezeginde turǵyndardyń jergilikti basqarý qurylymyn nyǵaıtý isine aralasýlaryn qam­ta­masyz etedi. Qazirgi tańda eli­mizde 2 345 aýyl ákimi jumys isteıdi. Zań kúshine engen­nen keıin osy jyldyń ekin­shi jarty jyl­dyǵynda 836 ákim­di tikeleı daýys berý arqy­ly saılaý múm­kindigi týady. Ákim­derdiń tóte saılanýy jergi­likti memlekettik basqarý or­gan­darynyń halyqtyń qajetti­likteri men problemalaryn nazar aýdarý múmkindigin art­tyrýǵa yqpal etedi», deıdi senator Sultanbek Mákejanov.

Osylaısha, bıyl aýyldyq ákimdikterde birqatar ózgeris bolǵaly tur. Al saıası naýqanǵa barlyǵy 1 mln 250 myń saılaýshy qatysady degen boljam bar. Alda aýqymdy jumys tur. Eń bastysy – ákimder saılaýy ádil ári ashyq ótýi tıis.